په استانبول کې د طالبانو او پاکستان د استازو ترمنځ نن خبرې نن په دوهمه ورځ هم دوام لري.

راپورونه وايي چې دا خبرې د استانبول په کونراد هوټل کې پیل شوي او خبریالانو ته احازه نه ورکول کېږي چې د خبرو ځای ته ورشي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویندوی طاهرحسین اندرابي نن په اسلام اباد کې خبریالانو ته وویل چې پاکستاني پلاوي خپلې غوښتنې منځګړو ته سپارلي چې له افغان لوري سره پرې خبرې وکړي.

ده د پاکستان د غوښتنو په اړه ډېر جزییات وړاندې نه کړل خو ویې ویل چې کره ثبوتونه یې له منځګړو سره شریک کړي دي.

دا له کله چې د دواړو خواوو ترمنځ خونړۍ نښتې وشوې، د دواړو خواوو ترمنځ درېیم پړاو خبرې دي چې د ترکیې او قطر په منځګړیتوب کېږي.

د دې خبرو په لومړۍ ورځ افغان طالبانو پاکستان تورن کړ چې د کندهار په سپین بولدک ولسوالي باندې یې ډزې کړې دي. د پاکستان د اطلاعاتو وزارت وروسته دا تور رد کړ او ویې ویل چې طالبانو د دوی پر ځواکونو حمله کړې وه او دوی ځوابي ډزې کړې دي.

بل لور ته یو شمیر پاکستاني رسنیو نن د خپل هیواد د دیپلوماتیکو او امنیتي سرچینو په قول ویلي چې تر دې دمه په خبرو کې پرمختګ شوی او احتمال شته چې دا خبرې سبا هم دوام وکړي.

د طالبانو حکومت تراوسه پورې په دې اړه تازه څه نه دي ویلي.

د طالبانو او پاکستان حکومتي پلاویو ترمنځ دوهم پړاو خبرې د اکتوبر له ۲۵ مې تر ۳۰ مې پورې په استانبول کې وشوې، په هغو خبرو کې موافقه شوې وه چې اوربند به دوام کوي او بل پړاو خبرې به د نومبر په شپږمه پیلیږي.

ټاکل شوې ده چې د افغانستان د فوټسال ملي لوبډله د آسیا د فوټسال جام سیالیو کې خپله لومړۍ لوبه د چهارشنبې په ورځ د سعودي عربستان پر وړاندې ترسره کړي.

افغانستان په دې سیالیو کې په څلورم ګروپ کې له سعودي عربستان، مالیزیا او ایران سره یو ځای دی.

د افغانستان د فوټبال فدراسیون ویلي چې د هېواد د فوټسال ملي لوبغاړي په تایلنډ کې له تمریناتو وروسته، د یکشنبې په ورځ اندونیزیا ته د سیالیو د ګډون لپاره ورسېدل.

دغه سیالۍ د دلوې له اومې څخه د دلوې د میاشتې تر ۱۸ پورې د شپاړسو لوبډلو په ګډون ترسره کېږي.

د افغانستان د کرکټ د ۱۹ کلنو کم عمره ملي لوبډله به د نړیوال جام سیالیو په دوهم پړاو کې نن دوشنبه له سریلانکا سره مخامخ شي. دغه لوبه د کابل په وخت د غرمې په دولسو بجو پیلیږي.

د افغانستان د کرکټ بورډ د اعلان له مخې، د دې لوبډلې راتلونکې لوبه به د جمعې په ورځ د ایرلنډ پر وړاندې وي.

سریلانکا او ایرلنډ دواړه په الف ګروپ کې شامل دي.

د افغانستان د کرکټ د ۱۹ کلنو کشرې لوبډلې په ډله‌ ییز پړاو کې جنوبي افریقا، ویسټ انډیز او تانزانیا ته ماتې ورکړه او بل پړاو ته یې لار وموندله.

په راتلونکي پړاو کې به هغه لوبډله چې ډېرې نمرې ترلاسه کړي، د نړیوال جام نیمه پایلوبې ته لاره ومومي.

په داسې حال کې چې په ایران کې پرانټرنېټ لګول شوی بندیز ترډیره بریده پرخپل حال پاتې دی، د دې هیواد په وروستیو اعتراضونو کې د مړو شویو کسانو د شمیرد زیاتوالي راپورونه ورکړل شوي.

ډیجیټالي څارونکې ادارې نېټ بلاکس (NetBlocks) پرون یکشنبې د جنورۍ په ۲۵مه وویل چې په ایران کې پر انټرنېټ بندیز له ۴۰۰ ساعتونو اوښتی او زیاته یې کړه چې د انټرنیټ د لنډمهاله نښلونې زیاتوالي، ښايي په پراخه پیمانه د انټرنیټ د بیرته فعاله کیدو په اړه یوه غلطه انګېرنه رامنځته کړې وي. د دغې ادارې په وینا د بندیز ماتولو وسایلو لکه VPN محدودې آنلاین اړیکې ممکنې کړې دي.

