د لاسرسۍ وړ لېنکونه

تازه خبر
پنجشنبه ۱ تله ۱۴۰۰ کابل ۰۷:۳۴

ژوندی: افغانستان کې شېبه په شېبه بدلېدونکي امنیتي او سیاسي حالات


افغان ماشومان، د کابل ښار یوه څنډه

د ازادي راډیو خبریالان د کابل په شمول د افغانستان له ځینو سیمو څخه د راپورونو چمتو کولو ته دوام ورکوي. دلته د وروستي وضعیت په اړه تازه معلومات لوستلی شئ. دا پاڼه وخت په وخت تازه کېږي او بیا ورته مراجعه کولای شئ.

نوي څه دي؟

د نوي حکومت د جوړېدو لپاره تازه هڅې

امريکا او جرمني په افغانستان کې د ترهګرو د بيا فعاله حضور او په دغه هېواد کې د دوی لپاره د خوندي پټنځايونو د بيا جوړېدو په اړه اندېښنې لري.

د دغو دواړو هېوادونو لوړپوړو چارواکو ويلي، په افغانستان کې اوسنيو حالات د دې چارې د حقیقت کېدو لپاره تر ډېره لاره پرانيستې، خو په وینا یې دوی يې پر وړاندې د مبارزې په حل لارو خبرې کوي.

د امريکا د اېف‌بي‌ای مشر کريستوف ري د چهارشنبې په ورځ «۱۴۰۰ کال د وږې ۳۱» د کانګرس د ځينو غړو په يوه غونډه کې ويلي چې لاهم له افغانستانه دا اندېښنه زياته موجوده ده چې دغه هېواد يو ځل بيا د ترهګرو په پټنځاي بدل نه‌شي.

هغه ويلي، د دې فرصت اوس شته چې په افغانستان کې ترهګر بيا ځلي فعاله حضور پيدا کړي او هلته ځان لپاره خوندي ځایونه جوړ کړي.

ښاغلي ري دا څرګندونې هغه مهال وکړې چې دامریکا د کانګرس ځینو غړو له ده او د امریکا د ملي امنیت له رئیسه په افغانستان کې د وروستیو تحولاتو په اړه وضاحت وغوښت.

له بلې خوا بیا د جرمني د بهرنیو چارو وزیر د افغانستان په اړه د جي شل هېوادونو د بهرنیو چارو د وزیرانو په غونډه کې ورته اندېښنه څرګنده کړې ده.

د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت د هایکو ماس له قوله پو بیان کې ویلي چې نړۍ اوس له افغانستان سره مخ او د دې په لټه کې ده چې د افغانستان اوسنی حالت څنګه بدل کړي.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

جرمني ملګرو ملتونو ته د طالبانو له لیک سره ښکاره مخالفت وکړ.

طالبانو په یوه لیک چې د سېپتمبر په شلمه یعنې یوه ورځ مخکې تر دې چې د ملګرو ملتونو کلنۍ عمومي غونډه پیل شي، د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتیرش ته استولی دی، په دې لیک کې یې غوښتي دي چې د دوی استازی دې د ملګرو ملتونو په بحثونو کې برخه واخلي او د ملګروملتونو په روانه عمومي غونډه کې دې د طالبانو استازی د افغانستان له لوري وینا وکړي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزیر وویل چې د ملګروملتونو په عمومي غونډه کې د افغانستان د نویو واکمنانو حضور بې هدفه دی.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

داسې راپورونه خپاره شوي دي چې د سارک د غړیو هېوادونو اوسمهالي مشر نیپال، د پاکستان دا وړاندیز رد کړی دی چې د سارک د غړیو هېوادونو د بهرنیو چارو د وزیرانو په راتلونکي غونډه کې دې د افغانستان په استازیتوب د طالبانو استازی برخه واخلي.

البته تراوسه اسلام اباد رسماً دا خبر نه دی تایید کړی چې له کټمنډو څخه یې داسې غوښتنه کړې ده.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

د کارونو او نغدو پیسو نشتوالي او د نرخونو لوړېدو په افغانستان کې د لوږې او خوارۍ یو نوی باب پرانیستی دی.

دا خبرداری د خوړو نړیوال سازمان پرون ورکړ. د دې بنسټ په وینا، د لومړي ځل لپاره په افغانستان کې ښاریان او کلیوال د خوراکي مواد له جدي کمښت سره مخامخ شوي دي.

د خوړو د نړیوال سازمان د اقتصادي برخې مسوول عارف حسین خبرداری ورکړچې د ژمي په درشل کې په افغانستان کې خوراکي موادو ته بېړنۍ اړتیا شته.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

یو شمېر ښځې چې دوه اوونۍ مخکې یې په کابل او نورو ولایتونو کې په مظاهرو کې ګډون کړی و، وايي د طالبانو له ګواښونو سره مخ دي.

دوی ازادي راډیو ته وویل، په مستقیمه او غیر مستقیمه توګه ورته خطر پېښ دی او طالبان‌يې تعقیبوي.

راضیه بارکزۍ د چهارشنبې په ورځ «۱۴۰۰ کال د وږې ۳۱» ازادي راډیو ته وویل، د ګواښونو له امله څو ځلې اړ شوې چې د اوسېدو ځای بدل کړي.

اغلې بارکزۍ زیاتوي: "ټولو ښځو چې په دې وروستیو کې یې د طالبانو ضد مظاهرو کې ګډون کړی، له ګواښ او تعقیب سره مخ دي، په ټیلیفونونو او له نورو لارو څخه ګواښل کېږي، زه کور پرېښودو ته اړه شوم او له یوه ولایته بل ته تللې یم."

طیبې سلیماني هم چې په فراه ولایت کې یې د طالبانو ضد مظاهرو کې ګډون کړی و، وايي له ناوړه امنیتي خطر سره مخ ده.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

قطر پر نړیوالې ټولنې غږ وکړ چې له طالبانو سره خبرې وکړي او هغوی منزوي نه کړي.

د قطر امیر شیخ تمیم بن حمد ال ثاني په نیویارک کې د ملګرو ملتونو کلنۍ عمومي غونډې ته دا خبره هم وکړه چې له افغانستان سره دې نړیوال بشري مرستې وکړي.

نوموړي وویل: "موږ د نړیوالې ټولنې پر اهمیت ټینګار کووچې په دغه سخت حالت کې د افغانستان ملاتړ وکړي او د سیاسي اختلافاتو سربېره بشري مرستې ورسره وکړي. موږ همدا راز له طالبانو سره د خبرو د ادامې پر اهمیت ټینګار کوو ځکه چې دوی ته شا اړول اختلافات رامنځته کوي او عکس العملونه زیږوي بل لورته خبرې مثبتې نتیجې لرلی شي."

له څه باندې یوې لسیزې راهیسې قطر د افغانستان په چارو کې د یوه مهم هېواد په توګه راڅرګند شوی دی.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

یو شمېر ښځې چې دوه اوونۍ مخکې یې په کابل او نورو ولایتونو کې په مظاهرو کې ګډون کړی و، وايي د طالبانو له ګواښونو سره مخ دي.

دوی ازادي راډیو ته وویل، په مستقیمه او غیر مستقیمه توګه ورته خطر پېښ دی او طالبان‌يې تعقیبوي.

راضیه بارکزۍ د چهارشنبې په ورځ «۱۴۰۰ کال د وږې ۳۱» ازادي راډیو ته وویل، د ګواښونو له امله څو ځلې اړ شوې چې د اوسېدو ځای بدل کړي.

اغلې بارکزۍ زیاتوي: "ټولو ښځو چې په دې وروستیو کې یې د طالبانو ضد مظاهرو کې ګډون کړی، له ګواښ او تعقیب سره مخ دي، په ټیلیفونونو او له نورو لارو څخه ګواښل کېږي، زه کور پرېښودو ته اړه شوم او له یوه ولایته بل ته تللې یم."

طیبې سلیماني هم چې په فراه ولایت کې یې د طالبانو ضد مظاهرو کې ګډون کړی و، وايي له ناوړه امنیتي خطر سره مخ ده.

طیبه وايي: "هغه ښځې چې په دې وروستیو کې یې په مظاهرو لاس پورې کړی و، تعقیبېږي، کومې مظاهرې چې ښځو وکړې د قانون او دین مخالفې نه‌وې، بلکې د قانون په چوکاټ کې یې خپل حقونه غوښتل چې دا د هر تبعه حق دی."

په ورته وخت کې له بادغیس ولایته رارسېدلي راپورونه وايي، یو شمېر ښځینه ښوونکې او دولتي کاروکوونکې، د چهارشنبې په ورځ د طالبانو له‌خوا اړې شوي چې د دوی په ملاتړ مظاهرو کې ګډون وکړي.

د دغه راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

د امریکا د ولسمشر په توګه جوبایډن د ملګرو ملتونو عمومي غونډې ته په خپله لومړۍ وینا کې له افغانستانه د امریکایي پوځیانو د ایستلو له پرېکړې دفاع وکړه.

ده پرون سې شنبه (د وري ۳۰مه) په نیویارک کې عمومي غونډې ته وویل چې متحد ایالاتونه اوس له افغانستان سره د نوې ثابتې ډپلوماسۍ په لور درومي.

بایډن زیاته کړه: "موږ په افغانستان کې شل کلن کړکېچ ته خاتمه ورکړه او د دوامداره جګړې فصل مو وتاړه، اوس د نوې ثابتې ډپلوماسۍ نوی فصل پرانیزو."

ولسمشر بایډن زیاته کړه که چېرته له ترهګرو سره د مبارزې لپاره اړتیا پيدا کېده، نو متحد ایالاتونه به له ځواکونو هم کار واخلي، خو ده ټینګار وکړ چې دا به تر ټولو وروستی انتخاب وي.

بشپړ راپور د دې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

پرتګال د افغانستان د فوټبال د ښځینه لوبغاړو یو شمېر غړیو ته پناه ورکړه.

د راپورونو له مخې له افغانستانه د دې لوبغاړو د وتلو خبره له طالبانو سره وار له مخه شریکه شوې وه.

دا نجونې د یکشنبې په ورځ پلازمېنې لیزبون ته ورسېدې.

بشپړ راپور د دې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

د طالبانو حکومت د سوداګرۍ او روغتیا وزارتونو ته نوي سرپرستان او د نهو نورو وزارتونو لپاره نوي مرستیالان اعلان کړل.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت مرستیال ذبیح الله مجاهد نن په دې باب یوه کنفرانس ته وویل، دوی په دې ډول هڅه کړې چې مسلکیتوب په پام کې ونیسي.

د طالبانو پر ۳۳ کسیزه سرپرسته کابینه چې د سېپټمبر پر اوومه اعلان شوه، ډېر انتقادونه وشول چې یوه ښځه هم په کې نه شته او د کتونکو په باور تر ډېره د طالبانو وتلو څېرو ته په کې ځای ورکړل شوی دی.

په دې سرپرسته کابینه کې هغه څېرې هم شاملې دي چې نومونه یې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا یا هم د امریکا په تور لیست کې شامل دي.

ازادي راډیو د پوهنتون استاد عزت الله پېژاند څخه پوښتنه وکړه، په تازه ګمارنو څومره مسلکیتوب ته پام شوی؟

دا مرکه د لاندې لېنک په کېکاږلو سره واورئ:

له تېرو څو ورځو ډېری ځوانان په خواله رسنیو کې «له خور پرته ښوونځي ته نه ځو» هشټک کاروي او په هېواد کې د نجونو د تعلیم د دوام غوښتنه کوي.

دوی وايي، څنګه چې ټولنه تعلیم یافته وګړو ته اړتیا لري، نو طالبان دې ژر تر ژره د نجونو پر وړاندې د تعلیم دروازې پرانیزي، څو هغوی وکولی شي چې خپلو زده کړو ته دوام ورکړي.

په غزني کې یو شمېر ښځینه محصلینې د ځوانانو دا کار ستايي او وايي، د نجونو له تعلیمه پرته د زده کړو بهېر نيمګړی دی.

بشپړ راپور د دې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

د روغتیا نړیوال سازمان مشر وايي، د افغانستان روغتیايي حالت له سقوط سره مخ دی.

ټېډروس ادهانم ګبرېسوس دا خبره پرون دوشنبه (د وږي ۲۹مه) کابل ته په سفر کې یوه انلاین کنفرانس ته کړې ده.

ادهانم وویل چې د طالبانو له مشرتابه سره غږېدلی چې په څه ډول له افغانانو سره روغتیايي مرستې وشي؟

طالبانو هم ویلي چې د روغتیا نړیوال سازمان مشر ته یې ډاډ ورکړی چې مرستې به په شفافه توګه ویشي.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

سپینې ماڼۍ یو وار بیا وویل چې په کابل کې د اګسټ نهه ویشتمې برید په تېروتنه شوی او امریکا یې یوه تراژیدي بولي.

د سپینې ماڼۍ ویاندې جېن ساکي پرون دوشنبه (د وږي ۲۹مه) په خبري کنفرانس کې د کابل د اګسټ د نهه ویشتمې د برید په تړاو چې په کې لس افغان ملکیان وژل شوي له څو پرله پسې پوښتنو سره مخ شوه.

یوه پوښتنه ترې دا وشوه چې ولسمشر د دې برید په تړاو څه پیغام درلود: "دا برید په تېروتنه شوی. څېړنې به روانې او ولسمشر ترې ملاتړ کوي. د یوه انسان، د یوه ولسمشر او د یوه داسې چا په صفت چې هم د رهبر او هم شخصاً یې له لاسه ورکول تجربه کړي دا ورته یوه تراژیدي ده ځکه هره مړینه یوه تراژیدي ده. دی د دې مسالې د چټک او کره څېړنو پلوي کوي."

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

طالبانو په پنجشیر کې په ډله ییزه توګه د خلکو د وژلو راپورونه رد کړل.

د طالبانو ویاند او د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت مرستیال ذبیح الله مجاهد پرون دوشنبه(د وري ۲۹مه) ازادي راډیو ته وویل چې دوی د پنجشیر تر نیولو وروسته چا ته زیان نه دی رسولی.

هغه زیاته کړه چې د طالبانو غړیو په پنجشیر کې له خلکو سره بېلابېلې مرستې هم کړي دي.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

اقلیمي بدلون، کووېډ نولس وبا او جګړې هغه مسایل دي چې د ملګرو ملتونو په نننۍ عمومي اسمبلۍ کې د نړۍ مشران ورباندې خبرې کوي.

تر دې اسمبلۍ یوه ورځ مخکې د ملګرو ملتونو عمومي منشي انتونیو ګوتیریش خبرداری ورکړ چې نړۍ له سختو ننګونو سره مخ ده.

تمه کېږي چې د نړۍ یو شمېر مشران له هغې ډلې د امریکا جمهور رییس د افغانستان پر وضعیت هم خبرې وکړي.

