د ایران د سترې ملي امنیتي شورا منشي د پاکستان له صدراعظم، ولسمشر او د پوځ له مشر سره د سیمه ییز امنیت په ګډون په بېلابېلو برخو کې د همکاریو پر زیاتولو خبرې کړې دي.

د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو دفتر پر خپله ووبپاڼه په یو بیان کې ویلي دي چې علي لاريجاني د نومبر پر ۲۶مه په راولپېنډۍ کې د پوځ له مشر فیلډ مارشل سید عاصم منیر سره ولیدل.

بیان وايي، دواړو چارواکو پر "دوه اړخیزه همکاریو او سیمه ییزو امنیتي مسایلو" خبرې وکړې.

د د پاکستان د پوځ په خبره، منیر په خپلو خبرو کې د پاکستان او ایران ترمینځ د "ترهګرۍ پر وړاندې په مبارزه کې د نېږدې همکاریو پر اړتیا ټینګار وکړ."

د پوځ بیان زیاتوي، لاریجاني په خپلو خبرو کې له پاکستان سره د اړیکو د پیاوړي کولو هوډ وښود.

لاریجاني د نومبر پر ۲۵مه په دوه ورځني سفر اسلام اباد ته تر رسېدو وروسته له صدراعظم محمد شهباز شریف او ولسمشر اصف علي زرداري سره هم ولیدل.

د پاکستان حکومت پر اېکس (پخواني ټوېټر) په بیان کې ویلي دي چې شریف له ایران سره د خپلو "تاریخي" او "نېږدې" اړیکو پر پیاوړتیا او پراخولو ټینګار وکړ او په "سختو وختونو کې یې له پاکستان سره د یووالي په ښودو" ورڅخه "مننه" وکړه.

د پاکستان ولسمشر دفتر د نومبر پر ۲۵مه پر اېکس په بیان کې ویلي چې اصف علي زرداري د ایران د ملي امنیتي شورا له منشي علي لاریجاني سره پر "دوه اړخیزو تعلقاتو، سیمه ییز امنیت، د ترهګرۍ پر وړاندې په مبارزه کې پر همکارۍ، د ایران-پاکستان ګازو نللیکې" او اقتصادي موضوعاتو خبرې وکړې.

د ایران - پاکستان د ګازو نللیکې پروژه له کلونو راهیسې د پانګې د کمښت او پر ایران د امریکا په ګډون د نړیوالو بندیزونو له کبله د پيدا شویو اندېښنو پر اساس د ځنډ ښکار او له ننګونو سره مخامخ ده. د دواړو هېوادونو چارواکو د ۲۰۰۹ کال په جون کې، "د ګازو د پلور او پېر" ۲۵ کلن تړون لاسليک کړ او ټاکل شوې وه چې هغه پروژه په ۲۰۱۴ کال کې بشپړه شي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت هم په بیان کې ویلي چې لاریجاني په اسلام اباد کې د بهرنیو چارو له وزیر او د صدراعظم له مرستیال اسحاق ډار سره ولیدل او دواړو مشرانو د سیمه ییزو او نړیوالو موضوعاتو په اړه د همکاریو د پیاوړي کولو هوډ تکرار کړ.

لاریجاني د نومبر پر ۲۵مه اسلام اباد ته تر رسېدو وروسته پر هوايي ډګر خبریالانو ته وویل، د "سیمې بدلېدونکو شرایطو" ته په کتو د دواړو هېوادونو ترمینځ د "همکاریو زیاتول اړین" دي.

د پاکستان حکومت وايي، د ډار په مشرۍ یو پلاوی به "ډېر ژر" له ایران سره د اړیکو پیاوړي کولو په موخه تهران ته ورشي، خو د سفر نېټه یې نه ده ښوولې.

د پاکستان چارواکو په خپلو بیانونو کې نور معلومات او تفصیل نه دی ورکړی خو شنونکي وايي د پاکستان او پر افغانستان د واکمنو طالبانو ترمینځ د اړیکو ښه کول هم اسلام اباد ته د لاریجاني د سفر یوه موخه کېدای شي.

په اسلام اباد کې خبریال او شنونکی طارق عزیز د نومبر پر ۲۶مه مشال راډیو ته وویل، تهران او اسلام اباد په سیمه ییزو او نړیوالو کشالو کې د یو بل ملاتړ ته اړتیا لري.

دی وايي، "د افغانستان په اړه ايران ، چين ، روسیې او پاکستان [د مسکو فارمېټ په نوم] يوه ډله جوړه کړې ده چې وروستۍ ناسته يې په اکتوبر کې په مسکو کې وشوه. نو پر دې موضوع خو د دوی ترمينځ خبرې روانې وي. د پاکستان د بهرنيو چارو وزارت په دې اړه څه نه دي ويلي خو ظاهره خبره ده کله چې په سيمه کې د امنيت خبره کيږي نو د افغانستان ذکر به ضرور" کېږي.