په عین حال کې د بشري حقونو ډلې وایي چې پرانټرنیټ دغه بندیز د اعتراض کوونکو د تنظیم او همغږۍ وړتیا کمزورې کړې او د معلوماتو جریان یې محدود کړی، چې له امله یې په خپلواکه توګه په اعتراضونو کې د مرګ ژوبلو تاییدول ستونزمن شوي دي.

په امریکا کې مېشت د بشري حقونو سازمان HRANAوایي، تر اوسه یې د مړو تایید شوی شمېر ۵۴۵۹ کسانو ته رسېدلی او د ۱۷۰۳۱ نورو کسانو د مړینې پېښې لا هم تر څېړنې لاندې دي.

خو د ټایم (Time) مجلې له خوا په خپاره شوي راپور کې ویل شوي چې په ایران کې په اعتراضونو کې د مړو شمېر ښايي له ۳۰ زرو څخه زیات وي او دا خبره دوو لوړپوړو ایراني روغتیايي چارواکو دې مجلې ته کړې ده.

په دغه راپورکې چې د جنورۍ په ۲۵مه خپور شوی، ویل شوي چې ډېری مړینې د جنورۍ په ۸ مه او ۹مه شوي، هغه مهال چې په ایران کې د حکومت له لوري د سراسري اعتراضونو سخته ځپنه اوج ته رسېدلې وه. د ازادي راډیو د خبر د مرکزي څانګې د راپور له مخې د سخت سانسور او د انټرنیټ د اوږمهاله پریکیدو له امله په ترسره شویو اعتراضونو کې د مړینې شمېرې په خپلواکه توګه نه شي تایید کېدای.

د ټایم مجلې له خوا د مړینو خپرې شوې شمیرې د ایران د ملي امنیت د عالي شورا له خوا اعلان شویو رسمي شمیرو سره چې د ۳۱۱۷ کسانو مړینې یې تایید کړي، په ښکاره په تضاد کې دي، خو هغه هغو شمیرو ته ډیرې نژدې دي چې نړیوالو یې اټکل کړی دی.

په سیاسي او د سولې په چارو کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي مرستیالې روزمري ډیکارلو، کابل ته خپل سفر پرون یکشنبې پای ته ورساوه.

ملګرو ملتونو د یکشنبې په ورځ په یوه اعلامیه کې وویل چې اغلې ډیکارلو د خپل سفر پر مهال په افغانستان کې له واکمنو چارواکو، په کابل کې مېشتو د دیپلوماتیکې ټولنې له غړو، همدارنګه له ښځو، د مدني ټولنې له استازو او د ملګرو ملتونو په ادارو کې له ښځینه کارکوونکو سره لیدنې کتنې ترسره کړې دي.

په اعلامیه کې ویل شوي چې د ملګرو ملتونو دې جګپوړې چارواکې له واکمنو چارواکو سره په لیدنو کتنو کې د ملګرو ملتونو په دفترونو کې د افغان ښځینه کارکوونکو پر وړاندې محدودیتونواو همدارنګه په افغانستان کې د ښځو پر زده کړو، کار او عامه ژوند کې د لګول شويو پراخو بندیزونو په اړه اندېښنه څرګنده کړې او د دغو محدودیتونو د سمدستي لغوه کېدو غوښتنه یې کړې ده.

اعلامیه زیاتوي چې اغلې ډیکارلو واکمن چارواکي هڅولي چې د دوحې په بهیر کې په بشپړه توګه ښکېل پاتې شي او خپلو نړیوالو ژمنو ته پام وکړي؛ هغه ژمنې چې د ملګرو ملتونو په وینا له نړیوالې ټولنې سره د افغانستان د بیا یوځای کېدو لپاره اړینې دي.

د اعلامیې له مخې، دواړو لورو هوکړه کړې چې خپلو اړیکو او تعامل ته به دوام ورکوي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتېرش د دوحې بهیر د ۲۰۲۳ کال په مې میاشت کې پیل کړ، چې موخه یې له افغانستان سره د نړیوالې ټولنې د اړیکو همغږي کول بلل شوي دي.

روزمري ډیکارلو د شنبې په ورځ کابل ته رسېدلې وه او د طالبانو د بهرنیو او کورنیو چارو له وزیرانو امیرخان متقي او سراج الدین حقاني سره جلا جلا لیدنې کتنې ترسره کړي دي.

د طالبانو د حکومت د ترانسپورټ او هوايي چلند وزارت د هوا پېژندنې ریاست د افغانستان په ۲۱ ولایتونو کې د واورې او باران د احمتالي ورښت خبرداری ورکړی دی.

دې ریاست د یکشنبې په ورځ د دلوې په پنځمه په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې نورستان، کنړ، بغلان، پروان، لوګر، پکتیا، پکتیکا، میدان وردګ، بامیان، غزني، زابل، ارزګان، دایکنډی، غور، کندهار، هلمند، نیمروز، فراه، هرات، بادغیس او فاریاب ولایتونه به نن دوشنبه د نسبتاً درنې واورې، سخت باران او تېزو بادونو شاهدان وي.