بشپړ رپوټ یې دلته له دې تړوني ولولئ:

د ملګرو ملتونو سرمنشي وايي، د طالبانو ترمنځ خپل‌منځي اختلاف شته او له همدې امله دا ډله ونه‌توانېده چې ټول‌ګډونه حکومت اعلان کړي.

انتونیو ګوترش له سي‌اېن‌اېن ټلوېزیون سره مرکه کې وویل، د طالبانو له‌خوا اعلان شوې سرپرست کابینه ټول‌شموله نه‌ده.

ګوتریش وايي، که طالبان غواړي نړۍ یې په رسمیت وپېژني، باید د نړیوالې ټولنې مهمو ارزښتونو ته درناوی وکړي.

ښاغلی ګوترش زیاتوي: "موږ ګورو چې ټول‌ګډونه حکومت د طالبانو د خپل‌منځي اختلافاتو له امله جوړ نه‌شو. څه چې اعلان شول د یوه ټول‌ګډونه حکومت لپاره وروستۍ پرېکړه نه‌ده. زما په اند د افغانستان وضعیت د وړاندوينې وړ نه‌دی، په داسې یو حالت کې باید د دې هېواد په مسایلو کې ونډه ولرو او د هغو افغانانو چې ځورېږي، لاسنیوی وکړو. دا معلومه نه‌ده چې موږ بریالي کېږو، که نه، خو دا زموږ دنده ده چې هلته واوسو او خدمت وکړو."

د ملګرو ملتونو سرمنشي د افغانستان د روان وضعیت په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، دا سازمان نه‌شي کولای هغه ستونزې په لنډ وخت کې پای ته ورسوي چې نړیوالو متحدانو یې د سلګونه زرو عسکرو او د تریلیونونو ډالرو په لګښت سره تېرو ۲۰ کلونو کې حل نه‌کړې.

د هغه اشاره په افغانستان کې له ترهګرۍ سره مبارزې، د یوه ټول‌شموله حکومت جوړېدل او د بشري حقونو په ګډون نورو ارزښتونو ته درناوی و.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

طالبان په ننګرهار او کابل کې وروستي بریدونه داعش ډلې ته د منسوبو وسله‌والو کار بولي.

دې بریدونو کې چې تېرو دوو ورځو کې شوي، لږ تر لږه ۸ تنه وژل شوي او له ۲۰ زیات نور ټپیان دي.

ننګرهار چې په افغانستان کې د داعش د خراسان څانګې ټاټوبی یادېږي، دوو ورځو کې د چارواکو په وینا د همدې وسله‌والې ډلې د خونړیو چاودنو شاهد و.

طالبان داعش د دوی په ټکو "شر اچوونکې" ډله بولي او وایي ژر به‌یې ریښې په افغانستان کې وچې کړي.

د طالبانو ویاند او د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت مرستیال ذبیح‌الله مجاهد ازادي راډیو ته وویل، د وروستیو بریدونو عاملان هغه افغانان دي چې د داعش تر چتر لاندې فعالیت کوي.

ښاغلی مجاهد زیاتوي: "د یوې فتنه ګرې، شریرې کړۍ کار دی چې داعش ته ځان منسوب بولي. زموږ کشفیات هم همدا دي او ځیني کسان‌یې نیول شوي هم دي چې دوی پورې ربط لري. دوی صرف دا غواړي چې اشوب، ګډوډي او بې‌اطمیناني منځته راولي. کوم هدف ته رسېدلی نه‌شي، موږ هم جدي پسې یو، تعقیبوو یې، ان‌شاءالله ژر به‌یې بېخ کندنه وشي."

وروستۍ چاودنه پرون د جلال‌اباد پنځمه ناحیه کې د کابل اډې ته څېرمه وشوه چې د ځایي رسنیو د راپور له مخې د یوه ماشوم په ګډون ۵ تنه‌یې ووژل او ګڼ نور یې ټپيان کړل.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

له څه باندې یوې میاشت ځنډ وروسته د کابل نړیوال هوایي ډګر د نړیوالو سوداګریزو الوتکو په مخ رسماً پرانیستل شو.

د افغانستان د ملکي هوایي چلند اداره وایي، اوس لپاره د کابل هوایي ډګر د سهار له شپږو بجو د ماښام تر شپږو بجو پورې د الوتنې او ناستې لپاره چمتو دی.

د دغې ادارې د الوتنو خوندیتوب د سټنډرډ مشر غلام جیلاني وفا وایي، دوی هڅه کوي چې ژر تر ژره له تخنیکي پلوه د شپې پر مهال هم د هوایي ډګر چارې فعاله کړي.

ښاغلي وفا ازادي راډیو ته وویل، له دغه هوایي ډګره پرون تر څه باندې میاشتني ځنډ وروسته د کام ایر شرکت لومړنۍ سوداګریزه الوتکه اسلام‌اباد ته ورسېده.

دی زیاتوي: "د کابل هوایي ډګر بېرته د کورنیو او نړیوالو الوتکو په مخ پرانیستل شوی، له تخنیکي پلوه دا ډګر دې ته چمتو دی چې نړیوالې او کورنۍ الوتکې په‌کې ناسته او پرواز وکړي. له دوو هېوادونو ایران او پاکستان نه دغه ډګر ته پروازونه ترسره شوي، میدان له تخنیکي اړخه او مسلکي پرسونل له پلوه چمتو دی. یوازې د سهار له شپږو بجو د ماښام تر شپږو بجو پورې. د شپې لپاره لا چمتووالی نه‌لرو."

ښاغلی وفا وایي، دوی پر پاکستان سربېره له اماراتو، تاجکستان، ازبکستان او یو شمېر نورو هېوادونو نه هم غوښتي چې کابل ته الوتنې پيل کړي، خو وایي تر اوسه‌یې ځواب نه‌دی ترلاسه کړی.

د کابل هوایي ډګر څه باندې میاشت وړاندې هغه مهال له فعالیت وغورځېد چې دې ښار ته طالبان ننوتل.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

امریکا لاهم له افغانستان نه ځان او نړۍ ته اندېښنه لري.

امریکايي چارواکو په خپلو تازه څرګندونو کې ویلي چې د افغانستان نه نړۍ او امریکا ته د ورپېښدونکو ګواښونو د مخنیوي لپاره د ناټو له غړو هېوادونو سره خبرې کوي.

دوی پرون په یونان کې د ناټو له پوځي مشرانو سره ناسته کړې چې نن هم دوام کوي.

امریکايي چارواکو ویلي چې د دې ناستې مهم هدف افغانستان او د دغه هېواد نه امریکا او نړۍ ته د ورپېښدونکو ګواښونو د مخنیوي په لار چارو بحثونه دي.

له دې وړاندې د امریکا لوی درستیز جنرال میلي، دفاع وزیر لوېډ استېن او د امریکا استخباراتي چارواکو د القاعده او داعش ډلې د بیا څرګندېدو او فعالیتونو په اړه اندېښنه څرګنده کړې او ویلي په دې صوزت کې، کېدای شي په یو یا دوو کلونو کې متحده ایالاتو ته ګواښ پېښ کړي.

امریکا او ناټو د دې ډلو د بیا فعالیت د مخنیوي لپاره کار کوي.

خو طالبان بیا د امریکا دا اندېښنې بې‌ځایه بولي.

د دې ډلې د فرهنګي کمېسیون یوه غړي بلال کریمي نن یکشنبه په دې اړه ازادي راډیو ته په یو لیکلي پیغام کې ویلي چې "دا ادعا حقیقت نه‌لري، القاعده اوس افغانستان کې نه‌شته".

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

په پام کې ده د بریتانیا صدراعظم بورېس جانسون د امریکا د متحده ایالاتو پر ولسمشر جو بایډن فشار راولي چې په افغانستان کې د خرابېدونکي بشري بحران په وړاندې اقدام وکړي.

دواړه مشران به روانه اوونۍ په سپینه ماڼۍ کې د بریتانیا او امریکا ترمنځ د سفرونو پر بیا پیل او اقلیمي بدلون هم بحث وکړي.

د بریتانیا صدراعظم بورېس جانسون به د هغه سفر پر مهال چې پر چاپېریالي مسایلو متمرکز دی، واشنګټن ته لاړ شي. د ده د خبرو په اجنډا کې د افغانستان موضوع هم شامله ده.

دی به هلته د نړۍ له رهبرانو وغواړي چې د اقلیمي بدلون په وړاندې د مبارزې لپاره پر خپلو ژمنو عمل وکړي.

اټکل دا دی چې د نړۍ شااوخوا ۱۰۰ رهبران به روانه اوونۍ په نیویارک کې د ملګرو ملتونو په عمومي اسامبلۍ کې د خپلې لوړې کچې غونډې پر مهال د اقلیمي بدلون په وړاندې د مبارزې لپاره د کوټلو اقداماتو غوښتنه وکړي.

د دې موضوع ترڅنګ به د بریتانیا صدراعظم د امریکا متحده ایالاتو پر ولسمشر فشار راولي چې په افغانستان کې د خرابېدونکي بشري بحران په وړاندې اقدام وکړي.

بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

د امریکا په شمول د ناټو د غړو هېوادونو دفاع وزیران او لوی درستیزان په خپله غونډه کې د افغانستان پر روان وضعیت هم غږېږي.

د ناټو د پوځي مشرانو غونډه د یونان په کوربه‌توب پرون پیل شوه.

د بحث په لومړۍ ورځ ټینګار وشو چې اوس وخت په افغانستان کې د ترهګرۍ د بیا را ژوندي کېدو مخنیوی د ناټو یو اصلي هدف دی.

د امریکا د پوځ لوی درستیز جنرال مارک میلي یو شمېر خبریالانو ته چې له ده سره د ناټو په غونډه کې د ګډون لپاره یونان ته تللي ویلي، وروسته له هغه چې ناټو له افغانستان راووتله او دا هېواد د طالبانو تر ولکې لاندې راغی دا دی د ناټو پوځي چارواکي په راتلونکو پلانونو باندې بحث کوي.

لوی درستیز جنرال میلي، دفاع وزیر لوېډ استېن او د امریکا استخباراتي چارواکو تر دې مخکې هم خبرداری ورکړی و چې القاعده یا د اسلامي دولت ډله کولای شي په افغانستان کې بیا راپیدا شي او په یو یا دوو کلونو کې متحده ایالاتو ته ګواښ پېښ کړي.

د متحده ایالاتو پوځ ویلي چې دوی کولای شي د ترورېزم ضد څارنه ترسره کړي او که اړتیا وي، په نورو هېوادونو کې له مېشتو تأسیساتو به د بریدونو لپاره کار واخیستل شي چې د امریکا پوځ‌یې فوق افق بریدونو وړتیاوې بولي.

جنرال میلي یونان ته د سفر پر مهال وویل چې هغه به له خپلو پوځي سیالانو سره خبرې وکړي او وبه ګوري چې څه امکانات شته څو یې بېرته په کار واچوي.

دی زیاتوي: "موږ د فوق افق امکاناتو/ (له بهرنیو اډو څخه د بریدونو امکاناتو) په اړه بحث کوو او دا چې متحدان کله غوره ګڼي چې ونډه واخلي. موږ یقیناً چې دې ته لېواله یو. هلته فرصتونه شته چې متحدین کولای شي د فوق افق یا له بهر د شته امکاناتو په تړاو کار واخلي او له موږ سره له نږدې ګډ کار وکړي."

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

د پاکستان صدراعظم وايي، له طالبانو سره یې د یوه ټول­ شموله حکومت په اړه چې تاجکان، هزاره او ازبکان په کې حضور ولري، خبرې پیل کړي دي.

عمران خان نن په خپل ټویټر کې لیکلي، دغه خبرې یې به دوشنبې کې د افغانستان د ګاونډیو هېوادونو له مشرانو سره تر کتنې او د تاجکستان له ولسمشر امام علي رحمان سره تر تفصیلي بحث وروسته پیل کړي دي.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

د ښځو چارو وزارت نوم په "دعوت او ارشاد، امر بالمعروف او نهی عن المنکر" بدلولو په کابل کې غبرګونونه را پارولي دي.

په دې وزارت کې ځینو پخوانیو ښځینه کارکوونکو چې په دې اداره کې یې کلونه کلونه کار کړی، دا اقدام د ښځو حقونه تر پښو لاندې کول او له ټولنې د مېرمنو حذف کول ګڼي.

بشپړ راپور دلته ولولئ:

په افغانستان کې له اته میاشتني ځنډ وروسته ښوونځي پرانیستل شول.

‎د طالبانو د پوهنې وزارت د یوې خپره کړې خبرپاڼې سره اعلان کړی چې سر له نن شنبه دې ټول نارینه زده کوونکي او ښوونکي بېرته خپلو ښوونځیو ته حاضر شي.

‎په دې خبرپاڼه کې راغلي چې د وږي میاشتې له ۲۷مې نېټې په ټول هېواد کې د نارینه وو رسمي مدرسې او دارلعلومونه دې بېرته پرانیستل شي او تدریس دې بېرته په کې پیل شي.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

د امریکا د پوځ د مرکزي قوماندانۍ مشر جنرال کېنېټ مککنزي په کابل کې د لسو ملکیانو د وژنې په خاطر بښنه وغوښته.

جنرال مککنزي بېګا په یوه ټلوېزیوني پيغام کې تایید کړه چې د امریکا له خوا د اګسټ په ۲۹مه نېټه په کابل کې په یوه برید سره لس ملکیان وژل شوي.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

د ځینو راپورونو له مخې د ښځو چارو وزارت پر ودانۍ د "دعوت، ارشاد او امر باالمعروف وزارت" لوحه ځړول شوې ده.

طالبانو رسماً په دې تړاو څه نه دي ویلي.

د جمعې په ورځ په یوه بل تحول کې طالبانو د ښوونځیو ټولو نارینه زده کوونکو ته خبر و رکړی چې له شنبې درسونه پیل کړي، خو د نجونو د درسونو د پيل په اړه یې څه نه دي ویلي.

د طالبانو دې چلند ښځې او نجونې اندېښمنې کړي دي.

بشپړ راپور ددې تړوني له لارې ولولئ:

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت یوناما د شپږو میاشتو لپاره وغځول شو.

امنیت شورا پرون جمعه (د وږي ۲۶مه) په دې تړاو د ناروې او ایستونیا له خوا وړاندې شوې طرحه تصویب کړه.

امریکا د امنیت شورا دا کار مهم بللی خو تر څنګ یې ټینګار کړی چې وضعه به څاري.

بشپړ راپور ددې تړوني له لارې ولولئ:

ملګري ملتونه وایي چې په دې سازمان کې د افغانستان د پخواني حکومت له استازي غلام اسحق زي څخه غوښتل شوي چې خپلې دندې ته دوام ورکړي.

