د افغانستان په جنوب ختیځ کې له پاکستان سره د دوو تړل شویو سوداګریزو لارو بیا پرانیستنه د سوداګرو له هرکلي سره مخ شوې.

د ډنډ پټان او انګور اډې لارې چې په پکتیا او پکتیکا کې له څو میاشتې راهیسې تړل شوې وې، پرون پرانیستل شوې.

په پکتیا کې د کانونو او صنعت خونې رئیس فضل‌الدین جلال‌زي ازادي راډیو ته وویل چې دا لارې به تر ټولو لومړی ټرانسپورتي لګښتونه راټیټ کړي.

ښاغلی جلال‌زی زیاتوي: "د دې لارې خلاصول صنعت او سوداګرۍ ته حیاتي مسئله ده، ځکه هغه مصارف چې د غلام خان بندر او تورخم له لارې راځي، هغه د دې لارې په نسبت دوه چنده زیات دي، دا هواره لاره ده، ګاډي په ارزانه راځي، ستونزه‌یې دا ده چې دلته معیاري ګمرګ نه‌شته."

په کابل کې د پاکستان سفارت ویلي، راتلونکې اوونۍ به د واګې بندر هم د افغانستان د صادراتو په مخ پرانیستل شي.

د بریتانیا د سکای‌نیوز د راپور له مخې، د دغه هېواد حکومت د دوشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۲مه، د ایران سپاه پاسداران د ترهګرې ډلې په توګه اعلان کړه.

سپاه پاسداران له دې وړاندې د اروپایي اتحادیې د ترهګرو سازمانونو په نوملړ کې شامل شوی و او اسټرالیا هم پاسداران د ایران د حکومت له هغو بنسټونو څخه ګڼي چې د ترهګرۍ ملاتړ کوي.

له همدې امله، د بریتانیا لومړي وزیر کایر سټارمر په دې وروستیو کې د دې پرېکړې د کولو لپاره له زیات سیاسي فشار سره مخ و.

د بریتانیا حکومتي چارواکو تر دې وړاندې استدلال کاوه چې د دغه هېواد د قوانینو له مخې، د بهرنیو هېوادونو رسمي حکومتي ادارې، لکه سپاه پاسداران، د ترهګرو سازمانونو په نوملړ کې نه‌شي شاملېدای.

د اروپایي ټولنې د بهرنیو چارو وزیرانو هم د تېر لمریز کال د سلواغې په میاشت کې، له کلونو کورنیو او نړیوالو فشارونو وروسته، سپاه پاسداران د ترهګر سازمان په توګه وپېژندل.

سپاه پاسداران ځواکونه ایران کې د ۱۹۷۹ کال د اسلامي انقلاب له بریا لږه موده وروسته تأسیس شول. دا ځواک چې یوازې د ایران د ستر مشر څخه اوامر ترلاسه کوي په خپل جوړښت کې ځمکني، سمندري او هوايي ځواکونه لري.

متحده ایالاتو تر دې وړاندې سپاه پاسداران او د هغه بهرنۍ څانګه، سپاه قدس، د ترهګرو ډلو په نوملړ کې شامل کړي.

د ۲۰۲۶ کال د فوټبال نړیوال جام د نیمه‌پایلوبې په لومړۍ سیالۍ کې نن شپه د فرانسې او اسپانیې ملي لوبډلې سره مخامخ کېږي.

دغه لوبه د افغانستان پر وخت د شپې په ۱۱:۳۰ بجو پیلېږي.

فرانسه او اسپانیه په اروپا کې له پخوانیو او سختو سیالانو څخه ګڼل کېږي، خو د دواړو ترمنځ په مخامخ لوبو کې د اسپانیې د بریاوو شمېر تر فرانسې ډېر دی.

فرانسې نیمه‌‌پایلوبې ته د رسېدو لپاره په کوارټر فاینل کې مراکش ته ماتې ورکړه او اسپانیې هم بلجیم ته په ماتې ورکولو سره نیمه ‌پایلوبې ته لار وموندله.

د نیمه‌پایلوبې دوهمه سیالي به د چهارشنبې په شپه ترسره شي چې په‌کې د نړۍ اتله لوبډله ارجنټاین له انګلستان سره مخامخ کېږي.

