د روغتیایي چارواکو په وینا، اسراییلي ځواکونو تیره شپه په غزه ښار کې د عملیاتو پرمهال لږ تر لږه څوارلس تنه وژلي دي.

اسراییل د غزې تړانګې د دې ښار له خلکو غوښتې دي چې سیمه پریږدي.

اسوشیتد پریس اژانس څرګندوي چې دا بریدونه په داسې حال کې روان دي چې لویدیځ له دې جګړې څخه په تنګ شوی او یوشمیر غربي هیوادونو ویلي دي چې روانه اونۍ به د ملګرو ملتو په عمومي اسمبلۍ کې د فلسطین د دولت د رسمیت پیژندلو لپاره هڅې وکړي.

تازه پرتګال ویلي دي چې د جمعې په ورځ به د فلسطین دولت په رسمیت وپیژني. تر دې مخکې بریتانیا، کاناډا، استرالیا، مالتا، بلجیم او لوګزامبورګ ورته ژمنې کړې دي.

د امریکا دفاع وزارت ویلي چې له افغانستانه د راوتلو د ارزونې په لړ کې یې له لوړپوړو پوځي او ملکي چارواکو سره د مرکو اصلي بهیر بشپړ کړی دی.

د دغه وزارت ویاند شان پرنیل چې دا ارزونې مخته وړي ویلي دا څېړنې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په امر پيل شوي او تمه کېږي چې په معاصر تاریخ کې د امریکا د پوځي عملیاتو نه وروسته تر ټولو جامع ارزونې وي.

ولسمشر ډونالډ ټرمپ او اداره یې د ۲۰۲۱ کال په اګست کې له افغانستانه د امریکا د راوتلو په بهیر چې په نتیجه کې یې د افغانستان جمهوري نظام سقوط وکړ کلکه نیوکې کوي او دا بهیر یو شرموونکی او ګډوډ راوتل بولي.

د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۲۶مه په کابل هوايي ډګر کې خونړۍ چاودنې ۱۳ امریکايي عسکر او ۱۶۹ افغان ملکیان ووژل.

دا پېښه د دې لامل شوه چې د امریکا حکومت د دې پېښې او په ټولو کې د راوتلو د ماموریت په اړه پراخې ارزونې پیل کړي.

د امریکا د دفاع وزارت ویاند شان پرنیل په خپله ایکس پاڼه په یوه مفصل بیان کې ویلي چې تمه ده د ارزونو وړاندیزونه په راتلونکو میاشتو کې دفاع وزیر پیټ هګسټ او ولسمشر ډونالډ ټرمپ ته وړاندې شي.
د هغه په خبره د دغو ارزونو هدف دا دی چې په پریکړو کې ناکامۍ په ګوته شي او په دې برلاسي شو چې امریکا بیا د داسې غمیزې له تکراره بچ کړو.

قزاقستان پلان لري چې له افغانستان سره خپله سوداګري په کال کې له ۵۰۰ ملیون ډالرو څخه ۳ ملیارد ډالرو ته لوړه کړي.

د افغانستان لپاره د قزاقستان د ولسمشر ځانګړي استازي یرکین توکوموف یوې قزاقۍ راډیو [راډیو جیبک جولي] ته ویلي چې هېواد یې په پام کې لري په راتلونکو کلونو کې له افغانستان سره سوداګري ۳ ملیارد ډالرو ته لوړه کړي.

توکوموف زیاتوي چې د قزاقستان او افغانستان ترمنځ سوداګري اوس یوې باثباته کچې ته رسیدلې، مګر لاهم د قزاقستان صادراتو ته ډیره لیوالتیا لري.

هغه وویل چې د دواړو هیوادونو ترمنځ د سوداګرۍ حجم ۳ ملیارد ډالرو ته لوړول یو لوی هدف دی او د ټرانزیټي لارو له پراختیا پرته به ناممکن وي.

د قزاقستان د ولسمشر ځانګړي استازي ویلي چې اوس مهال قزاقستان په عمده توګه افغانستان ته غلې دانې، اوړه او کرنیزې محصولات صادروي، پداسې حال کې چې له افغانستان څخه یوازې غالۍ او کرنیزې محصولات واردوي.

له منځنۍ اسیا هېوادونو سره د افغانستان د سوداګرۍ حجم وروسته تر هغه زیات شوی چې له پاکستان سره لارې وتړل شوې او د طالبانو حکومت له سوداګرو وغوښتل چې بدیلې لارې ولټوي.

د تاجکستان حکومت وایي، له افغانستان سره په پوله کې دوه قاچاق وړونکي وژل شوي دي.

