په افغانستان کې د پرلپسې وچکالۍ او د اقلیمي بدلون د پایلو په اړه د اندېښنو په دوام د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان (ایف، اې، او) خبرداری ورکړی چې په دې هیواد کې په روان ژمې کې د واورې او باران غیر معمول ټیټه کچه به په راتلونکو میاشتو کې د اوبو په سرچینو ، کرنه او د خوراکي توکو په خوندیتوب جدي اغیز وکړي.
د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان په دې درې میاشتني راپور کې چې چهار شنبه د جنوري په ۷مه نېټه د دې سازمان په اېکس پاڼه خپور شوی د تیرکال له ډسمبره د سږکال د فبروري تر وروستیو د خاورې رطوبت کم اټکل شوی، ځکه چې کافي ورښتونه نه دې شوي او نه کیږي.
په راپور کې راغلي چې دې موده کې به افغانستان تود او وچ ژمی تجربه کړي.
د راپور له مخې، په غرونو کې د واورې اندازه په تیرو ۲۵ کلونو کې خپلې ټیټې کچې ته رسیدلې، چې دا د اندېښنې وړ ده، ځکه اوبه شوې واوره په پسرلي کې د رودونو او ځمکو د پڼه کولو په ځانګړې ډول د غنمو د کروندو د اړتیا وړ اوبو لویه برخه جوړوي.
راپور خبرداری ورکوي چې دوامداره وچکالي کولی شي د للمي غنمو کښت وځنډوي، د حاصلاتو کچه راټیټه کړي، څړځایونه کمزوري او څاروي زیانمن کړي.
د راپور پر بنسټ د افغانستان په ډېرو سیمو کې لا د باران او واورې اندازه له منځنۍ کچې کمه ده او دا تمه هم نشته چې د ژمې تر پایه دا کمښتونه په بشپړ ډول جبران شي.
په همدې حال کې یو شمېر افغانان په ځانګړي ډول بزګران وايي دغه وضعیت سخت اندېښمن کړي دي.
د ننګرهار د روداتو ولسوالۍ یوه بزګر محمد اغا ازادي راډيو ته وویل:
سږ کال هیڅ باران نشته، سره له اوسه مالومیږي چې دا ژمی بې بارانه دی
"سږ کال هیڅ باران نشته، سره له اوسه مالومیږي چې دا ژمی بې بارانه دی، د تېر کال غوندې په غرونو هغسې واورې هم نه دي شوي، هوا ډېره ککړه ده، هر کور کې ماشومان او لویان ناروغان پراته دي، موږ سر له اوسه د راتلونکې فصل لپاره اندېښمن یو، ځکه که په غرونو لکه پاس د هسکې مینې په غرونو واورې ونه شي نو دلته لاندې به اوبه له کومه راشي، بس الله دې خپل رحم وکړي."
د پلازمینې کابل د ده سبز ولسوالۍ یوه اوسېدونکي وزیر ګل ازادي راډيو ته وویل چې د وچ ژمي او د باران د نه کېدو له امله د دوی په سیمه کې بیلابیلې ناروغۍ زیاتې شوي دي.
"بارانونه نشته، یو ډول وچه یخني ده چې سم انسان خرابوي، ماشومان ناروغان دي، بې کاري او بې وزلۍ زیاته ده، موږ ولاکه دومره وسه لرو چې د خونو د ګرمېدو لپاره لرګي واخلو، وضعیت ډېر خراب دی."
دا په داسې حال کې ده چې افغانستان د اقلیمي بدلون له امله له سختې وچکالۍ سره مخ دی.
د تېر کال د اکتوبر په میاشت کې د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر اوچا په یو راپور کې ویلي وو چې په تیرو پنځو کلونو کې پرلپسې وچکالۍ د افغانانو ژوند ګواښلی دی، او ۲۰۲۵ کال په تیرو ۵۰ کلونو کې د تر ټولو سخت وچ کال په توګه ثبت شوی دی.
اوچا د تېرې دسمبر په وروستیو کې په یو جلا راپور کې ویلي چې افغانستان به په ۲۰۲۶ کال کې د نړۍ له سترو بشري ناورینونو څخه وي.
په راپور کې راغلي وو چې کلونو جګړې، کمزوری اقتصاد، په بنسټیزو خدمتونو کې د پانګونې کموالی او د وګړو د حقونو پرلهپسې محدودېدو، په افغانستان کې د ډېرو خلکو د مقابلې توان سخت کمزوری کړی دی.
د راپور په ټکو، دا فشارونه اوس د خوړو د ناامنۍ له زیاتېدو، له ګاونډیو هېوادونو څخه د کډوالو پراخې ستنېدنې، د اقلیمي بدلون له امله وچکالۍ او پرلهپسې طبیعي پېښو سره یو ځای شوي او وضعیت یې لا پېچلی کړی دی.