انګلستان په کوارټر فاینل کې ناروې ته ماتې ورکړه او ارجنټاین هم سویس ته په ماتې ورکولو نیمه‌پایلوبې ته لاره پیدا کړه، څو دواړه لوبډلې د پایلوبې لپاره سیالي وکړي.

افغانستان کې د طالبانو د حکومت لوی درستیز فصیح‌الدین فطرت وایي، د طالبانو حکومت او په بدخشان کې د دغه ډلې د یوه سیمه‌ییز قوماندان جمعه خان فاتح ترمنځ "هېڅ ډول اختلاف" نه‌شته.

فصیح‌الدین فطرت کورنیو رسنیو سره په خبرو کې هغه راپورونه چې ګواکې د جمعه خان فاتح او د طالبانو د مشرتابه ترمنځ اختلاف شته، د رسنیو "تبلیغات" وبلل.

تر دې وړاندې، د جمعه خان فاتح او د طالبانو د مشرتابه ترمنځ د اختلاف او کړکېچ د زیاتېدو راپورونه خپاره شوي وو.

وروسته د طالبانو دفاع وزارت اعلان وکړ چې دفاع وزیر ملا محمد یعقوب مجاهد، بدخشان ولایت ته سفر کړی دی.

همدارنګه، په ځینو رسنیو کې نا تأیید شوي راپورونه خپاره شوي وو چې د طالبانو یو پلاوی د جمعه خان فاتح سره د خبرو لپاره بدخشان ته تللی دی.

فصیح‌الدین فطرت ویلي، جمعه خان فاتح د کورنیو ستونزو له امله ونه‌توانېد چې د زابل ولایت د مرستیال والي په توګه خپله دنده پیل کړي، خو د ده په وینا، ځینو رسنیو دا موضوع داسې انځور کړه چې ګواکې نوموړی د طالبانو له نظام سره اختلاف لري.

د هغه په خبره، ټاکل شوې چې جمعه خان فاتح ډېر ژر کابل ته ولاړ شي.

تر دې وړاندې هم د طالبانو د خپلمنځي اختلافاتو په اړه نا تأیید شوي راپورونه خپاره شوي، خو طالب چارواکو څو ځله دا ډول راپورونه رد کړي دي.

د هه‌نګاو د بشري حقونو سازمان وايي، د ایران د اوېن په زندان کې افغانه سیاسي بندۍ حمیرا شریفي، له نیول کېدو راهیسې د ځان وژنې له شپږمې هڅې وروسته روغتون ته لېږدول شوې ده.

د دغه سازمان د دوشنبې ورځې خبرپاڼې وویل مېرمن شریفي د جولای په ۱۰مه ماښام د ښځو په زندان کې د پاک کوونکې مایع په څښلو د ځان وژنې هڅه کړې ده.

د راپور له مخې، هغې د نیول کېدو راهیسې لږ تر لږه شپږ ځله د سختو رواني فشارونو او د اغېزناکو روغتیايي خدمتونو د نشتوالي له امله د ځان وژنې هڅه کړې ده.

حمیرا شریفي په دې وروستیو کې د ایران یوې محکمې په پنځه کاله بند محکوم کړې ده.

پر هغې لګېدلي تورونه او د هغې محکمې نوم چې دا حکم‌یې صادر کړی، تر اوسه نه‌دي اعلان شوي.

حمیرا شریفي چې د افغانستان تبعه او د هویت له رسمي اسنادو بې‌برخې ده، د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ میاشتې د اعتراضونو پر مهال په تهران کې نیول شوې وه.

هه‌نګاو یوه اوونۍ مخکې ویلي و چې ایران په یوه میاشت کې ۱۰۹ بندیان اعدام کړي چې پنځه تنه‌یې د افغانستان اتباع وو.

د بشري حقونو بنسټونو په وار وار له ایراني چارواکو غوښتي چې د اعدام سزا، په ځانګړي ډول د بهرنیو اتباعو پر وړاندې، ودروي او تورنو کسانو ته د وکیل، ژباړن او عادلانه محاکمې حق تضمین کړي.