د ملګرو ملتونو ویاند فرهان حق وویل چې اسحق زي د ملګرو ملتونو عمومي منشي انتونیو ګوتېریش ته یو لیک لاسلیک کړی چې په هغه کې د ملګرو ملتونو په عمومي اسامبلۍ کې د افغانستان د پلاوي نومونه شامل دي.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

د پیسو نړیوال صندوق وایي، تر هغې پورې به له افغانستان سره خپلې اړیکې وځنډوي چې د طالبانو په مشرۍ د حکومت په رسمیت پېژندلو په اړه نړیوالې ټولنې خپل دریځ روښانه کړی نه وي.

نړیوال وجهي صندوق ویلي چې په افغانستان کې د اقتصادي وضعیت په اړه ژوره اندېښنه لري او له نړیوالې ټولنې یې وغوښتل چې په دې هېواد کې د "روان بشري کړکېچ" د مخنیوي لپاره دې بیړني ګامونه پورته کړي.

بل خوا د ملګرو ملتونو سازمان عمومي سرمنشي انتونیو ګوتیرېش ټینګار کړی چې د دوی همکارانو ته د مرستو په رسولو کې له وېرې او ځورونې پرته اجازه ورکړل شي.

طالبان بیا د پیسو نړیړال صندوق دا پرېکړه له عامو خلکو سره زیاتی او غچ اخېسته بولي او وایي چې یاد سازمان دې خپله پرېکړه بدله کړي.

نور حال په دې راپور کې ولولئ:

د چین ولسمشر شي جین پینګ وایي، د شانګهای د همکاری د سازمان غړي باید له افغانستان سره مرسته وکړي چې په دې هېواد کې انتقالي بهیر پر اساني پر مخ یوړل شي.

د چینایي رسنیو د راپورونو له مخې شي جین پینګ دغه څرګندونې د تاجکستان په پلازمېنه دوشنبې کې د شانګهای د همکارۍ د سازمان سرمشریزې ته په یوه ویډیويي وینا کې وکړې.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

په هرات ولایت کې د مرتضی صمدي په نوم د یو خبریال له نیول کېدو لس ورځې تېرې شوې، خو لا هم نوموړی د طالبانو د ملي امنیت سره بندی دی او خوشې شوی نه دی.

د مرتضی صمدي کورنۍ ازادي را‌‌‌‌‌‌ډیو ته وویل چې تراوسه ان نه دي توانېدلي چې هغه وګوري او طالبانو دوی ته ویلي چې نوموړی روغ دی او ژر به خوشې شي.

مرتضی صمدي د وږي میاشتې په ۱۶مه نېټه په هرات ولایت کې د یو لاریون پرمهال نیول شوی دی.

طالبانو ویلي، ښاغلی صمدي یې په دې لاریون کې د خلکو د هڅولو په تور نیولی دی.

نور حال په دې راپور کې ولولئ:

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتیریش وايي، ملګري ملتونه له افغانانو سره مرستو ته دوام ورکوي، خو د افغانستان ستونزې چې سترو قدرتونو حل نه کړای شوې، ملګري ملتونه یې نه شي حل کولی.

ګوتیریش وايي، د هغو هڅو ملاتړ کوي چې طالبان پراخ بسنټه حکومت ته هڅوي خو د ملګروملتونو رول محدود دی.

بشپړ راپور ددې تړوني له لارې ولولئ:

د هالنډ د بهرنیو چارو وزیرې سیګرید کاګ استعفا ورکړه.

اغلې کاګ پرون پنجشنبه (د وږي ۲۵مه) وروسته له دې له دندې لاس واخېست چې د هالنډ د پارلمان اکثرو غړیو وویل چې دې باید تېره میاشت له افغانستانه د پناه غوښتونکو د ایستلو چارې سمې اداره کړې وای.

په همدې حال کې د اروپا پارلمان د دې اتحادیې له غړیو هېوادونو وغوښتل چې له افغانستانه د امریکايي پوځیانو له وتلو وروسته همکاري او پانګونه زیاته کړي.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همږغۍ اداره (اوچا) وايي، تر ۶ لکه ۳۴ زره ډېر افغانان سږ کال د جګړو له کبله په خپل هېواد کې بې ځایه شوي دي.

دې ادارې د پنجشنبې(د وږي ۲۵مه) په ورځ وویل، دا افغانان د سېپټمبر تر دوولسمې پورې بې ځایه شوي چې د هغو له منځه ۲ لکه ۸۲ زره ۲۴۶ تنو ته مرستې رسېدلي دي.

بشپړ راپور دلته ولولئ:

امريکايي ډيپلومات او د افغان سولې لپاره د متحده ايالاتو ځانګړی استازی زلمی خليلزاد د طالبانو لاس ته د کابل لوېدل د ولسمشر غني له امله بولي.

خليلزاد د کابل له سقوط وروسته له فايننشل ټايمز ورځپاڼې سره په خپله لومړۍ مرکه کې ويلي، په تېره مياشت کې له هېواده د ولسمشر غني د وتلو پلان چې د کابل د سقوط لامل شو له طالبانو سره شوې هوکړه په وروستيو شېبو کې ماته کړه چې له مخې يې سياسي انتقال ترسره کېده.

د امريکا ځانکړي استازي چې په وروستيو کلونو کې يې له طالبانو سره د يوې هوکړې په هدف مذاکرات ترسره کول دې ورځپاڼې ته ويلي چې د کابل له سقوط څو ساعته وړاندې يې له طالبانو د دوه اوونيو لپاره هوکړه ترلاسه کړې وه.

نوموړي زياته کړې: "په تېره مياشت کې له کابله د ولسمشر غني تېښتې له طالبانو سره د وروستيو شېبو هغه هوکړه لغوه کړه چې له مخې به‌يې کابل د اسلام‌پالو لاس ته نه‌لوېږي او مذاکرات به د سياسي واک لپاره ترسره کېږي."

خليلزاد فايننشيل ټايمز ته ويلي چې په دې نه‌و خبر چې ولسمشر غني به له کابله وځي.

خليلزاد هغه تورونه رد کړل چې ګواکې د اګسټ پر ۱۵مه‌يې طالبانو سره هوکړه کړې وه چې ارګ ته ننوځي او ويلي يې دي چې په دې اړه‌يې طالبانو ته شین څراغ نه‌و ورکړی.

د خليلزاد په خبره چې د ولسمشر غني د تېښتې له امله امنیتي خلا رامنځته شوه او طالبان اړ شول چې کابل ته ننوځي او دا کړنه د دې لامل شوه چې بهرني ځواکونه له افغانستانه ووځي او د دوحې مذاکرات پای ته ورسېږي.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

د افغانستان بانک وایي، طالبانو تر ۱۲ میلیونه ډېر ډالر او یوه اندازه سره زر د افغانستان د پخواني حکومت د چارواکو له کورونو ترلاسه کړي دي او دا شتمني یې دغه بانک ته سپارلې ده.

دا خبر په داسې وخت کې خپور شوی دی چې د افغانستان په بانکونو کې ډالر او افغانۍ کمې شوي دي.

نور په دې راپور کې ولولئ:

د پاکستان صدراعظم د افغانستان وضعیت ته اندېښنه ښکاره کړه.

عمران خان سي اېن اېن ټلوېزیون ته پرون په اسلام اباد کې وویل: "طالبان پر ټول افغانستان واکمن دي، که چېرته دوی اوس د یوه ټول شموله حکومت لپاره کار وکړي، ټولې ډلې په کې شاملې کړي، په افغانستان کې به له څلویښت کلونو وروسته سوله وي که داسې ونه شي او دا هغه څه دي چې موږ ډېر ورته اندېښمن یوو نو یو ګډوډ حالت به رامنځته شي."

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

د فرانسې د بهرنیو چارو وزیر وایي، هېواد یې له افغانستان سره بشري مرستې سل میلیونه یورو ته زیاتوي.

ژان لو دریان پرون د اروپا پارلمان ته د خبرو پرمهال د افغانستان اوسني بشري وضعیت ته اندېښنه ښکاره کړه.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

د شانګهای د سرمشریزې د اجنډا مهم ټکی د افغانستان مساله ده. د سیمې د اتو غړیو هېوادونو دا سازمان دې ته اندېښنه لري چې له افغانستانه د دوی هېوادونو ته امنیتي ګواښ متوجه نه شي، په ورته وخت کې دا تشویش لري چې د طالبانو د رژیم له ماتېدو سره به د طالبانو پخواني افراطي ډلې ټپلې په افغانستان کې د پښو ځای پیدا کړي.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

د امریکا د متحدو ایالاتونو د بهرنیو چارو وزیر، د مشرانو جرګې یوې کمېټې ته د افغانستان په باب په خبرو کې وویل، د امریکا د تر ټولو اوږدې جګړې د ختمېدو وخت رسېدلی دی.

انتوني بلېنکن چې پرون یې د امریکا د مشرانو جرګې د بهرنیو اړیکو کمېټې ته خبرې کولې د سناتورانو له سختو انتقادونو سره مخامخ شو.

په مشرانو جرګه کې د جمهوریت غوښتونکي او ډموکرات ګوندونو غړو، له افغانستانه د امریکايي ځواکونو ناببره وتل وغندل.

تفصیل په یوه راپور کې ولولئ:

په افغانستان کې د اقتصادي او مالي بحران لمن په پراخېدو ده چې عام افغانان یې هم اغېزمن کړي دي.

پر افغانستان د طالبانو د واکمنېدو نن (د سېپټمبر ۱۵مه) میاشت پوره شوه، خو دغې ډلې تر اوسه خپله اقتصادي او مالي پالیسي نه ده په ډاګه کړې.

د سوداګرۍ او پانګونې د خونو یوه لوړ رتبه چارواکي د اقتصادي بحران د لا پراخېدو خبرداری ورکړ.

نور په یوه راپور کې ولولئ:

طالبانو په وروستیو کې د ځینو ویډیوګانو په خپرولو سره د مخکنیو افغان چارواکو له کورونو د پیسو او ځینو نشه‌يي توکو د نیولو خبره کړې.

خو دوی د دې پېښو د تایید په اړه يوه خوله نه دي.

ځینې مطبوعاتي مسوولان یې دا پېښې کره ګڼي، خو ځینې نور یې بیا وايي، تاییدولای یې نه‌شي، خو په اړه یې څېړنه روانه ده.

بل‌خوا صلاح الدین رباني بیا د طالبانو د شوې ادعا په اړه غبرګون ښودلی او وايي، هغه د ده کور نه، بلکې د چک جمهوریت سفارت دی.

جزییات په دې راپور کې ولولئ:

د ملګرو ملتونو سرمنشي د افغان ښځو په حقونو د ټینګار ترڅنګ وايي، باید ډاډ ترلاسه شي چې د‌ دوی لاسته راوړنې له‌منځه نه ځي.

انتونیو ګوتریش په جنیوا کې د ملګرو ملتونو په بلنه د رابلل شوي کنفرانس له پای وروسته ويلي، د افغان ښځو د حقونو خوندیتوب د دې هېواد او هر افغان لپاره مهم دی.

ښاغلي ګوتریش داسې مهال دا څرګندونې کوي چې له افغانستان سره مرسته کوونکو ډېرو هېوادونو هم له طالبانو وغوښتل چې د ښځو د حقونو په ګډون، د حکومتوالۍ په برخه کې په خپلو شوېو ژمنو ودرېږي.

هاخوا یو شمېر افغانان هم د دې مرستو د وېش او مدیریت په برخه کې خپل لیدلوري لري.

جزییات په دې راپور کې ولولئ:

د مارک فررېکس کورنۍ د متحده ایالاتو له دولته د زلمي خلیلزاد له دندې د لېرې کېدو غوښتنه وکړه.

مارک فررېکس هغه امریکایي وګړی دی چې په افغانستان کې یې یوه لسیزه په پراختیایي پروژو کې کار کړی او د ۲۰۲۰ زېږدیز کال په فبروري میاشت کې په دغه هېواد کې لا درکه شوی دی.

د مارک کورنۍ او د امریکا دولت ادعا کوي چې طالبانو یرغمل کړی، ‎خو تر اوسه طالبانو په دې اړه څه نه دي ویلي.

نور حال په دې راپور کې ولولئ:

د ملګرو ملتونو سرمنشي اندېښنه وښوده چې روانه میلادي میاشت ښايي په افغانستان کې بشري وضعیت نور هم خراب شي.

انتونیو ګوتیریش پرون په جنیوا کې له افغانستان سره د بشردوستانه مرستو لپاره د بسپنې ټولولو نړیوال کنفرانس ته په وینا کې وویل: "د دې میاشتې تر پای پورې چې ژمی رانږدې کېږي، ښايي ډېر خلک له خوړو محرم شي. البته چې په دغه هېواد کې د کرونا وبا هم دوام لري."

بشپړ راپور دلته ولولئ:

ګڼو مرستندویو هېوادونو له افغانستان سره د بشري مرستو لپاره د څه باندې یو میلیارد ډالرو په اندازه د بسپنې ورکولو ژمنه وکړه.

دوی دا ژمنه په هغه کنفرانس کې وکړه چې پرون په جنیوا کې د ملګرو ملتونو په بلنه جوړ شوی و.

په دې اړه د ازادي راډیو خبریال په افغانستان کې د بشري حقونو د سازمان له مشر لعل ګل لعل سره مرکه کړې ده.

په پیل کې یې ورڅخه پوښتنه کړې چې دا تازه څه مرسته باید پر کومو برخو ولګول شي؟

له نوموړي سره دا مرکه د لاندې لېنک په کېکاږلو سره واورئ:

د قطر د بهرنیو چارو وزیر وايي، د طالبانو له حکومته یې غوښتنه وکړه چې د ښځو حقونو ته درناوی وکړي.

شیخ محمد بن عبدالرحمن الثاني چې پرون یې د فرانسې د بهرنیو چارو له وزیر ژان ایو لودریان سره په دوحه کې یوه کنفرانس ته څرګندونې کولې وویل، لا ډېر وختي دی چې دوحه دې د طالبانو حکومت په رسمیت وپېژني.

بشپړ راپور دلته ولولئ:

مرستندویو هېوادونو له افغانستان سره د بشري مرستو لپاره د څه باندې یو میلیارد ډالرو مالي مرستې ژمنه وکړه.

وروسته له هغې چې طالبانو تېره میاشت پر افغانستان ولکه ټینګه کړه او بهرنۍ مرستې بندې شوې، په دغه هېواد کې د بې وزلۍ او لوږې اندازه زیاته شوې ده.

ملګرو ملتونو په اصل کې د ۶۰۶ میلیونه ډالرو بسپنې غوښتنه کړې وه.

د طالبانو حکومت، د مرستو د تازه اعلان هرکلی وکړ.