د تاجکستان د ملي امنیت دولتي کمیټې د عامه اړیکو مرکز نن جمعه ( د حمل ۲۸مه) ویلي چې دغو قاچاق وړونکو هڅه کوله چې د ختلان ولایت فرخار ولسوالۍ ته د افغانستان له خاورې دننه شي.
وړاندې راغلي چې دغه کسان له پولیسو سره په شخړه اوښتي چې دوه تنه یې وژل شوي او یو بل یې له تیارې څخه په استفادې تښتیدلی دی.

خبرپاڼه کې ادعا شوې چې د پیښې ځای کې دوه میله کلاشینکوفونه او ۲۵ بستې نشه یي توکي پاته دي.

د طالبانو حکومت په دې اړه څه نه دي ویلي.

په لبنان کې د جګړو له کبله یو شمېر بې‌ځایه شوي نن جمعه ( د حمل ۲۸مه) بیرته خپلو کورونو ته ستنېږي.

دا په داسې حال کې ده چې نن د لبنان او اسراییل ترمنځ لس ورځنی اوربند نافذ شوی او ډېر خلک د ویرې له کبله خپلو مېنو ته زړه نه ښه کوي.

د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ پرون د لبنان او اسراییل ترمنځ د اوربند د هوکړې خبر ورکړ.

ټرمپ وویل چې د " معنا لرونکو خبرو" لپاره به د اسراییل صدر اعظم بنیامین نتنیاهو او د لبنان ولسمشر جوزف عون سپینې ماڼۍ ته وغواړي.

لبنان په ۱۹۴۸ کال کې د اسراییل له جوړښته را په دې خوا له اسراییل سره په جګړه کې ښکېل دی.

د استرالیا یوې محکمې خپل یو ویاړلی سرتیری چې په افغانستان کې په جنګي جنایت تورن دی، په ضمانت ازاد، خو سفري محدودیتونه یې پر ځای دي.

۴۷ کلن بن رابیرتس سمیت تېره اونۍ پولیسو د پنځو جنګي جنایتونو په تور ونیوه چې د ۲۰۰۹ او ۲۰۱۲ کلونو ترمنځ یې افغانستان کې ترسره کړي دي.

دی تورن دی چې د ماموریت پر مهال یې ۵ ملکي افغانان وژلي او د اثبات په صورت کې هر یو دا ډول قتل عمري حبس سزا لري.

سمیت په تکرار سره پر ده لګول شوي تورونه رد کړي.

استرالیا وروسته تر هغه په افغانستان کې له خپلو یوشمېر تورنو سرتیرو پوښتنې ګروېږنې پيل کړې چې ۲۰۱۸ کال کې په دې اړه رسنیو کې یوشمېر مقالې خپرې شوې.

ډیورند کرښې ته نژدې د کونړ په بریکوټ کلي کې ۸ زره زده کوونکي د پاکستان د بریدونو له کبله له زده کړو بې برخې شوي دي.
فرانس پریس لیکلي چې د دغې سرحدي سیمې اوسیدونکي وروسته له هغه کډه شول چې دغلته یوه لیسه د پاکستان په بریدونو کې ویجاړه او شاوخوا کورونه زیانمن شول.

اژانس وړاندې لیکلي چې د همدې جګړې له کبله په ټوله کې ۱۲۰۰۰ زده کوونکي یا متاثره او یا هم بې ځایه شوي دي.

په راپور کې د ملګرو ملتونو په حواله راغلي چې د بریکوټ په ګډون د کونړ ۲۲ ښوونځي جدي بیارغونې ته اړتیا لري.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د جګړې تازه څپه د فبرورۍ په ۲۶مه پېل شوه، که څه هم د اختر له اوربند او چین کې د دواړو لورو له ۷ ورځنیو خبرو وروسته یو څه کراره شوې، خو یو مخ نه ده درېدلې.

د امریکا ولسمشر دونالد ټرمپ د پنجشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د لبنان د ولسمشر او د اسراییل صدراعظم سره په ټیلیفوني خبرو کې موافقه شوې چې دواړه هېوادونه د پنجشنبې له ماښامه ۱۰ ورځنی اوربند پیلوي.

ټرمپ په خپلې ټولنیزې شبکې کې لیکلي چې د خبرو په نتیجه کې «دې دواړو مشرانو موافقه کړې چې د خپلو هېوادونو ترمنځ د سولې لپاره، د امریکا د ختیځ ساحل په وخت د پنجشنبې د ماښام له ۵ بجو څخه یو رسمي ۱۰ ورځنی اوربند پیلوي. »

د امریکا ولسشمر زیاته کړه چې خپل مرستیال جي. ډي. ونس، د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو او د ګډو ځواکونو لوی درستیز ته یې لارښوونه کړې چې «له اسراییل او لبنان سره د یوې دوامداره سولې لپاره همکاري وکړي.»