د مسکو فارمېټ په هغه غونډه کې د هند، قزاقستان، قرغیزستان، تاجکستان، ازبکستان او ترکمنستان استازو هم ګډون کړی وو.

د پاکستان او ایران چارواکو تېر کال تر لنډ وخته د اړیکو تر خرابېدو وروسته د تعلقاتو د ښه کولو هڅو ته دوام ورکړی دی. ایرانی ولسمشر مسعود پزشکیان د ۲۰۲۵ز کال په اګست کې له یو پلاوي سره اسلام اباد ته ولاړ. دواړو هېوادونو هغه مهال د کلنۍ دوه اړخیزه سوداګرۍ کچ "۱۰ مېلیارده امریکايي ډالرو" ته پر رسولو او د "دفاعي همکارۍ" پر لا پیاوړي کولو سلا شوي ول.

د اسلام اباد او تهران ترمینځ تعلقات د ۲۰۲۴ز په جنورۍ کې د بلوچستان له پنجګور سره نېږدې په زرغون غره سیمه کې "د وسلوالو پر مرکزونو" د ایران د بې پیلوټه الوتکو او توغندیو د برید له وجې ترینګلي شول.

تر دې وروسته، اسلام اباد د جنورۍ پر ۱۸مه سهار وختي د ایران په سیستان بلوچستان ولایت کې د "ترهګرو پر پټنځایونو" د بریدونو خبر ورکړ چې پکې د ایرانیو چارواکو په وينا د څلورو ماشومانو او درو ښځو په ګډون نهه کسان ووژل شول.

د هغو پېښو له وجې د دواړو هېوادونو سفارتي اړیکې د لنډ وخت لپاره ځنډول شوی وې خو د جنورۍ پر ۲۶مه د ایران او پاکستان سفیران اسلام اباد او تهران ته ستانه شول.

تر دې وروسته دواړو هېوادونو د ۲۰۲۴ز کال په اپرېل کې "د ترهګرۍ پرضد د ګډو هڅو" کولو توافق وکړ.

په کابل کې نن د دوحې پروسیې تر چتر لاندې د نشه اي موادو پر وړاندې د مبارزې غونډه ترسره شوه.

دا غونډه د یوناما په کوربتوب په حضوري او انلاین بڼه جوړه شوې وه.

د طالبانو د بهرنیو چارو د وزارت په خبرپاڼه کې راغلي دي چې په دې غونډه کې د دوی د بهرنیو چارو، کورنیو چارو، کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ او د عامې روغیتا وزارتونو د استازیو ترڅنګ د یوناما، د ملګرو ملتو د یوشمیر نورو ادارو، نړیوالو او سیمه ییزو سازمانونو، اروپایي ټولنې، د اسلامي همکاریو سازمان استازیو او په افغانستان کې یو شمیر بهرنیو دیپلوماتانو برخه اخیستې وه.

د خبرپاڼې له مخې طالبانو د مصنوعي نشه اي موادو په اړه اندیښنه څرګنده کړه او ویې ویل چې د دې موادو سرچینې د افغانستان له پولو دباندې دي او که یې مخه ونه نیول شي نه یوازې افغانستان بلکه سیمه او ټوله نړۍ به ترې زیانمنه شي.

د ملګرو ملتو د مخدر موادو او جرمونو په وړاندې د مبارزې دفتر درې ورځې مخکې په خپل راپور کې په افغانستان کې د مصنوعي نشه اي موادو لکه ټابلیټ کا او میتامفیتامین زیاتیدو ته اندیښنه څرګنده کړې وه.

ټاکل شوې ده چې د اوکراین، روسیې او د امریکا د متحد ایالتونو مرکچي پلاوي نن په ابوظبي کې راټول شي او د اوکراین د څلور کلنې جګړې د پای رسولو پر لارو چارو خبرې وکړي.

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زیلینسکي پرون روسیه تورنه کړه چې له هغې موافقې یې سرغړونه کړې ده چې امریکا یې هم ملاتړ کوي او هغه د خبرو پرمهال د اوکراین د انرژي پر سکتور له بریدونو څخه ډډه کول دي.

زیلینسکي د سې شنبې په ورځ وویل چې تیره شپه روسیي ځواکونو په سلګونو ډرون الوتکې او بالستیک توغندي پر اوکراین ویشتلي دي او د اوکراین د انرژي مرکزونه یې زیانمن کړې دي.

د روسیې پلاوی ابوظبي ته رسیدلی دی او د فرانس پریس اژانس د راپور له مخې تر اوسه د اوکرایني او امریکایي پلاوو د رسیدو په اړه له رسنیو سره معلومات نه دې شریک شوي.