تفصیل په دې راپور کې ولولئ:

د امریکا د متحدو ایالاتونو د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلېنکن به په کانګرس کې د استازو جرګې له سختو پوښتنو سره مخامخ شي.

هغه پرون دوشنبه د استازو جرګې د بهرنیو چارو کمېټه کې د استازو جرګې سختو پوښتنو ته ځوابونه وویل.

په پام کې ده بلېنکن نن سې شنبه د مشرانو جرګې د بهرنیو اړیکو په کمېټه کې هم پوښتنو ته ځوابونه ووايي.

له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د ناببره وتلو او پر افغانستان د طالبانو د ولکې ټینګولو په اړه له بلېنکن پوښتنې کېږي.

تفصیل په دې راپور کې ولولئ:

ملګري ملتونه د افغانستان د بشري وضعیت په اړه د لوړې کچې غونډه جوړوي. د نننۍ غونډې مشري د دې سازمان عمومي منشي انتونیو ګوترش کوي.

د وزیرانو په کچه دې غونډه کې به افغانستان سره د بېړنیو بشري مرستو په لارو چارو خبرې کېږي.

دا غونډه چې ګډونوال‌یې د همدې سازمان د غړو هېوادونو وزیران دي په جنوا کې د افغانستان په وخت د مازدیګر په څلور نیمو بجو پیلېږي او درې ساعته دوام کوي.

غونډه کې پر دې خبرې کېږي چې د بې‌وزله افغانانو د لاسنیوي لپاره څنګه سملاسي مرسته وشي.

تر اوسه د غونډې د څرنګوالي ډېر جزئیات نه‌دي خپاره شوي، خو برخه‌وال به‌یې مخامخ جنوا کې سره جرګه کېږي او د انلاین ګډون اسانتیاوې هم په‌کې په پام کې نیول شوې دي.

دا غونډه داسې مهال جوړېږي چې په افغانستان کې د طالبانو له راتګ مخکې نیمایي وګړو چې ۱۸ ملیونه کېږي، مرستو ته اړتیا درلوده.

د ملګرو ملتونو د راپور له مخې د طالبانو د راتګ پر مهال جګړو او بې‌ځایه کېدنو دا اړتیا نوره هم ډېره کړې ده.

دې سازمان ویلي، یوازې د همدې ۲۰۲۱ کال له پيله تر اوسه څه باندې پنځه لکه او ۵۰ زره کسان له خپلو اصلي مېنو بې‌ځایه شوي دي.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

د امریکا له‌خوا د افغانستان د ملي شتمنۍ له کنګل کېدو درې اوونۍ وروسته، د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونه د دې هېواد په اقتصاد د دې کار د بدو پایلو خبر ورکوي.

د دې خونې چارواکي وايي، د متحده ایالاتو دا پرېکړه لامل شوې چې د افغانستان اقتصاد له ټولو خواوو سخت زیان وویني.

د افغانستان د پانګونې او سوداګرۍ خونې مرستیال محمد یونس مومند وايي، د افغانستان د پیسو کنګل کېدو د افغانستان اقتصادي فعالیت تر ټولو ټیټې کچې ته رارسولی دی.

ښاغلی مومند د دوشنبې په ورځ «۱۴۰۰ کال د وږې ۲۲» ازادي راډیو ته وايي: "د پیسو کنګل کېدو زموږ په وارداتو، ټرانفسر، داخلي سوداګرۍ او صادراتو منفي اغېز کړی دی."

په ورته وخت کې د سوداګرۍ او پانګونې د عامل پلاوي غړی خانجان الکوزی وايي، د افغانستان د ملي شتمنۍ کنګل کېدو د افغانستان په خصوصي بانکونو هم منفي اغېز کړی او د دې بانکونو فعالیت‌یې محدود کړی، ځکه دوی نه‌شي کولای د پیسو په لېږد رالېږد کې خلاص مټ ولري.

د ده په خبره، افغانستان یو وارداتي هېواد دی او له هغه راهیسې چې خصوصي بانکونو خپل فعالیت محدود کړی، د پیسو د لېږد په برخه کې ستونزې راپورته شوي چې د وارداتو د کمېدو لامل شوي او له همدې امله په بازار کې لومړني توکي کم او بیې یې پورته شوې دي.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

د طالبانو د بهرنیو چارو سرپرست وزیر امیر خان متقي وایي، د قطر د بهرنیو چارو وزیر د دوی د حکومت له مشر سره په دوه اړخیزو اړیکو او د دې اړیکو په پراخولو خبرې وکړې.

نوموړی پرون د یوه پلاوي په مشرۍ کابل ته راغی او د طالبانو د حکومت له مشر محمد حسن اخوند سره‌یې وکتل.

د دغه سفر انځورونه ښيي چې د دواړو لورو دا لیده کاته په ارګ کې ترسره شوي دي.

متقي پرون ماښام رسنیو ته د محمد بن عبدالرحمان ال ثاني او د طالبانو د حکومت د مشر محمد حسن اخوند د ملاقات جزئیات داسې څرګند کړل: "په افغانستان کې د وروستیو تحولاتو او د نړیوالو د غبرګون او چلند پر رابطه خبرې وشوې، دواړو طرفو امېدواري ښکاره کړه چې نږدې راتلونکي کې به له نړیوالو سره اړیکې نورې هم وغوړېږي. خصوصاً د قطر هېواد به افغانستان سره دوستانه اړیکې ساتي، خلاصه دا چې دا یو ښه سفر او ښه مجلس و."

متقي وایي، دې لیدو کتو کې طالبانو د کابل هوایي ډګر د بیا فعالولو په برخه کې د قطر د تخنیکي همکارۍ ستاینه وکړه.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

په کندهار کې د خیر ښېګڼې د یوه بې پرې بنسټ مشره فهیمه رحمتي وايي، طالبان تېره شپه کور ته ور اوښتي او وروڼه یې ورته ډبولي دي.

هغې په یوه ویډیويي پیغام کې چې بېلابېلو رسنیو خپور کړی، په ژړغوني انداز د هغې صحنې جریان بیان کړی.

د بشپړ راپور لوستلو لپاره دا ځای کېکاږئ:

ملګري ملتونه تمه کوي چې د افغانستان په اړه د جنیوا په سباني مرستندویه کنفرانس کې به نړیوال له افغانانانو سره د زیاتو مرستو ژمنې وکړي.

په افغانستان کې د طالبانو له واکمنۍ څه باندې درې اوونۍ تیرېږي، خو په دې هېواد کې د بشري ناورین د خطر زنګ کړنګول کېږي، علتونه یې څه دي؟

په دې اړه د ازادي راډیو خبریال نوریاس نوري د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو د خونې له مرستیال خانجان الکوزي سره مرکه کړې او لومړی یې پوښتنه کړې چې تاسو د جنیوا کنفرانس ته څومره هیله مند یاست او ایا نړیوال به له افغانانو سره هغومره مرستې وکړي چې دوی ورته اړتیا لري؟

د دې مرکې اورېدو لپاره لاندې تړونې کېکاږئ:

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت سرپرست وزیر عبدالباقي حقاني وايي، په راتلونکي تحصیلي نظام کې به د نجونو او هلکانو د ګډو ټولګیو مخه ونیول شي.

نوموړي خبریالانو ته ویلي چې نجونې کولای شي د شرعي حجاب او د پردې تر شاه له سکرینه په استفادې سره د نارینه ښوونکو درسونو ته کیني.

نور حال په دې راپور کې ولولئ:

د افغانستان د سوداګرۍ او صنعت خونه وايي، افغانستان ته د طالبانو په راتګ سره د وارداتو په برخه کې ستونزې شته، خو د صاداراتو په برخه کې زیاتوالی راغلی دی.

د افغانستان د صنعت او سوداګرۍ خونې چارواکي وايي، یوازې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې د تورخم او سپین بولدک له لارې شااوخوا ۵۰۰ کانټینر تازه او وچه میوه پاکستان ته صادره شوې ده.

خو د دغو چارواکو په خبره، د بانکونو ناسم فعالیت د وارداتو پر وړاندې لویه ستونزه ده.

نور حال په دې راپور کې ولولئ:

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش ویلي، په افغانستان کې د سختې وچکالۍ له امله کرنیزه برخه زیانمنه شوې او له لوږې سره د مخامخو کسانو شمیر هم مخ په زیاتېدو دی.

د افغانستان اقتصاد تر ډیره کچه کرنې او موسمي ورښتونو پورې تړلی او د کرنیزو محصولاتو کمښت د دغه هېواد ټولیز اقتصاد زیانموي.

په تیر ژمي کې د واورې او بارانونو د کمښت له امله سږکال د اوبو سرچینې هم کمې شوي.

افغان بزګران وايي، وچکالۍ د دوی په حاصلاتو ناوړه اغیزه کړې.

تفصیل په دغه راپور کې ولولئ:

کابل ښاريان د بانکونو د تړل کېدو او د برېښنا بېل په ورکولو کې د شته ستونزو او جريمه کېدو له امله په انديښنه کې دي.

د برېښنا پيريدونکي وايي، په داسې حال کې چې د ډوډۍ او نورو اړتيا وس نه لري دا ستونزه پرې بله زیاتونه ده.

له دې وړاندې د برېښنا شرکت ويلي و، که د برېښنا پيريدونکي په وخت خپل بېلونه تحویل نه کړي، په بلې مياشت کې به یې لګښت دوه چنده شي.

نور حال يې په دې راپور کې ولولئ:

په داسې حال کې چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته په دې هېواد کې د یوه بشري ناورین د احتمال خبرداری ورکړل شوی، ټاکل شوې ملګري ملتونه سبا د سویس په جنیوا کې له افغانستان سره د بسپنې راټولولو یو لوی کنفرانس جوړ کړي.

د ملګروملتونو د عمومي منشي په ګډون د دې سازمان د ډېرو مرستندویه ټولنو چارواکو په افغانستان کې له میلیونونو بې وزلو کسانو سره د عاجلو مرستو غوښتنه کړې ده.

نور په دې راپور کې ولولئ:

د قطر د بهرنیو چارو وزیر له نړیوالو وغوښتل چې د افغانستان له خلکو سره هر څومره ژر چې کیدای شي، بشري مرستې وکړي.

محمد بن عبدالرحمن الثاني دغه غوښتنه له خپل روسي سیال سرګي لاروف سره تر کتنې وروسته پرون شنبې (د وږي ۲۰مه) په مسکو کې په یوه خبري غونډه کې وکړه او ویې ویل چې که په افغانستان کې وضعیت لا خرابیږي نو هېڅ یو ګاونډی به یې له ناوړه اغېزو خوندي نه وي.

بشپړ راپور د لوستلو لپاره دا ځای کېکاږئ:

د امریکا متحدو ایالاتونو پرون پر دې هېواد د سېپټمبر د ۱۱مې تروریستي بریدونو د قربانیانو شل کلن یاد تازه کړ.

په دې مناسبت جوړو شوېو مراسمو کې د امریکا ولسمشر جو بایډن خلک یووالي او پیوستون ته راوبلل.

نور په دې راپور کې ولولئ:

د اقتصادي چارو یو شمېر شنونکي وايي، که یو ځل بیا پاکستانۍ کلدارې او ایراني تومن په افغانستان کې دود شي د افغانستان د شته اقتصادي ودې له منځه وړلو لامل به شي.

دوی وايي، د افغانستان بانک او طالب چارواکي باید د اقتصادې ودې په موخه په افغانستان کې د نورو هېوادونو اسعارو ترویج او سوداګریزې راکړې ورکړې ته اجازه ورنه کړي.

د اندېښنې وروسته له هغه دي چې د پاکستان خزانې وزیر له افغانستان سره په پاکستانیو کلدارو د راکړې ورکړې خبر ورکړ.

تازه پر ټولنیزو رسنیو هم له تېرو دریو ورځو راهیسې د افغانیو ترویج او د پاکستاني کلدارو مخنیوي په موخه د عامو خلکو له لوري پراخ کمپاین روان دی.

بشپړ راپو ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

د سېپټمبر له ۱۱مې ۲۰ کاله وروسته، لا هم د افغانستان له خاورې د نورې نړۍ د امنیت ګواښلو په اړه اندېښنې په خپل ځای دي.

که څه هم طالبان ډاډ ورکوي چې د افغانستان خاوره به د بل هېڅ هېواد پرضد و نه کارول شي، خو امریکا او لویدیځ ملګري يې په افغانستان کې د القاعده او داعش د بیا فعالېدو ګواښ جدي ګڼي.

تازه د پنټاګون مشر ویلي، ښایي القاعده په افغانستان کې یو ځل بیا حضور پیدا کړي.

جزییات په دې راپور کې ولولئ:

سږکال د سپټمبر په ۱۱مه پر امریکا د تروریستي بریدونو شل کاله پوره شول.

د القاعده شبکې دې تروریستي حملو نه یوازې امریکا بدله کړه بلکې د نړۍ په ډېرو هېوادونو او له هغې ډلې په افغانستان کې چې امریکا پوځي برید وکړ ژورو بدلونونه راوستل.

د ازادي راډیو خبریال احمدتکل د اریانا ټلوېزیون له ویاندې او د ښځو د حقونو له فعالې فوزیه وحدت سره مرکه کړې او پوښتنه یې کړې چې د سېپټمبر یوولسمې د دې پر ژوند څه اغیز درلود؟

د دې مرکې اورېدلو لپاره لاندې تړونی کېکاږئ:

د افغانستان د سولې لپاره د امریکا ځانګړی استازی زلمی خلیلزاد وايي، امریکا د قطر په مرسته په تېرو ۳ ورځو کې شااوخوا ۲۵۰ بهرنیان او امریکان له افغانستان څخه ایستلي دي.

نوموړي تېره شپه ناوخته په خپل ټویټر ولیکل چې دغه هېواد خپلو دې هڅو ته دوام ورکوي.

په ورته وخت کې بیا قطري چارواکو ویلي چې د کابل نړېوال هوايي ډګر سوکه سوکه د نړېوالو پروازونو لپاره چمتو کېږي.

پاکستان هم ویلي چې له اسلام اباده کابل ته به روانه اوونۍ پروازونه پیل کړي.

نور حال په دې راپور کې ولولئ:

په هرات کې د طالبانو له خوا د عکاس خبریال له نیول کېدو څلور ورځې وروسته هم، د هغه په اړه معلومات نشته.

د مرتضی صمدي کورنۍ وايي، د هغه د برخلیک په اړه بې خبره دي.

صمدي د طالبانو له خوا په هرات کې د معترضینو د عکس اخیستو پر مهال نیول شوی او داسې ویل کیږي چې د طالبانو د ملي امنیت په اداره کې دی.

طالبان وايي، صمدي یې ځکه نیولی چې خلک یې اعتراض کولو ته هڅول.