د متحدو ایالاتو د دفاع وزیر خبرداری ورکړی چې که ایران یوه هوکړه ونه کړي، له محاصرې او د بنسټیزو تاسیساتو له بمبارد سره به مخ شي.

پیت هگست د پنجشنبې په ورځ (۲۷ حمل) په دفاع وزارت پنتاګون کې په یوه خبري ناسته کې وویل چې په منځني ختیځ کې امریکایي ځواکونه په داسې موقعیت کې دي چې که ایران د سولې تړون ونه کړي، نو پوځي عملیات به بیا پیل کړي.

هغه ایراني چارواکوته په خطاب کې وویل: «لکه څنګه چې زموږ مرکچیانو ویلي، تاسو کولی شئ یوه روښانه راتلونکې او یو طلایي پل انتخاب کړئ، او موږ هیله لرو چې دا به د ایران د خلکو لپاره ترسره کړئ.»

هغه همدارنګه ټینګار وکړ چې د ایران سمندري محاصره، چې د حمل په ۲۴ مه پیل شوې، تر هغه وخته به دوام وکړي چې اړتیا وي.

هغه خبرداری ورکړ: «که ایران ناسم انتخاب وکړي، نو له محاصرې او د برېښنا او انرژۍ د بنسټونو له بمبار سره به مخ شي.»

په اسلام اباد کې د واشنګټن او تهران ترمنځ د خبرو لومړی پړاو د حمل په ۲۲مه ترسره شو، خو کومې پایلې ته ونه رسېد. پاکستان هڅه کوي چې دواړه لوري د راتلونکو خبرو لپاره قانع کړي. دا په داسې حال کې ده چې د ایران او امریکا ترمنځ اعلان شوی اوربند به تر شپږو نورو ورځو پورې دوام لري.

د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازی وايي چې د اروپایي اتحادیې له ځانګړي استازي ژیل برتران سره یې لیدلي او د سیمې د سیاسي او امنیتي وضعیت په اړه یې خبرې کړې دي.

محمد صادق خان د پنجشنبې په ورځ (۲۷ حمل) په ایکسپاڼه لیکلي چې دواړو لورو د ترهګرۍ، اړوندو ګواښونو، سوداګرۍ او سیمه‌ییز اتصال په اړه خبرې کړي.

هغه زیاته کړې چې په دې خبرو کې د همغږۍ او ګډ تعامل پر اهمیت هم ټینګار شوی.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د تېرو شپږو میاشتو کړکېچونو له امله پولې تړل شوي او سوداګري هم زیانمنه شوې ده. وروستۍ نښتې د فبروري میاشت کې پیل شوې وې، خو د چین په منځګړیتوب دا کړکېچونه تر یوه حده کم شوي دي.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کارپوهانو خبرداری ورکړی چې د طالبانو «د محاکمو جزایي اصولنامه» به د افغانستان د خلکو اساسي حقونه نور هم کمزوري کړي.

دغو کارپوهانو په یوه لیک کې چې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو دځانګړي راپور ورکوونکي ریچارد بنیت په مشرۍ لیکل شوی، له طالبانو غوښتي چې دا اصولنامه لغوه کړي.

په دې لیک کې، چې بنیت د پنجشنبې په ورځ (۲۷ حمل) په ایکسپاڼه خپور کړی، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقی ته لیکل شوي چې دا فرمان له نړیوالو حقوقي معیارونو سره برابر نه دی او ښايي د عادلانه محاکمې حق، د قانون پر وړاندې برابري او له شکنجې څخه خوندیتوب تر پښو لاندې کړي.

د کارپوهانو په وینا، د شفافیت نشتوالی، د جرمونو مبهم تعریف، او د ځینو بدني سزاګانو اجازه جدي اندېښنې دي. هغوی همدارنګه د اعدام د سزا د زیاتېدو او پر ښځو او زیانګالو ډلو د دې فرمان د اغېزو په اړه خبرداری ورکړی.

طالبانو تر اوسه دې غوښتنې ته کوم غبرګون نه دی ښودلی، خو مخکې د طالبانو د عدلیې وزارت ویلي وو چې د دوی په قوانینو کې داسې هېڅ ماده نشته چې د اسلامي شریعت خلاف وي.