تمه ده چې نن د ملګرو ملتو امنیت شورا د داعش او د دې ډلې د خراسان څانګې د ګواښونو په اړه غونډه وکړي.

دا غونډه به د کابل په وخت د ماښام اووه بجې او دیرش دقیقې په نیویارک کې جوړه شي.

د دې غونډې په تړاو په خپاره شوي بیان کې د ملګرو ملتو د سرمنشي انتونیو ګوتیرش په وینا راغلي دي چې داعش خراسان څانګه د افغانستان په شمال او هغو سیمو کې چې له پاکستان سره پرتې دي فعاله ده. په دې بیان کې په کابل کې د جنوري د نولسمې نیټې برید ته هم اشاره شوې ده چې پکې د یوه چینایي په ګډون شپږ افغانان ووژل شول.

امنیت شورا ویلي دي چې داعش د سولې او نړیوال امنیت پرضد تهدید دی.

د جرمني صدراعظم نن د خلیج بډایه او له ستراتیژیک پلوه مهمې سیمې ته روان دی.

دا خلیج ته د فریدریښ میرڅ لومړی رسمي سفر دی. دی به سعودي عربستان ته ولاړ شي، بیا به قطر او ورپسې متحد عربي اماراتو ته ورشي.

جرمني اژانس د دې سفر په اړه لیکلي دي چې ښاغلی میرڅ غواړي د تیلو او ګازو له دغو بډایه هیوادونو سره اړیکي پراخ کړي او تمه ده چې همکاري به، په ځانګړي ډول د انرژي په برخه کې پياوړې کړي.

د راپور له مخې ښایي د وسلو په تړاو هم خبرې وشي. د جرمني مخکنیو چارواکو له دغو عربي هیوادو سره چې ډیموکراسي پکې نه شته او د بشري حقونو په تړاو تورونه باندې پورې شوې دي د وسلو د صادراتو په برخه کې په ډیر احتیاط ګامونه اخیستل. د جرمني اژانس د راپور له مخې د میرڅ حکومت اوس غواړي چې دا محدودیت لرې کړي.

د پاکستان یوه امنیتي چارواکي وویل، له شنبې راهیسې په بلوچستان کې د بیلتون غوښتونکو له همغږه عملیاتو راپه دې خوا تر دوه سوه پنځوس ډير کسان وژل شوې دي او لاهم جګړې روانې دي.

دې لوړ پوړي چارواکي د نوم نه ښودلو په شرط فرانس پریس اژانس ته څرګنده کړه چې د ترهګرو پرضد د دې عملیاتو پرمهال یو سل او اووه نوي ترورستان وژل شوې دي، د ملکي تلفاتو شمیر شپږ دیرشو ته رسیږي او دوه ویشت امنیتي سرتیرو خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

بلوچ بیلتون غوښتونکو( بي ایل اې) د اونۍ په پيل کې د بلوچستان په نژدې ټولو مهمو ښارونو هممهاله بریدونه وکړل، بانکونه، زندانونه، د پولیسو مرکزونه او پوځي تاسیسات یې په نښه کړل.

ملګرو ملتو دا حملې وحشیانه بللې دي.

د بلوچستان اعلی وزیر سرفراز بګټي درې ورځې مخکې ویلي و چې هغه ټولې سیمې له ترهګرو پاکې شوې دي چې حملې یې پرې کړې وې.

له ۱۹ کلنو د کم عمره لوبغاړو د نړیوال جام د سیالیو په دوام د افغانستان د کرکټ لوبډله نن په نیم پایلوبه کې د هند له سیالې ډلې سره سیالي کوي.

دا لوبه د کابل په وخت د غرمې په دولسو بجو د زیمبابوې په پلازمېنه هرارې کې په پام کې ده.

د افغانستان، آسټرالیا، هند او انګلینډ د لوبډلو ترمنځ د نیم پایلوبې پړاو پرون (د سلواغې ۱۴مه) پیل شو. د دې پړاو په لومړۍ لوبه کې انګلینډ د آسټرالیا په ماتولو سره پایلوبې ته ووت.

که افغانستان په نننۍ لوبه کې هند ته ماتې ورکړي نو په فاینل کې به له انګلینډ سره مخامخ شي.

د ۱۹ کلنو د نړیوال جام فاینل لوبه به د جمعې په ورځ په هرارې ترسره کېږي.

د ایران پولیسو اعلان کړی چې په یزد ولایت کې ۱۳۹ تنه بهرني وګړي په وروستیو اعتراضونو کې د ګډون په شک نیول شوي دي.

د ایران تسنیم خبري آژانس پرون (د سلواغې ۱۴مه) دا خبر ورکړ خو په خبر کې د دې وګړو د اړوندو هېوادونو یادونه نه ده شوې.

د ایراني چارواکو په وینا دې کسانو د اعتراضونو په تنظیمولو کې رول درلود.