د ملګروملتونو د کډوالولوی کمیشنرۍ UNHCR وایي، اټکل کیږي چې د روان ۲۰۲۶ کال ترپایه پورې به له دووملیونو تردونیمو ملیونو پورې نور کډوال بیرته افغانستان ته ستانه شي چې دا به په دې هیواد کې پر روان بشري وضعیت فشارلازیات کړي.

د افغانستان لپاره د UNHCR د څانګې ویاند چارلي ګوډلیک له الجزیره ټلویزیون سره په یوه مرکه کې چې نن دوشنبې د چنګاښ په ۲۲ د UNHCR په ایکسپاڼه کې خپره شوې ویلي چې په وروستیو درېو کلونو کې شپږ ملیونه افغانان له بهرنیو هیوادونو بیرته هیواد ته ستانه شوي چې یوازې یوملیون یې په روان کې وو.

د هغه په خبره افغانستان چې د بشري حقونو په ځانکړې توګه د نجونو او ښځو د حقونو په ګډون له سختو بشري او اقتصادي ننګونو سره مخامخ دی او د هیواد نژدې نیمایي نفوس په یوډول په بشري مرستو پورې تړلی، نشي کولای چې په خپلو ټولنو کې د دومره زیات شمیر کډوالو د ځای پرځای کولو چارې په سمه توګه مخ ته یوسي.

دغه ویاند یوځل بیا د زیانګالو د لاسنیوي لپاره د کافي بودیجې د نشتوالي خبره وکړه او ویې ویل چې تراوسه د هغې بودیجې چې دې کمیشنیرۍ په روان کال کې د افغانستان لپاره غوښتنه کړې، یوازې ۲۵ سلنه یې تامین شوې ده.

هند اعلان کړی چې د افغانستان محصلانو ته به زر انلاین تحصیلي بورسونه برابر کړي.

د هند د کلتوري اړیکو شورا (ICCR) د یکشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۱مه، په ایکسپاڼه کې د یوه بیان په خپرولو سره اعلان وکړ چې دغه بورسونه د ۲۰۲۶–۲۰۲۷ تحصیلي کال لپاره ځانګړي شوي دي. د دې پروګرام له مخې، متقاضیان کولای شي په انلاین ډول د مدیریت، سوداګرۍ، کمپیوټر ساینس، هنر او یو شمېر نورو برخو کې د هند په معتبرو پوهنتونونو کې خپلو زده کړو ته دوام ورکړي.

د اعلان له مخې، د دغو بورسونو لپاره د نوم‌ لیکنې بهیر د جولای له ۱۵مې (د چنګاښ ۲۴مې) پیلېږي او د جولای تر ۲۴مې (د زمري تر ۲مې) به دوام وکړي.

دغه بورسونه د تحصیل د فیسونو، نوم ‌لیکنې، ازموینو او د فراغت سند د صادرولو بشپړ لګښتونه تامینوي.

هند په داسې حال کې د افغانستان محصلانو لپاره د دغو زر انلاین بورسونو د برابرولو خبر ورکوي چې نږدې پنځه کاله کېږي په افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر مخ ښوونځي تړل شوي دي او ښځینه محصلانې هم په پوهنتونونو کې د زده کړو له دوام څخه منع شوې دي. دې وضعیت زرګونه نجونې دې ته اړې کړې دي چې د زده کړو د دوام لپاره انلاین تعلیمي پروګرامونو او انلاین پوهنتونونو ته مخه کړي.

ایران د دوشنبې په ورځ وویل چې که واشنګټن د جګړې د پای ته رسولو لپاره خپلو ژمنو ته درناوی ونه کړي، نو تهران به نور له متحده ایالاتو سره لاسلیک شوی تفاهم ‌لیک مراعت نه کړي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي په تهران کې یوې خبري غونډې ته وویل: "هر ځل چې بل لوري خپلې ژمنې نه دي پوره کړې، موږ هم خپلې ژمنې نه دي عملي کړې. موږ به همدې دریځ ته دوام ورکړو."