په وروستۍ یوه اوونۍ کې شل خبریالان د اعتراض کوونکو د عکسونو د اخیستلو له امله نیول شوي چې کابو ټول یې بېرته ازاد شوي خو ځینې وهل شوي ټکول شوي هم دي.

تفصیل په دغه راپور کې ولولئ

د امریکا د کورني امنیت وزارت، تر ۴۰ زیات افغانان چې له افغانستانه ایستل شوي، د امریکا ملي امنیت ته بالقوه ګواښ بللي دي.

د امریکا واشنګټن پوسټ ورځپاڼې راپور ورکړی چې د دغه وزارت د اسنادو ارزونه ښيي چې امریکا ته له اګسټ میاشتې راهیسې د شپېته زره لېږدول شوېو افغانانو له ډلې ۴۴ تنه یې خطرناک بلل شوي دي.

بشپړ راپور دلته ولولئ:

نن د سېپټمبر یوولسمه پر متحدوایالاتونو د تروریستي حملو شلمه کلیزه ده. یو شمېر امریکايي چارواکو تېر ماښام په یوه رسمي غونډه کې چې د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلېنکن هم په کې و، د دې مهمې پېښې قربانیانو ته د درناوي لپاره د یوې دقیقې لپاره پټه خوله پاتې شول.

ټاکل شوې چې نن شنبې د امریکا په بېلابېلو سیمو کې په دې مناسبت ځانګړي مراسم ترسره شي.

په دې اړه نور تفصیل په دې راپور کې ولولئ:

د ملګروملتونو سرمنشي انتونیو ګوتېرېش د افغانستان د احتمالي اقتصادي سقوط په اړه خبرداری ورکړی.

ښاغلي ګوتېریش پرون خبریالانو ته د څرګندونو پرمهال، د داسې یوه احتمال د مخنیوي لپاره افغانستان ته د پیسو د جاري کولو غوښتنه کړه.

بشپړ راپور دلته ولولئ:

ملګرو ملتونو په افغانستان کې د غذایي مواد کمښت ته اندېښنه ښودلې ده او وايي چې په هرو څلورو افغان کورنیو کې یوه، یا د هر څاښت خوړو اندازه کموي او یا له نورو خلکو خواړه په پور اخلي.

د خوړو د نړیوال پروګرام د اسیا پاسیفیک څانګې مرستیاله وايي، را روان ژمي او د افغانستان اقتصادي وضعیت ته په پام سره دا اندېښنه د توجېه وړ ده.

په دې اړه جزییات په دې راپور کې ولولئ:

په پکتیا کې لا هم د بانکونو په ګډون یو شمېر ادارې نه دي فعالې شوي.ددې ولایت یو شمېر اوسیدونکي وایي، په دې ولایت کې د دولتي او خصوصي بانکونو په ګډون یو شمېر ادارو لا هم فعالیت نه دی پیل کړی چې له امله یې خلک له ستونزو سره مخ شوي دي.

خلک د یادو ادارو د فعالیدو غوښتنه کوي، خو د دې ولایت سیمه ییز طالب چارواکي وایي، ګڼې ادارې فعالې شوي او د پاتې ادارو د فعالیت لپاره هم هڅې روانې دي.

تفصیل په دې راپور کې ولولئ:

د ملګرو ملتونو امنیت شورا تېره شپه د افغانستان پر وضعیت خبرې وکړې.

د امنیت شورا غونډې ته د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړې استازې په دې اندېښنه وښوده چې د طالبانو د حکومت د مشر رئيس‌الوزرا په شمول د دوی د موقت حکومت د کابینې ډېری غړي د ملګرو ملتونو په تور لېست کې شامل دي.

دیبرا لاینز تېره شپه د ملګرو ملتونو امنیت شورا غونډې ته دا خبره وکړه.

د امنیت شورا دا غونډه د افغانستان په وخت د تېرې شپې په ۱۱ نیمې بجې په نیویارک کې د ملګرو ملتونو په مرکز کې دایره شوه.

اغلې لاینز همداراز وویل، هغوی چې د ټول‌شموله حکومت غوښتونکي او ورته منتظره وو، د طالبانو د کابینې د غړو د لېست له اعلانه وروسته نهیلي شول.

اغلې لاینز زیاتوي: "په هغو نومونو کې چې په دې لېست کې شامل دي، ښځې نه‌شته، له طالبانو پرته د پخواني حکومت غړي او د اقلیتونو مشران نه‌شته. د دې پر ځای هغه کسان شامل دي چې له ۱۹۹۶ څخه تر ۲۰۰۱ پورې د طالبانو غړي وو. څه چې د دې مېز شااوخوا ته د ناستو کسانو لپاره مهم دي دا دي چې د ۳۳ وړاندې شویو نومونو له‌منځه د صدراعظم، د دوو مرستیالانو او بهرنیو چارو وزیر په ګډون اکثره د ملګرو ملتونو د بندیزونو په لېست کې شامل دي."

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتو ځانګړې استازې زیاته کړه، باید په دې اړه پرېکړه وشي، خو دا یې ونه‌ویل چې څه ډول اقدامات باید وشي.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

د امریکا متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت د طالبانو له لوري پر نوي رامنځته شوي سرپرست حکومت نیوکې کړي او په وینا یې دا کابینه د افغانستان استازیتوب نه‌کوي او نه هم ټول‌شموله ده.

د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت ویاند ند پرایس په یو خبري کنفرانس کې ویلي، دا په حقیقت کې هغه څه نه منعکس کوي چې نړیوالې ټولنې یې تمه لرله.

نوموړي همدارنګه د دې ډلې له‌خوا د جوړې شوې کابینې د ځینو غړو په اړه اندېښنه څرګنده کړه.

ښاغلی پرایس زیاتوي: "د سرپرست حکومت په اړه زموږ غبرګون تاسو اورېدلی چې موږ د شمولیت نشتوالي، د ځینو کسانو د مخینې په اړه چې دا مهال په دغه کابینه کې شامل دي اندېښمن یو. دا په حقیقت کې د متحده ایالاتو په ګډون د نړیوالې ټولنې غوښتنې نه پوره کوي."

خو هغه زیاتوي چې امریکا به له افغانانو سره خپلو بشري مرستو ته دوام ورکړي.

په ورته مهال، سعودي عربستان بیا هیله ښودلې چې د طالبانو په مشرۍ د سرپرست حکومت راتګ به له دغه جنګ ځپلي هېواد سره مرسته وکړي چې "ثبات" تأمین او تاوتریخوالی او افراطیت له‌‍منځه ولاړ شي.

د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر شهزاده فیصل بن فرحان السعود پرته له دې چې د حکومتدارۍ لپاره د طالبانو د چلند په اړه جزئیات ورکړي ویلي چې سعودي عربستان به د افغانانو د انتخاب ملاتړ وکړي.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

د یو شمېر امریکایانو په ګډون شااوخوا ۲۰۰ تنه پرون (پنجشنبه) د کابل له نړیوال هوايي ډګره په یوه الوتکه کې ووتل.

دا د اګسټ په ۳۱مه له افغانستانه د امریکايي پوځیانو له وتلو وروسته لومړنۍ الوتکه ده چې بهرنیان په‌کې له افغانستانه وځي.

ډېر شمېر بهرنیان او هغه افغانان چې ځان په خطر کې احساسوي، انتظار دي چې نړیوالې الوتنې پیل شي او له افغانستانه ووځي.

تر دې وړاندې تېره میاشت په یو ګډوډ حالت کې تر یو لکو ۲۰ زره ډېر افغانان او بهرنیان د کابل د هوايي ډګر له لارې له افغانستانه ووتل. له هغه وروسته دغه هوايي ډګر ته د سپرلیو د الوتکو تګ راتګ تقریباً درېدلی و.

یو افغان چې د امریکا تابعیت‌یې هم درلود او په هوايي ډګر کې الوتکې ته انتظار و، فرانس پرس خبري اژانس ته پرون وویل، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت سهار مهال ورته ټیلیفون وکړ چې هوايي ډګر ته لاړ شي.

د هالند د بهرنیو چارو وزیرې سیګرید کاګ په یوه ټویټ کې د قطر له حکومته مننه کړې چې کابل ته‌یې الوتکه ولېږله او د ۱۳ هالنډیانو په شمول‌یې یو شمېر کسان وایستل.

د افغانستان د ملکي هوايي چلند د الوتنو د مصونیت د سټنډرډ رئیس کپټان غلام جیلاني وفا ازادي راډیو ته وویل چې د کابل هوايي ډګر تر ډېره حده الوتنو ته چمتو دی او راتلونکې اوونۍ به له دې هوايي ډګره نورې الوتنې هم وشي، خو د ده په وینا لا هم ځینې ستونزې لري.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت له منځته راتګ سره سم يو شمېر مېرمنو د خپلو حقونو د غوښتنې په اړه د لاريونونه په کولو لاس پورې کړی.

خو د دې مېرمنو ګڼې هغه يې د طالبانو له لوري له تاوتريخوالي سره مخ شوي دي.

ازادي راډيو له يو شمېر هغه مېرمنو سره غږیدلې چې په دې لاريونونو کې ټپيانې شوي دي‌

دا راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلېنکن وايي، نړۍ په تمه ده چې طالبان له دوی سره کړې ژمنې عملي کړي.

نوموړي په خپل ټویټر لیکلي چې تېره ورځ یې د شااوخوا ۲۰ هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو سره د افغانستان په اړه ګټوره ناسته درلوده.

له بلې خوا بیا اروپايي ټولنې د طالبانو له لوري د اعلان شوې نوې کابینې سره مخالفت ښودلی او ویلي یې دي چې دغې اسلام پالې ډلې په خپله کابینه کې د کړیو ژمنو له مخې مېرمنو ته ونډه نه ده ورکړې.

خو طالبان بیا خپلو کړو ژمنو ته ځان ژمن او دغه ډول څرګندونې د هېواد په کورنیو چارو کې د لاس وهنۍ په معنی بولي.

نور حال په دې راپور کې ولولئ:

په ملګرو ملتونو کې د ښځو د برخې استازې الیسن ډېویډیان چې له کابله یې خبرې کولې ویلي، طالبانو په وار- وار ویلي وو چې د اسلام په چوکاټ کې به د ښځو د حقونو درناوی کوي، خو د هغې په خبره اوس هره ورځ داسې راپورونه را رسېږي چې طالبان د ښځو د حقونو درناوی نه کوي.

هغې چې په نیویارک کې دېره خبریالانو ته د ویډیو کنفرانس له لارې له کابله څرګندونې کولې ویلي، اوس ښځې له محرم پرته له کوره له وتلو منع کړای شوي دي.

بشپړ راپور دلته ولولئ:

د افغانستان مخلوع یا ګوښه کړای شوي ولسمشر محمد اشرف غني له خلکو بښنه غوښتې چې واکمني یې د سولې او ثبات له ټینګښت پرته پای ته ورسېده.

ښاغلي اشرف غني پرون په خپل ټوېټر یو اوږد بیان خپور کړ او په کې یې په پاسنۍ مسالې سربېره د میلیونو ډالرو د وړلو تورونه بې ځایه وبلل.

هاخوا د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلېنکن ویلي، غني که څه هم ورته ویلي و چې تر مرګه پاتې کېږي مګر په سبا یې هېواد پرېښود.

په دې اړه بشپړ راپور دلته ولولئ:

سپينه ماڼۍ وايي، بېړه نه لري چې طالبان په رسمیت وپېژني خو د امریکایانو د را ایستلو لپاره به خبرې ورسره کوي.

دا خبره د سپينې ماڼۍ ویاندې جېن ساکي بېګا یوه کنفرانس وکړه.

نور دلته ولولئ:

د روسیې ولسمشرۍ ماڼۍ کرملین وایي، اوس وخت د طالبانو له حکومت سره مخامخ خبرې نه پلانوي.

انټرفکس خبري اژانس د روسیې د جمهور رییس د ویاند دمیتري پسکوف په حواله پرون راپور ورکړی چې له طالبانو سره هر ډول اړیکه به په کابل کې د روسیې د سفارت له لارې نیول کېږي.

نور دلته ولولئ:

د اطلاعات روز ورځپاڼې چارواکي وايي چې د دوی دوه خبریالان د طالبانو له خوا سخت وهل شوي دي.

طالبانو تر اوسه د دې پېښې په اړه څه نه دي ویلي، خو د دوشنبې په ورځ یو شمېر خبریالان ونیول شول او وروسته بېرته پرېښودل شول.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد بیا ویلي چې د طالبانو غړي لا له خلکو سره د لاریونونو او مظاهرو پر مهال د چلند لپاره نه دي روزل شوي او خبریالان دې هم دغسې مراسمو ته نه ورځي.

د بښنې نړیوال سازمان وايي، سره له دې چې طالبانو ژمنه کړې بشري حقونو ته درناوی کوي، خو د دوی دا ادعا او کړنې سره توپیر لري.

نور جزییات په دې راپور کې ولولئ:

‎د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې د لاریونونو پراخېدل او د دغو اعتراضونو د خورولو او ختمولو لپاره د طالبانو له لوري فزیکي فشارونه.

‎دغو لاریونونو کې د لاریون کوونکو په وړاندې د طالبانو ‌‌‌‌‌‌ډزو د ځیني کسانو د وژل کېدو او ټپي کېدو لامل شوي دي.

‎په تازه دا ‌‌‌‌‌‌ډول پېښه کې د سې شنبې په ورځ «۱۴۰۰ کال د وږې ۱۶» د هېواد په ځینو ولایتونو کې د لاریونونو پر مهال لږ تر لږه درې کسان وژل شوي دي.

‎له دې اعتراض کوونکو دوه‌یې یوازې په هرات ولایت کې وژل شوي او څلور نور ټپیان شوي دي. ‎۳۵ کلن استاد بشر احمد افسري په هرات کې یو له دغو وژل شویو دی.

‎دی چې د انقلاب لېسې له پخوانیو ښوونکو و، تېره ورځ د هرات ولایت مقام مخې ته د لاریون پر مهال د طالبانو په هغو ‌‌‌‌‌‌ډزو کې ووژل شو چې د اعتراض کوونکو پر لور وشوې.

‎د استاد افسري خپلوانه فاطمه بیات په اړه‌یې ازادي را‌‌‌‌‌‌ډیو ته وویل: "زه فکر نه‌کړم چې هغوی دې له ازادۍ پرته کومه بله غوښتنه کړې وي، د قرانکریم په کوم ځای کې ویل شوي چې د مسلمان ورور وینه تویېدنه روا ده؟ هغوی چې ځانونو ته مسلمانان وایي باید دا پوښتنه ځواب کړي، تر څو به موږ خپل خپلوان له لاسه ورکوو؟"

‎د هرات ترڅنګ د سې شنبې په ورځ په پروان ولایت کې هم لاریون له تاوتریخوالي سره مخ شو.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

طالبانو پرون سې شنبه (د وږي ۱۶مه) د ملامحمد حسن اخوند په مشرۍ خپله موقته کابینه اعلان کړه.