په عین حال کې په امریکا کې د بشري حقونو د دېره فعالانو خبري آژانس هرانا خبر ورکوي چې ایراني چارواکو د پراخو اعتراضونو د ځپلو په ترڅ کې ۵۰۲۳۵ کسان نیولي دي او دا لړۍ اوس هم روانه ده.

په ایران کې د تېرې ډسمبر میاشتې پراخ اعتراضونه د اقتصادي ستونزو پرضد پیل شول چې حکومت په کلکه وځپل.

سپینې ماڼۍ تایید کړې چې پوځ د ایران یوه بې پیلوټه الوتکه د امریکا یوې جنګي کشتۍ ته نژدې نسکوره کړې ده.

د سپینې ماڼۍ ویاند کارولین لېویټ پرون له فاکس نیوز سره په خبرو کې په دې اړه د رویټرز خبري آژانس راپور تایید کړ او ویې ویل چې متحدوایالتونو د ایران یوه بې پیلوټه الوتکه ویشتلې او نسکوره کړې ده.

مېرمن لیویټ زیاته کړه چې د روانې اونۍ په پای کې له ایران سره ټاکلي مذاکرات به پرمخ ولاړ شي.

د امریکا پوځ پرون سه شنبې په ورځ د هغې ایرانۍ بې پیلوټه الوتکې د نسکورولو خبر ورکړ چې د امریکايي پوځي چارواکو په وینا د یو-اس ابراهام لینکن الوتکې لېږدوونکې جنګي بېړۍ خوا ته په تهاجمي ډول ورنژدې شوه وه.

د امریکا د پوځ مرکزي قرارګاه ویلي دي چې دا بېړۍ د ایران له سواحلو څخه شاوخوا ۵۰۰ مایله لیرې په عربي سمندرګي کې د تېرېدو په حال کې وه چې د ایران ۱۳۹ شاهد ډوله بې پیلوټه الوتکه ورنژدې شوه.

د امریکايي چارواکو په وینا د امریکا یوې اف ۳۵ ډوله جنګي جټ الوتکې د خپل ځان، جنګي بېړۍ او پوځيانو د خوندي کولو لپاره دا ډرون له منځه یووړ.

امریکايي چارواکو ټینګار کړی چې په دې پېښه کې د دوی ځواکونو او تجهیزاتو ته هېڅ راز زیان نه دی اوښتی.

د طالبانو د حکومت د بهرنیوچارو سرپرست وزیر امیرخان متقي د افغانستان لپاره د ترکیې د سفارت له نوي شارژدافیر سادین آی یلدیز سره په کتنه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د دوه اړخیزو اړیکو د پراختیا په اړه خبرې کړي.

د طالبانو د حکومت د بهرنیوچارو وزارت پرون (د سلواغې ۱۴مه) په یوه بیان کې وویل چې ښاغلي متقي د کابل او انقرې ترمنځ اړیکي دوستانه بللي او ستاینه یې کړې ده.

په بیان کې همداراز د ښاغلي آی یلدیز له قوله ویل شوي دي چې نوموړي دوه اړخیز اړیکي مثبت بللي او د افغانستان او ترکیې ترمنځ په تېره په اقتصادي او روغتیايي برخو کې د اړیکو پر پیاوړتیا یې ټینګار کړی دی.

په ترکیه کې د افغانستان ډيپلوماتیکې استازولۍ هم د دې لیدنې خبر ورکړی.

سادین آی یلدیز د تېر ۲۰۲۵ کال په ډسمبر میاشت کې د ترکیې د سفارت د شارژدافیر په توګه رسما خپل کار پیل کړ.

د ملګرو ملتونو عمومي منشي انتونیو ګوتریش د افغانستان پخوانۍ ډیپلوماټه عادله راز د یوې نوې جوړې شوې خپلواکې متخصصې مشورتي ډلې غړیتوب ته ټاکلې ده چې دنده یې د نړیوالو شاخصونو پیاوړتیا ده. دغه شاخصونه د اقتصادي، چاپیریالي او ټولنیزو زیانونو پر وړاندې د هیوادونو جوړښتي زیان منل اندازه کوي.

ملګرو ملتونو ویلي چې عادله راز له هغو ۱۵ متخصصینو څخه یوه ده چې تر ۲۰۳۰م کال پوري د څو اړخیزه زیان مننې شاخص یا (MVI) نظارتي پینل ته نومول شوې ده.

MVI، د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې رامنځته کړی دی چې د مخ پر وده هیوادونو پر وړاندي خطرونه په ګوته کړي.

عادلې راز، چې پر ډیپلوماټیکه کچه یې د افغانستان استازیتوب کړی دی، په سیمه کې به له نورو متخصصینو سره یوځای په یاد پینل کې کار کوي.