بقایي دا څرګندونې د دواړو هېوادونو ترمنځ وروستیو شخړو ته په اشاره وکړې. هغه همدارنګه وویل چې ایران هڅه کوي چې په هرمزتنګي کې د یوه ګډ میکانیزم د رامنځته کولو لپاره له عمان سره یوې هوکړې ته ورسیږي خو پرهغه هیواد د امریکا فشارونه د دغو هڅو مخه ډب کړې ده. د دغسې یوه میکانیزم د رامنځته کولو لپاره د هڅو په ترڅ کې د ایران د بهرنیو چارو وزیرعباس عراقچي د جولای په ۱۱ عمان ته تللی او د هغه هیواد د بهرنیو چارو له وزیرسره یې د دې او د سیمې پروضعیت خبرې وکړې.

د امریکا او ایران ترمنځ د شخړو د بیا پیل او د دواړو لورو ترمنځ د کمزورې اوربند د راتلونکې په اړه د اندېښنو د زیاتېدو له امله د دوشنبې په ورځ د تېلو بیې څه باندې څلور سلنه لوړې شوې.

د امریکا د اومه تېلو بیه ۴،۳ سلنه لوړه شوه او د هربیرل بیه یې ۷۴ ډالرو او ۴۹ سېنټو ته ورسېده. د برېنټ اومه تېلو بیه هم ۴،۲ سلنه لوړه شوه او د هر بیرل بیه ۷۹ ډالره او ۲۱ سېنټو ته ورسیده.

د تیلو بیې وروسته له هغې لوړې شوې چې د امریکا پوځ د ایران په جنوب کې پر ځینو هدفونو تازه بریدونه وکړل او ایران په هرمز تنګي کې پر یوې سوداګریزې بېړۍ برید وکړ. د ایران د سپاه پاسداران اعلان کړی چې د هرمز تنګی به تر بلې خبرتیا پورې تړلی پاتې شي، خو د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ ویلي چې دغه سمندري لار د هغوکشتیو لپاره پرانیستې ده چې غواړي په قانوني ډول تګ راتګ وکړي.

د ټایلنډ د بنکاک ښار په یوه کلپ کې د اورلګېدنې له امله لږ تر لږه ۲۷ کسان مړه او تر ۶۰ ډېر نور ټپیان شوي دي. اور د یکشنبې شپې ناوخته هغه مهال ولګېد چې کلپ له خلکو ډک و. عیني شاهدانو ویلي، لومړی د کلپ دننه لوګي راپورته شول او بیا د چاودنې غږ واورېدل شوچې وروسته ودانۍ په چټکۍ سره له لوګیو ډکه شوه. د لومړنیو معلوماتو له مخې، د ډېرو قربانیانو مړي د کلپ په تشنابونو کې موندل شوي چې هلته بند پاتې شوي وو. ودانۍ د اور له امله په بشپړه توګه ویجاړه شوې ده. چارواکي د پېښې د لامل او د اور خوندیتوب د مقرراتو د مراعات کېدو په اړه پلټنې کوي.

د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ سینټکام وایي چې نن دوشنبې سهاروختي یې پر ایران نور بریدونه وکړل، ترڅو په هرمزتنګي کې په ازاد ډول د سوداګریزو کشتیو او ملکي کارکونکو پرتګ راتګ د دې هیواد د بریدونو وړتیاوې نورې هم کمې کړي.

سینټکام په یوه اعلامیه کې وویل: "اعلیٰ سرقوماندان (چې اشاره یې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ته ده) د دغو بریدونو امر کړی، څو ایراني ځواکونه د خپلو کړنو په وړاندې حساب ورکوونکي وګرځول شي."

د سینټکام په اعلامیه کې د بریدونو نور جزئیات نه دي ورکړل شوي او دا هم نه دي ویل شوي چې آیا دغه عملیات چې نن سهاروختي ترسره شول لاهم د خلیج په سیمه کې روان وو که نه.

په عین حال کې ایراني رسنیو د بندرعباس، سیرک او بوشهرولایت په ګډون هرمز تنګي ته نژدې یوشمیرسیمو کې د چاودنو راپورونه ورکړي دي.

د امریکا د خلیج عربي متحدینو هم راپور ورکړ چې د امریکا د بریدونو په غبرګون کې د ایران له لوري پرې توغندي توغول شوي دي. سپاه پاسداران ویلي چې په بحرین کې یې د امریکا پوځي اډه په نښه کړي دي. کویټ هم ویلي چې ځواکونه یې په هوایي حریم کې د دښمن د توغندیو د شنډولو عملیات مخ ته وړي.