په دې کابینه کې چې سرپرسته بلل شوې، د طالبانو ځینې مهم قوماندانان، لکه صدرا ابراهیم، قیوم ذاکر، ملا شېرین، علاالدین اغا، حاجي لالی اغا، ملامحمدزی او داوود مزمل چې د تېرو شلو کلونو په جګړو کې یې مهم رول درلود، نه لیدل کېږي خو د طالبانو د قطر د دفتر او د قیادي شورا غړیو ته مهمې څوکۍ ورکړل شوي دي.

د حقاني شبکې ته هم کلیدي وزارتونه په پام کې نیول شوي دي.

ایا د طالبانو حکومت به نړیواله ټولنه په رسمیت وپېژني او که د نوي یمې لسیزې په شان به یوازې د څو هېوادونو له لوري ومنل شي؟

بشپړ راپور د دې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

طالبانو بالاخره پرون خپله سرپرسته کابینه اعلان کړه. دوی ویل چې کابینه به یې ټول شموله وي او نورو ته به هم برخه ورکړي.

په دې موضوع د ازادي راډیو خبریلا عصمت څاروان د سیاسي چارو له شناند او ژورنالیست سمیع یوسفزي سره مرکه کړې ده.

ښاغلی یوسفزی چې له کلونو راهیسې د طالبانو اړوند موضوعات تعقیبوي او د هغوی په اړه ژور معلومات لري، لومړی د طالبانو د رييس الوزرا ملامحمد حسن اخوند په اړه نظر څرګندوي.

دا مرکه د لاندې لېنک په کېکاږلو سره اوریدلی شئ:

هيله ده انتظار وکړئ

No media source currently available

0:00 0:03:29 0:00

ملګرو ملتونو په افغانستان کې د خوراکي موادو د کموالي او په دې برخه کې د بحران د رامنځته کېدو خبرداری ورکړ.

د ملګرو ملتونو چارواکو له نړیوالې ټولنې په فوري ډول د ۱۵ میلیونه ډالرو مرستې غوښتنه کړې.

ټاکل شوې ده چې راتلونکې دوشنبې په سویس کې له افغانستان سره د مرستې لپاره یوه لویه نړیواله غونډه جوړه شي.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

طالبانو د کابل له نیولو څه باندې شل ورځې وروسته خپله کابینه اعلان کړه. د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد وویل چې د اوس لپاره ټول د وزارتونو او ادارو د سرپرستانو په توګه اعلان شوي دي.

ښاغلي مجاهد په ټوله کې د ۳۳ وزارتونو او ادارو لپاره د سرپرستانو نومونه اعلان کړل.

  • محمد حسن اخند د ریاست‌الوزرا د سرپرست
  • ملا عبدالغني برادر د ریاست‌الوزرا د لومړي مرستیال
  • مولوي عبدالسلام حنفي د ریاست‌الوزرا د دوهم مرستیال
  • مولوي محمد یعقوب مجاهد د دفاع وزارت سرپرست
  • ملا سراج‌الدین حقاني د کورنیو چارو وزارت سرپرست
  • او مولوي امیر خان متقي د بهرنیو چارو وزارت د سرپرست

په ټوګه ټاکل شوي او د ښاغلي مجاهد له لوري د اعلان شوي لېست په سر کې وو.

نور دلته ولولئ:

طالبانو په افغانستان کې د لاریونونو پر مهال ځیني خبریالان او د رسنیو کارکوونکي وهلي ‌‌‌‌‌‌ډبولي او ځیني یې له ځان سره بیولي دي.

‎یو شمېر دغه خبریالان او انځور اخیستونکي چې د سې شنبې په ورځ «۱۴۰۰ کال د وږې ۱۶» د خبري پوښښ لپاره د پاکستان ضد او د ملي مقاومت جبهې په ملاتړ د لاریونونو سیمو ته تللي وو وایي طالبانو دوی د څو ساعتونو لپاره بندیان کړي وو.

سمېع‌الرحمن رحماني یو له عکس اخیستونکو څخه و، نوموړي وویل: "سهار ۹ بجې وې چې زه پروان ته د عکس اخیستلو لپاره لاړم، ښځو د پاکستان پر ضد لاریون وکړ، کله چې موږ پوستې ته نږدې شوو، مخکې له دې چې زه خپل ځان معرفي کړم، دوی د موټر دروازه خلاصه کړه، دوی د موږ وسایل ولیدل، دوی زه ودرولم او ماته‌یې وویل چې له دې ځایه ووځه. کله چې زه یو څو نورو طالبانو ته ورغلم چې هلته ولاړ و، ما وویل موږ ان عکس هم نه‌دی اخیستی، هغوی راته ټوپک ونیوه او ویې‌ویل چې تاسو باید له دې ځای نه لاړ شئ."

د یوې خصوصي رسنۍ عکس اخیستونکی هم ورته کیسه لري.

‎وحید احمدي د طلوع‌نیوز له کمره‌مینانو څخه دی چې نن طالبانو یې کمره اخیستې او هغه‌یې د لاریون له سیمې له ځان سره وړی و.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

په ملګرو ملتونو کې د بشردوستانه چارو مرستيال افغانستان ته د خپل سفر په ترڅ کې ويلي چې د افغانستان نيمايي وګړي د ژوندي پاتې کېدو لپاره مرستو ته اړتيا لري.

مارتین ګریفیتس په خپله ټويټرپاڼه لیکلي چې له داسې خلکو سره‌يې ليدلي چې د خپل هېواد پرېښودو ته اړ شوي دي.

د ښاغلي ګریفیتس په خبره ''د افغانستان نيمايي وګړي له اقتصادي او بشري ناورين سره مخ دي او مرستو ته اړتيا لري.''

دا په داسې حال کې ده چې د سره صليب او سرې مياشتې نړيوال فدراسيون هم ويلي چې جګړه، وچکالي او کرونا ويروس د دې لامل شوي چې ۱۸ مليونه افغانان بشري مرستو ته اړ شي.

د روېټرز خبري د راپور پر بنسټ دې فدراسيون د يوې اعلاميې په خپرولو سره له نړیوالې ټولنې د بېړني اقدام غوښتنه کړې.

په اعلاميه کې ويل شوي چې لسګونه زره افغانانو خپل کورونه پرېښي او ځيني نور بيا د ښارونو په کمپونو کې خوراکي توکو او سرپناه ته اړتيا لري.

له دې وړاندې هم په افغانستان کې د ملګرو ملتونو ځانکړي استازي ويلي و چې نږدې ۱۸ مليونه افغانان بشري مرستو ته اړتيا لري.

خو طالبانو بيا ويلي چې ډېر ژر به ټول‌شموله حکومت جوړ او وضعیت به عادي شي.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

داسې مهال چې طالبان د پنجشېر په ګډون په افغانستان کې د خپل واک په ټینګېدو بوخت دي، د امریکا جمهور رئیس وايي، لا ډېر واټن شته چې دا ډله په رسمیت وپېژني.

جو بایډن پرون په واشنګټن کې د یوه خبریال د دې پوښتنې په ځواب کې چې طالبان به په رسمیت وپېژني او که نه؟ وویل د طالبانو په رسمیت پېژندلو لپاره بېړه نه‌لري او په وینا یې "لا ډېر واټن شته".

طالبان هم هڅه کوي چې نړۍ یې واکمني په رسمیت وپېژني، خو د افغانستان د ګاونډیو په ګډون لاهېڅ هېواد دا پرېکړه نه‌ده کړې.

ځینو هېوادونو د طالبانو په رسمیت پېژندلو لپاره شرایط وړاندې کړي. له دې ډلې روسیې ویلي، طالبان باید داسې حکومت جوړ کړي چې ټول‌ګډونه وي او د افغانستان ټول قومونه په‌کې ونډه ولري.

د بریتانیا صدراعظم بورېس جانسون د طالبانو د په رسمیت پېژندلو پرېکړه، د دوی په کړنو پورې محدوده کړې، هغه خبره چې ډېری اروپايي هېوادونو هم کړې ده.

خو د کاناډا په څېر هېوادونه هم شته چې د طالبانو په رسمیت پېژندلو څخه‌یې انکار کړی دی.

دا په داسې حال کې ده چې د افغانستان دننه هم د نا امنۍ خبرونه پای ته نه‌دي رسېدلي او د مقاومت جبهه چې د طالبانو ضد یې د جګړې اعلان کړی وايي، تېره شپه په پنجشېر او پروان کې د دواړو لورو ترمنځ درنې نښتې شوي.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

د کابل په ګډون د افغانستان څو نورو ښارونو کې د پاکستان پر ضد مظاهرې.

سلګونه لاریون کوونکي د پاکستان پر ضد شعارونه ورکوي او په دې هېواد کې د پاکستان د مستقیمې لاسوهنې بندول غواړي او په افغانستان کې د ټول‌شموله حکومت د جوړېدو غوښتنه کوي.

په دغه لاریونونو کې لسګونه مېرمنو هم برخه اخیستې او د خپلو حقونو د بېرته ترلاسه کولو غوښتنه کوي.

دوی دغه‌راز د طالبانو په وړاندې په پنجشیر کې د ملي مقاومت جبهې ملاتړ هم کوي او وایي دا جبهه د زور او استبداد سره مبارزه کوي.

زهره یو له لاریون کوونکو څخه وايي: "موږ د خپلو ځوانانو د وینې دفاع کوو. موږ د خپل وطن دفاع کوو. پاکستان ولې مداخله کوي؟ د پاکستان د لاسوهنې مخه باید ونیول شي. زموږ ځوانان ولې وینې بهولو ته مجبور کېږي؟"

دا لاریونونه وروسته له هغې راپیل شول چې د افغانستان د ملي مقاومت جبهې مشر احمد مسعود د طالبانو پر ضد د ملي پاڅون غوښتنه وکړه.

مظاهرې د کابل په بېلابېلو برخو لکه خیرخانه، دشت برچي او شهر نو کې ترسره شوې.

د لاریون یوه بله ګډونواله راضیه د هغه څه له امله طالبان ملامتوي چې د ده په خبره دغه ډلې په پنجشېر د ژوند هر ډول لومړنۍ اسانتیاوې بندې کړې دي.

طالبانو د لاریون کوونکو د تیت و پرک کولو لپاره د کابل په ځینو برخو کې هوایي ‌‌ډزې وکړې.

دا په داسې حال کې ده چې د بخښنې نړیوال سازمان د لاریون کوونکو په وړاندې د طالبانو تاوتریخوالي په اړه اندېښنه څرګنده کړې.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

د اروپا پارلمان د افغان ښځو پر وضعیت اندېښنه وښودله.

د پارلمان د ښځو او بشري حقونو د کمېټې په یوه ځانګړې غونډه کې د بحث ګډونوالو ویل چې طالبان په خپلو ژمنو نه دریږي او عملاً یې د ښځو په وړاندیز د بندیزونو لګول پیل کړي.

خو د طالبانو ویاند د اروپا د پارلمان تر دې غونډې مخکې ویلي و چې د ښځو د فعالیتونو زمینه به برابره شي او د شریعت په چوکاټ کې یې حقونه تامینوي.

په دې اړه بشپړ راپور د لاندې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

‎د بریتانیا صدراعظم بوریس جانسن وايي، طالبان باید د ترهګرۍ د مخنیوي په برخه کې په خپلو ژمنو ودریږي.

جانسن دا خبره د افغانستان په تړاو د بریتانیا د پارلمان په یوه ځانګړې غونډه کې وکړه.

د بریتانیا صدراعظم په دې غونډه کې همدا راز ټینګار وکړ چې د خلکو د خوندي را ایستلو لپاره لا هم هڅې روانې دي.

په دې اړه دا رپوټ د لاندې تړوني په کېکاږلو سره ولولئ:

که څه هم طالبانو د خپلې واکمنۍ د ټینګېدو په لومړیو ورځو کې عمومي بخښنه اعلان کړې، خو په غور ولایت کې د یوې پخوانۍ ښځینه پولیسې او په کابل کې د یو دیني عالم وژل کېدو ګڼې پوښتنې پیدا کړې دي.

‎د دغو کسانو خپلوان د دوی د قاتل عاملین طالبان بولي، خو طالبان بیا دا ادعا ردوي.

غور کې د پخوانۍ پولیسې افسرې نګار زوی محمد حنیف وایي مور یې د ده د سترګو پر وړاندې ناپېژانده وسله‌والو ووژله.

‎محمد حنیف وایي د جمعې په شپه‌یې درې وسله‌وال کسان کور ته ورغلي او اومېندواره مور یې د دوی تر مخې په ‌‌‌‌‌‌ډزو وژلې ده.

‎د ده په خبره، دغو کسانو ورته ځانونه د طالبانو وسله‌وال ورپېژندلي دي.

دی زیاتوي: "درې کسان مو کور ته راننوتل، زما په لور یې ټوپک ونیوه، ما ورته وویل چې تاسو څوک یاست؟ ویې‌ویل موږ مجاهدین یو او تاسو اربکیان یئ، درې مرمۍ یې زما پر لور رافیر کړې او نور هم کور ته دننه شول، پر مور مې هم ‌‌‌‌‌‌ډزې وکړې او په چړې یې د سر ماغزه ووېستل، زما درد دا دی چې مور مې اومېندواره وه او دوی دوه قتلونه وکړل."

نور دلته ولولئ:

له اووه ورځو جګړې وروسته طالبان وايي، پنجشېر یې نیولی دی. هغه ادعا چې د دوی مخالفه د مقاومت جبهه‌یې ردوي.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد د دوشنبې په ورځ «۱۴۰۰ کال د وږې ۱۵» رسنیو ته وویل، له پرون مازدیګر یې د پنجشېر ډېرې سیمې تر خپلې ولکې لاندې راوستې او نن سهار یې ځواکونه د ولایت مقام ته دننه شول.

ښاغلی مجاهد زیاتوي: "موږ هڅه وکړه چې د سوله‌ییزې لارې دا ستونزه حل کړو، خو متأسفانه ونه‌شول. افغانان حق لري چې د خپلې جغرافیې د امنیت لپاره چېرې چې تهدید وي، له‌منځه یې یوسي. دا په ټوله نړۍ کې کېږي، که چېرې څوک نظام ننګوي، خلکو ته ستونزې جوړوي، هلته نظامي عملیات کېږي. نظامي ځواکونه د همدې لپاره دي چې د خلکو امنیت وساتي."

ښاغلي مجاهد د مقاومت جبهه د نظام ضد د واک جزیره وبلله او ګواښ‌یې وکړ، که هر څوک د دوی ضد وسله پورته کړي، وبه ځپل شي.

خو د مقاومت جبهې بیا خپل پاڅون د افغانستان د خپلواکۍ د ساتلو لپاره بللی او وايي، مبارزه به‌یې دوام وکړي.

دا جبهه نه‌مني چې ګنې طالبان دې پر ټول پنجشېر واکمن شوي وي.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

طالبان وایي، په پنجشېر کې د دوی مخالفانو د خبرو لپاره ورکړل شوی فرصت ضایع کړ او اوس د دوی په باور د خبرو وخت تېر شوی دی.

دوی وایي، اوس د خبرو فرصت له‌منځه تللی او غواړي چې د پنجشېر مسئله په" قاطع" ډول حل کړي.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد ازادي راډیو ته وویل، دوی نه‌غواړي چې افغانستان کې د دوی ترڅنګ د واک یوه بله جزیره هم موجوده وي.

ښاغلی مجاهد زیاتوي: "اوس د خبرو او مذاکراتو وخت تېر شوی دی، موږ غواړو چې اقدام وکړو، نه‌غواړو چې په هېواد کې مو یو جلا ځای وي او د هېواد لپاره ستونزه او جزیره وي، د خبرو لپاره موږ کامل فرصت ورکړی و، متأسفانه چې استفاده ځینې ونه‌شوه. د پنجشېر ولایت علماء کرام، قوماندانان او سپین ږیري شاهدان دي، موږ په مکرر ډول هغوی وسیله کړل چې دا مشکل حل شي، ولې ځینو کړیو چې جنګ‌یې غوښت هغوی موافقه ونه‌کړه. اوس د دې وخت تېر دی چې بیا خبرې وشي، نور قاطع اقدام کوو او دا ستونزه باید نهایي حل شي."

طالبان دا خبره د ملي مقاومت جبهې د مشر احمد مسعود د وړاندیز په مقابل کې کوي.

ښاغلي مسعود پرون پر خپله رسمي فېس‌بوک پاڼه ولیکل، د پنجشېر د مسئلې د سوله‌ییز حل په هدف کابل کې د دیني علماوو د سپارښتنو هرکلی کوي.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

په پنجشېر ولایت کې د طالبانو او د ملي مقاومت جبهې د وسله‌والو ترمنځ له نښتو شپږ ورځې وروسته، دواړه خواوې د بریا او پرمختګونو ادعاوې کوي.

طالبانو ویلي چې دوی په پنجشېر ولایت کې له څو لورو پرمختګ کړی او دا مهال د دغه ولایت مرکز او یوه ولسوالۍ د ملي مقاومت جبهې تر کنټرول لاندې ده.

د طالبانو د مطبوعاتو برخې یوه غړي بلال کریمي نن یکشنبه «۱۴۰۰ کال د وږې ۱۴» ازادي راډیو ته وویل چې په دغه ولایت کې یوه لویه اندازه تجهیزات هم د طالبانو لاس ته ورغلي دي.

ښاغلی کریمي وايي: "د پنجشېر ولایت ټولې ولسوالۍ او سیمې د مجاهدینو تر کنټرول لاندې راغلي، یوازې د دغه ولایت مرکز او روخه ولسوالۍ د دښمن تر کنټرول لاندې ده. طالبان د پرمختګ په حال کې دي. د عملیاتو په جریان کې دښمن ته درانه تلفات واوښتل او ګڼې وسلې او مهمات د مجاهدینو لاس ته ورغلي."

نږدې یوه اوونۍ وړاندې په پنجشېر ولایت کې نښتې پیل شوې چې اوس‌مهال دواړه لوري یو بل ته د درنې مرګ‌ژوبلې اړولو ادعا وکړه.

طالبانو ویلي، په نښتو کې د ملي مقاومت جبهې لسګونه غړو ته مرګ‌ژوبله اوښتې ده، خو د ملي مقامت جبهې غړي وایي لسګونه طالبان‌یې وژلي او یو شمېر یې نیولي دي.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

د وسله‌والو طالبانو له‌خوا تر اوسه نوی حکومت نه‌دی اعلان شوی چې د هرې ورځې په تېرېدو سره سیاسي کړکېچ ژور کېږي.

د طالبانو مرستیال او د قطر سیاسي دفتر مشر ملا عبدالغني برادر وایي، د یوه ټول‌شموله حکومت پر جوړولو کار روان دی، داسې حکومت چې د ده په وینا د ټولو په وړاندې مسؤل وي.

په همدې حال کې کابل ته د پاکستان د استخباراتي ادارې د مشر جنرال فیض حمید په مشرۍ د یوه پاکستاني هیئت سفر سخت عکس‌العملونه پارولي دي.

د ازادي راډیو خبریال، په جرمني کې له مېشت تحلیلګر توريالي ځاځي سره مرکه کړې ده.

په پیل کې یې ورڅخه پوښتنه کړې چې د طالبانو له‌خوا د حکومت د تشکیل په اعلان کې ځنډ، روان کړکېچ څومره پراخولی شي؟

د دې مرکې د اورېدو لپاره لاندې لېنک کېکاږئ:

هيله ده انتظار وکړئ

No media source currently available

0:00 0:04:27 0:00
مستقیم لېنک

تمه وه چې طالبان خپل حکومت د تېرې جمعې په ورځ ناوخته اعلان کړي، خو دا ډله لا تر اوسه په دې کار نه‌ده بریالۍ شوې.

د طالبانو د حکومت نه‌اعلانېدو سره سم، د دې ډلې ترمنځ د خپلمنځي اختلافاتو په اړه هم خبرونه خپرېږي، خو طالب چارواکي یې نه‌مني.

اوس تازه طالبان ژمنه کوي چې روانه اوونۍ به د نوي حکومت جوړښت او کابینه اعلان کړي.

د طالب چارواکو له قوله، د کابینې او حکومت د اعلان لپاره نیول شوی چمتووالی په بشپړېدو دی او په دې برخه کې پیل شوې مشورې هم پای ته رسېدلې دي.

د طالبانو د فرهنګي کمېسیون مرستیال احمد وثیق که څه هم د دې اوونۍ په اوږدو کې د حکومت د اعلانېدو کره نېټه نه‌ښيي، خو وايي: "د کابینې او حکومت لپاره نیول شوی چمتووالی مخ په بشپړېدو دی. ان‌شاءالله ډېر ژر به دا مراسم وشي. په لنډو ورځو کې یعنې د دې اوونۍ دننه به دا مراسم ترسره او کابینه به اعلان شي."

طالبانو پر کابل له واکمنېدو سره سم، ژمنه وکړه چې ډېر ژر به د حکومت نوې بڼه جوړه او کابینه اعلان کړي، خو تر دې دمه د دې ژمنې په پوره کېدو کې پاتې راغلي.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

د طالبانو مرستیال او د قطر سیاسي دفتر مشر ملا عبدالغني برادر وایي، د یوه ټول‌شموله حکومت پر جوړولو کار روان دی، داسې حکومت چې د ده په وینا د ټولو په وړاندې مسؤل وي.

ملا برادر دغه څرګندونې پرون شنبه په کابل کې الجزیزه ټلوېزیون ته کړي او خلکو ته‌یې ډاډ ورکړی چې د ژوند د ښه کولو لپاره به‌یې هڅه وکړي، ده دغه‌راز ویلي چې امنیت به ټینګ کړي هغه څه چې د ده په وینا نه‌یوازې د افغانستان اقتصادي پرمختګ لپاره مهم دی، بلکې هغه د ټولې نړۍ لپاره هم مهم دی.

نوموړی دغه څرګندونې داسې مهال کوي چې پر کابل د طالبانو له واکمنېدو درې اوونۍ وځي، خو تر اوسه‌یې د نوي حکومت څرګ نه‌لګېږي.

ملا برادر ویلي چې که ټول افغانستان امن وي، دا به په هېواد کې د سترو اقتصادي پروژو پیلېدو ته هم لاره پرانیزي.

ملا برادر نه‌دي ویلي چې نوی حکومت به چې د راپورونو له مخې مشري به‌یې دی کوي او په تېرو څو ورځو کې یې څو ځلې د اعلانونو خبره شوې، کله اعلانېږي.

روېټرز خبري اژانس د تېرې جمعې په ورځ د یو شمېر سرچینو په حواله چې هویت‌یې پټ ساتل شوی، راپور ورکړی و چې ملا عبدالغني برادر به په افغانستان کې د طالبانو د نوي حکومت مشر وي او ملا محمد یعقوب چې د طالبانو د پخواني مشر او د دې ډلې د بنسټ ایښودونکي ملا محمد عمر زوی دی او د قطر د سیاسي دفتر مرستیال شېر محمد عباس ستانکزی به په دغه حکومت کې لوړې دندې پر مخ وړي.

د دې راپور بشپړ جزئیات دلته ولولئ:

د پاکستان د پوځي استخباراتي ادارې 'ای.اېس.ای' د مشر جنرال فیض حمید په مشرۍ یو پلاوی نن کابل ته رسیدلی دی.

د اګسټ پر ۱۵مه د طالبانو له خوا د کابل تر نیولو وروسته جنرال فيض حميد د یو بهرني هېواد مهم چارواکی دی چې کابل ته سفر کوي.

طالبانو کابل ته د پاکستاني پلاوي سفر تایید کړی، خو وايي لا یې د طالب مشرانو سره لیده کاته نه دي شوي.

په دې اړه نور تفصیل په دې راپور کې ولولئ:

یو شمېر ښځینه فعالانې چې په کابل کې یې د خپلو حقونو په موخه د عدالت غوښتنې په نوم لاریون کاوه، د طالبانو له تاوتریخوالي سره مخ شوې.

دوی وايي، طالبانو پرې هوايي ډزې وکړې او اجازه یې ور نه کړه چې په سوله‌ییز ډول خپل غږ پورته کړي.

طالبان په دې اړه چُپ دي.

جزییات په دې راپور کې ولولئ:

د افغانستان د صرافانو د اتحاديې مسوولینو ویلي چې د مرکزي بانک سره په موافقه د شهزاده سرای او په ټول هېواد کې د اسعارو بازارونو په فعالیت پیل کړی دی.

دا په داسې حال کې ده چې د خصوصي بانکونو فعالیتونه لا تراوسه هم له درېیو اونیو تیرېدو سره خپل عادي حالت ته نه دي راګرځېدلي.

د افغانستان مرکزي بانک په یوه بیانیه کې ویلي چې په پلازمېنه او ولایتونو کې به د ټولو خصوصي بانکونو فعالیتونه ډېر ژر عادي شي.

نور جزییات په دې راپور کې ولولئ:

اروپايي ټولنې له افغانستان سره د بشري مرستو د رسولو لپاره د کابل له نوېو واکمنو سره د ډپلوماتیک تعامل شرایط اعلان کړل.

د اروپايي ټولنې د بهرنیو چارو وزیرانو پرون په سلووینیا کې په دې اړه بحث وکړ، خو دې جګپوړو ډپلوماتانو دا خبره روښانه نه کړه چې که طالبان د دوی له شرایطو سرغړونه وکړي د دوی غبرګون به څه وي؟

بل خوا د ناټو عمومي منشي وايي چې نړیوال به د طالبانو د اعمالو په رڼا کې د دوی د حکومت د رسمیت پېژندلو په برخه کې پرېکړه وکړي.

په دې اړه نور جزییات په دې راپور کې ولولئ:

د امریکا د بهرنیو چارو او دفاع وزیران په پام کې لري چې د افغانستان د بحران په اړه د خبرو لپاره راتلونکې اوونۍ قطر او جرمني ته سفر وکړي.

انتوني بلېنکن تېره شپه په واشنګټن کې په یوه خبري غونډه کې وویل چې د ده د سفر هدف په افغانستان کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته د بهرنیو وګړو او هغو افغانانو د رااېستلو په اړه خبرې دي چې د طالبانو په واکمنۍ کې له ګواښ سره مخامخ دي.

پنټاګون وايي چې دفاع وزیر لوېډ اسټن به د خلیج له هېوادونو څخه له افغانستانه د خلکو د اېستلو په عملیاتو کې د مرستې په خاطر مننه وکړي.

په دې اړه نور جزییات په دې راپور کې ولولئ:

د راپورونو له مخې د طالبانو مرستیال او د دې ډلې یو بنسټ ایښودونکی ملا عبدالغني برادر به د طالبانو د راتلونکي حکومت مشر وي.

رویټرز خبري اژانس د درېیو سرچینو له قوله چې هغه پټې ساتل شوي، دا خبره کړې ده.

دغو سرچینو ویلي چې ملا محمد یعقوب به چې د طالبانو د بنسټ ایښودونکي مشر، ملا محمد عمرزوی دی او د طالبانو د قطرد دفتر مرستیال شېرمحمد عباس ستانکزی په لوړو پوستونو وګومارل شي.

د طالبانو یوه چارواکي د خپل نوم نه ښودلو په شرط رویټرز ته ویلي چې جګپوړي مشران کابل ته رسېدلي او د نوي حکومت د اعلانولو وروستۍ مرحلې ته تیاری نیسي.

یوې بلې سرچینې بیا دې اژانس ته ویلي چې د طالبانو مشر ملا هبت الله اخندزاده پر اسلامي چارو او د اسلام په رڼا کې د حکومت پر چارو څارنه کوي.

د طالبانو یوه ویاند فرانس پرېس اژانس ته ویلي چې نوی حکومت به ترسبا شنبې مخکې اعلان نه شي.

طالبانو چې د اګسټ له پنځلسمې کابل نیولی، د وزارتونو او ادارو لپاره یې سرپرستان په دندو ګومارلي.

د راپورونو له مخې ملا عبدالغني برادر چې په ۲۰۱۰ کال په کراچۍ کې نیول شوی و، په پاکستان کې اته کاله بندي و او د امریکا په غوښتنه له زندانه خوشې شو.

نوموړي له امریکایي لوري سره په هغو خبرو کې مهمه ونډله درلوده چې په نتیجه کې یې د طالبانو او امریکا ترمنځ د ۲۰۲۰ میلادي کال د فبرورۍ د ۲۹م تړون وشو.

هغه تړون چې هدف یې په افغانستان کې د امریکا د شل کلنې جګړې پای ته رسول و.

د ښځو یو شمېر افغانې فعالان په راتلونکي حکومت کې په لوړو دولتي څوکیو د ښځو د ګومارلو غوښتنه کوي.

دوی چې په کابل کې په یوه اعتراضیه غونډه کې خبرې کولې وویل چې ښځې د حکومت په لوړو څوکیو د کارکولو وړتیا لري او باید ښځو ته پراخه ونډه ورکړل شي.

هاخوا د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد وايي، د ټولنې د نورو قشرونو په څیر به ښځو ته هم په راتلونکي حکومت کې ونډه ورکړل شي خو په لوړو څوکیو د ښځو د ګومارل کېدو په اړه څه نه وايي.

بشپړ راپور ددې تړوني په کېکاږلو سره لوستلی شئ:

په داسې حال کې چې د افغانستان د ملکي هوایي چلند ادارې د کابل له هوایي ډګره د اریانا افغان هوایي شرکت د الوتنې خبر ورکړی د امریکا متحده ایالاتو ویلي چې د دې ډګر بیا فعالېدل د بشري مرستو د رسولو لپاره اړین دي.

د ملکي هوایي چلند ادارې په یوه خپره شوې خبرپاڼه کې ویلي چې لومړنۍ پرواز به نن د له کابله مزار شریف ښار ته ترسره شي.

له بلې خوا طالبانو ویلي چې له دې ډګره به ډېر ژر نړیوالې الوتنې هم پیل شي.

نور حال په دې راپور کې ولولئ:

همداراز د اروپایي ټولنې د بهرني سیاست مشر جوزېف بورېل وایي، له طالبانو سره کار کول په دې معنی نه دي چې دا ټولنه به د طالبانو راتلونکی حکومت په رسمیت پېژني.

ښاغلي بورېل چې نن یې د سلوینیا په بردو کې په یوه خبري غونډه کې څرګندونې کولې دغه راز وویل چې دا ټولنه باید د افغانستان د خلکو د ملاتړ په خاطر د طالبانو له نوي حکومت سره همکاري وکړي، خو هغه به پر فعالیتونو متمرکزه وي.

بشپړ راپور دلته ولولئ:

په داسې حال کې چې طالبان د خپل حکومت د اعلانولو لپاره تیاري نیسي، داسې کومه نښه نه ترسترګو کېږي چې نړیواله ټولنه به د طالبانو حکومت سمدستي په رسمیت وپېژني.

تېر ځل یعنې په نولس سوه نوي یمه لسیزه کې یوازې پاکستان، متحده عربي امارات او سعودي عربستان د طالبانو حکومت په رسمیت پېژندلی و.

د چارو کتونکي په افغانستان کې داسې یو حکومت چې نړیوالو ته د منلو وي، د افغانستان لپاره چې له ګڼو اقتصادي ستونزو سره مخامخ دی، مهم بولي.

په دې اړه دا راپور د لاندې لېنک په کېکاږلو سره ولولئ:

له تېرو څو ورځو راهیسې طالبان او مخالفان یې د پنجشېر پر سر جګړو ته دوام ورکوي.

پنجشېر د افغانستان په ۳۴ ولایتونو کې یوازینی ولایت دی چې لا هم طالبانو نه دی نیولی.

د پنجشېر پر سر وروسته له دې جګړه پیل شوه چې د طالبانو او د هغو د وسله والو ترمنځ چې ځان د افغانستان د ملي مقاومت جبهه بولي، خبرو اترو نتیجه ورنه کړه.

د موضوع تفصیل په دې راپور کې ولولئ:

د هند بورسونو ته بریالي شوي افغان محصلان وایي، د هوایي ډګر د پروازونو او د هند سفارت د نشتوالي له امله له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.

شااوخوا زر دغه افغان محصلان چې د ای سي سي ار پروګرام له لارې د هند بورسونو ته بریالي شوي، غوښتنه کوي چې د دوی ستونزې دې حل شي.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد که څه هم په مشخصه توګه د اقداماتو د ترسره کېدو په برخه کې د دغو افغان محصلانو ستونزې حل اشاره و نه کړه، خو ازادي راډیو ته یې وویل چې د هوایي ډګر د پاک کارۍ او د تخنیکي ستونزو د هواري لپاره په شدت کار روان دی، څو دغه میدان د بهرنیو الوتنو لپاره اماده شي او یاد محصلان ترې استفاده وکړي.

تفصیل په دې راپور کې ولولئ:

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت وايي چې اوس مهال په نړیواله کچه د طالبانو په رسمیت پېژندلو ته لا وخت شته.

د دغه وزارت سیاسي مرستیالې ویکټوریا نولانډ ویلي چې په لومړي سر کې طالبان باید د ملګرو ملتونو امنیت شورا د دوشنبې د ورځې ټاکلو معیارونو ته ژمن پاتې شي.

طالب چارواکو تېره ورځ ازادي راډيو ته ویلي و چې د حکومت د تشکیل په اړه یې بحثونه پای ته رسېدلي او ډېر ژر به نوی حکومت اعلان کړي.

په ورته وخت کې د امریکا دفاع وزیر لوېډ اسټن وايي، دوی نه پوهېږي چې د طالبانو راتلونکی به څه ډول وي؟

نور حال په همدې راپور کې ولولئ:

شااوخوا پنځوس ښځې د هرات سړکونو ته راوتلي او له طالبانو غواړي چې د دوی حقونه رعایت کړي.

د فرانسې خبري اژانس د راپور له مخې د مظاهرې ګډونوالو ویل چې تحصیل، کار او امنیت یې حق دی.

بشپړ یې دلته ولولئ:

بلخوا هغه ژباړونکی چې په ۲۰۰۸ میلادي کال کې یې د امریکا اوسنی ولسمشر جو بایډن په افغانستان کې د واورې له یوه توپانه ژغورلی و، ونه توانېده چې تېرو دوو اونیو کې په الوتکو کې د کابل له هوایي ډګره بهرته ولاړ شي. دی اوس پټ دی.

د وال ستریت ژورنال ورځپاڼې د راپور له مخې، په دوه زره اتم کال کې جو بایډن سناتور و او هغه وخت د کانګرس دوه نورغړي جان کري او چېک هېګل له ده سره یوځای په هیلکوپټر کې سپاره وو چې د واورې توپان شو او هیلکوپټره مجبوره شوه چې په یوې لېرې سیمه کې کښیني.

په دې وخت کې دا اندېښنه وه چې طالبان برید ونه کړي، خو دا خبریال چې وال سټریت ژورنال د محمد په مستعار نوم یاد کړی دی په بګرام کې د امریکا د چټک غبرګون له ځواکونو سره په تماس کې شو او دا ځواکونه له واورو پټو غرونو ته پسې ورغلل، جوبایډن یې له نورو امریکایي سناتورانو سره وژغوره.

دې ژباړونکي د دوشنبې په ورځ د کابل له هوایي ډګره د بیړنیو الوتنو په وروستۍ ورځ وال سټریټ ژورنال ته وویل چې ولسمشر بایډن ته سلام کوي او هیله یې دا ده چې دی او کورنۍ یې په افغانستان کې هېره نه کړي.

همداشان د ملګرو ملتونو په وینا په څو اونیو کې به په افغانستان کې د خوراکي موادو هغه زېرمې خالي شي چې له هغو بې وزلو افغانانو سره مرستې کېږي.

د ملګرو ملتونو یوه جګپوړي چارواکي خبرداری ورکړ چې ښایي روانه سېپټمبر میاشت په افغانستان کې د خوراکي موادو د کمبود یو بحران رامنځته شي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو سیمه ییز همغږه کوونکی رمیز الاکبروف وایي، د افغانستان له درېیو یوه برخه خلک خوراکي موادو ته بېړنۍ اړتیا لري. الاکبروف زیاتوي چې ژمی را روان دی، سخته وچکالي ده، نو د افغانانو د خوړو لپاره ډېرو پیسو ته اړتیا شته.

همداراز د اروپایي ټولنې پارلمان د دې ټولنې پر چلند سخت انتقاد وکړ چې د افغانستان کړکېچ ته یې سم ځواب نه دی ورکړی او د پام وړ افغان کډوال یې په خپلو هېوادونو کې نه دي منلي.

د دې ټولنې د پارلمان رییس ډیوېډ ساسولي چې خپله ایټالوی دی پرون د اروپایي ټولنې د دفاع وزیرانو په یوه غونډه کې چې په سلوونیا کې وه، وویل: "موږ له اروپایي ټولنې بهر یو شمېرهېوادونه د افغان کډوالو د اقامت لپاره معرفي کړي او هرکلی مو کړی دی، خو د اروپایي ټولنې هېڅ هېواد مو نه دی لیدلی چې داسې څه وکړي."

ډیوېډ ساسولي دا خبرې وروسته تردې کړي دي چې د کابل له هوایي ډګره د اګسټ په ۳۰مه د امریکا په مشرۍ نړیوال ځواکونه ووتل او دا هوایي ډګر بند شو. اوس ګڼو افغانانو له افغانستانه د وتلو لپاره د سرحدونو لور ته مخه کړې ده.

طالب چارواکي وايي چې له اوږدو خبرو، سلا مشورو وروسته د نوي حکومت د تشکیل په اړه بحثونه پای ته رسېدلی.

د طالبانو مطبوعاتي غړي مولوي بلال کریمي نن د چهارشنبې په ورځ (د وږي ۱۰مه) ازادي راډیو ته وویل چې ډېر ژر به نوی حکومت اعلان شي: "د حکومتوالی او حکومت په اړه چې کومې مشورې او بحثونو دوام درلود هغه بشپړ شوي دي، موږ امیدواره یو چې ډېر نژدې راتلونکي کې به یو نوی حکومت اعلان شي او موږ به یې شایدان یو."

خو دا چې د حکومت طرز، جورښت او څرنګوالی به څه ډول وي او له دوی پرته په کې نور چاته ونډه ورکړل شوې، نوموړي په دې اړه زیات معلومات ورنه کړل.

په دې اړه نور دلته ولولئ

د محمد اشرف غني په مشرۍ حکومت کې د افغانستان د ښځو د چارو سرپرسته وزیره حسینه صافۍ وايي، نړیواله ټولنه باید د ښځو د حقونو او بریاوو د ساتنې لپاره له طالبانو څخه ضمانتونه واخلي. میرمن ساپۍ چې د طالبانو له خوا د کابل له نیول کیدو وروسته له افغانستان څخه ووتله، ازادي راډیو ته یې د سکایپ له لارې یوه مرکه کې وویل، طالبان باید هغه ادارې او بنسټونه وساتي چې د ښځو د پیاوړتیا او د هغوی د حقونو د دفاع لپاره جوړې شوې دي .

حسینه صافۍ: د افغان ښځو د وضیعت په اړه دې نړیواله غونډه جوړه شي
هيله ده انتظار وکړئ

No media source currently available

0:00 0:11:12 0:00

اخوا قطر چې نژدې یو نیم کال د افغانانو ترمنځ د سولې د خبرو کوربه و، پر طالبانو غږ کړی چې ترورېزم رد کړئ او پراخ بنسټه حکومت جوړ کړئ.

د قطر د بهرنیو چارو وزیر شیخ محمد بن عبدالرحمان ال ثاني پرون په پلازمېنه دوحه کې د جرمني له بهرنیو چارو وزیر هایکو ماس سره تر لیدو وروسته خبري غونډې ته وویل چې دوی د ترهګرۍ د مخنیوي لپاره پر همکارۍ ټینګار کړی دی او دې برخه کې یې د طالبانو مرسته مهمه بللې ده.

په افغانستان کې د بریتانیا پخوانی سفیر او د ناټو ملکي استازی وایي، طالبان باید دا واضح کړي چې د القاعده شبکې ملاتړ نه کوي او دې ډلې ته اجازه نه ورکوي چې د افغانستان له خاورې استفاده وکړي.

نیکولاس کې پرون له طالبانو سره د نړیوالو د مرستو یو خنډ له القاعده سره اړیکي یاد کړل.

نیکولاس کی دا څرګندونې داسې مهال کوي چې د اګست په دیرشمه نیټه وروستي امریکايي سرتیری هم له کابل ووت او په دې توګه په افغانستان کې د امریکا شل کلن ماموریت پای ته ورسیده.

په شلو کلونو کې د ناتو او امریکا له حضور پرته د افغانستان لومړنۍ ورځ
هيله ده انتظار وکړئ

No media source currently available

0:00 0:01:52 0:00

ورځنی ژوند، رسنۍ او مدني ازادۍ

د ملګرو ملتونو یو لوړ پوړي چارواکي افغانستان کې د خوراکي موادو د کمښت خبرداری ورکړی دی. افغانستان چې لا یې میلونونه وګړي د لوږې له خطر سره مخ وو، د خوراکي موادو لا ډیر کمی به ددې هیواد د نویو واکمنو طالبانو چې هڅه کوي امن او ثبات ټینګې کړي ننګونې زیاتې کړي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستیو سیمه ایز سنبالګر رامز الاکبروف ویلي د اته دیرش میلونه افغانانو له درې برخو یوه یې د خوړو د تامین به برخه کې له "بیړني " او یا "بحراني " ستونزې سره مخ دي. د نوموړې په وینا داسې مهال چې ژمی را روان دی، سخته وچکاله دوام لري د افغانستان د وګړو د خوړو لپاره نورو پیسو ته اړتیا ده.

تر دې مخکې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (یو اېن اېچ سي ار) اټکل کړی و چې په تر ټولو بد حالت کې ښایي په راتلونکو میاشتو کې له افغانستانه تر نیم ملیون پورې کسان ووځي.

دا بنسټ وایي، تېره اوونۍ د طالبانو له‌خوا د افغانستان له نیولو وروسته په دې هېواد کې تر اوسه وضعیت مبهم دی او ښایي په چټکۍ بدل شي. دا اداره اټکل کوي چې تر ۵۱۵ زرو پورې به نور افغانان هم کډوال شي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو د ادارې په وینا په دې سره به پر هغو ۲،۲ ملیون افغانانو چې په بهر، په تېره ایران او پاکستان کې د کډوالو په توګه رسمي ثبت دي، ورزیات شي.

نور دلته کتلئ شئ

بل خوا د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې د یوې ناستې په پای کې پرېکړه وکړه چې د نرخونو کنټرول او تثبیت لپاره باید یوه ځانګړې کمېټه رامنځته شي.د دغې خونې مرستیال یونس مومند نن چهارشنبه (د وږي په ۹مه) ازادي راډیو ته وویل چې دغه کمېټه کې به د خوراکي توکو اتحاديې، د سوداګرۍ او صنعت وزارت او د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې استازي شمولیت ولري.

په دې اړه تفصیل دلته کتلئ شئ

په عین حال کې تمه ده چې په کابل کې د اسعارو د تبادلې تر ټولو لوی مارکیټ سرای شهزاده سبا پنجشنبې پرانېستل شي.د دغه مارکیټ مرستیال حاجي دادګل ازادي راډیو ته وویل چې تمه ده نن له افغانستان بانک سره یوې پایلې ته ورسېږي.دغه مارکیټ له تېرو څو اونیو راهیسې تړل شوی چې ګڼې اقتصادي ستونزې رامنځته کړي دي. نور دلته ولولئ

دا اورېدلی شئ

ماښامنۍ خبري مجله
هيله ده انتظار وکړئ

No media source currently available

0:00 0:30:00 0:00

XS
SM
MD
LG