د باران اندازه په بېلابېلو سیمو کې له ۱۰ تر ۴۰ ملي مترو او د واورې اندازه له ۱۰ تر ۴۰ سانتي مترو پورې اټکل شوې ده.

دا په داسې حال کې ده چې په دې وروستیو کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې درنه واوره شوې چې له امله یې خلکو ته ځاني او مالي زیانونه اوښتي دي.

د طالبانو د پېښو پر وړاندې د چمتووالي ادارې شمېرې ښيي چې د تېرې چهارشنبې راهیسې د واورې او باران له امله له ۶۰ ډېر کسان مړه شوي او له ۱۰۰ زیات نور ټپیان شوي دي.

د ملګروملتونو د سرمنشي مرستیالې روزمېري دیکارلو او ورسره پلاوي د طالبانو د حکومت د کورنیوچارو له وزیر سراج الدین حقاني سره په کتنه کې د طالبانو د سرچینو په وینا د افغانستان او نړیوالې ټولنې ترمنځ د تعامل د پراخوالي او نورو مسایلو په اړه خبرې کړې دي.

د کورنیوچارو وزارت ویاند عبدالمتین قانع پر خپله ایکس پاڼه د دې کتنې خبر ورکړی او ویلي دي چې دواړو خواوو همداراز د مخدروموادو پرضد د مبارزې، د افغانستان د اقتصادي ثبات، د افغانستان پر خصوصي سکټور د بندیزونو د لیرې کېدو او د ملګروملتونو په مشرۍ د بشري مرستو په برخه کې د همکارۍ د پراختیا په اړه خبرې کړي.

مېرمن دیکارلو چې پرون کابل ته ورسېده، د دې لیدنې په اړه څه نه دي ویلي خو د ملګروملتونو ویاند ستیفن دوجاریک مخکې ویلي و، چې نوموړې به د دې سفر پرمهال د طالبانو له ځینو مشرانو سره وګوري. د هغه په وینا د دې سفر هدف د دوحې د بهیر تعقیب دی.

د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې ملي ادارې چې طالبان یې اداره کوي پر خپله ایکس پاڼه په یوه بیان کې د هواپېژندنې د نړیوالو ادارو په حواله اټکل کړی چې د سلواغې تر اتمې نېټې پورې به د هېواد په ځینو ولایتونو کې د منځنۍ کچې بارانونه وشي خو د ختیځ په پراخو سیمو کې به درنې واورې واوري.

په بیان کې له خلکو غوښتنه شوې چې سېلابونو او درنو واورو ته چمتو واوسي.

د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې اداره همداراز اټکل کوي چې د روانې اونۍ د پیل په ورځو کې ښايي هوا ډېره سړه شي نو ځکه دا اداره سپارښتنه کوي چې خلک دې په تېره د ماشومانو او زړو کسانو د ژغورنې لپاره د سړې هوا د اړوندو ناروغیو د مخنیوي لپاره لازم تدابیر ونیسي.

د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې د ملي ادارې له خوا د ورکړل شویو ارقامو له مخې له تېرې چارشنبې ورځې راهیسې په بېلابېلو ولایتونو کې د درنو واورو د ورېدو له کبله له شپېتو ډېر کسان مړه شوي، له سلو ډېر نور ټپیان دي او ۴۵۸ کورونو څه پوره څه نیمايي ویجاړ شوي دي.

ټرمپ تېره اونۍ له فاکس نیوز سره په مرکه کې وویل د افغانستان په جګړه کې له امریکا پرته د نورو هېوادونو ځواکونه د جګړې له لومړۍ کرښې شا ته وو.

وروسته له دې چې د برتانیا صدراعظم او نورو چارواکو دا څرګندونې وغندلې ښاغلي ټرمپ پرون شنبې په افغانستان کې د برتانیا رول وستایه. هغه د برتانیا د پوځي ماموریت په برخه کې خپل دریځ بدل کړ او ویې ویل چې د برتانیا ستر او ډېر زړور سرتېري به تل د امریکا ترڅنګ وي.

ښاغلي ټرمپ وویل په افغانستان کې د برتانیا ۴۵۷ سرتېري ووژل شول او ډېر نور یې سخت ټپیان شول. خو په داسې حال کې چې ټرمپ دا څرګندونې کولې، د برتانیا د حکومت یوه ویاند وویل صدراعظم کایر سټارمر د دې موضوع په اړه د امریکا له ولسمشر سره په ټلفوني خبرو کې بحث وکړ.

له بلې خوا د اسټرالیا، ایټالیا، ډنمارک او پولنډ صدراعظمانو، د جرمني د دفاع وزیر او د ناټو د نورو غړو او متحدو هېوادونو چارواکو هم د افغانستان په جګړه کې د دوی د ونډې په اړه د ټرمپ پر څرګندونو سخت انتقادونه کړي دي.

مېرمن مزاري او مېړه یې هادي علي چټه چې هغه هم مدافع وکیل دی د پاکستان د پوځ له سرسختو منتقدانو څخه دي.

د محکمې د اسنادو له مخې دوی ته د آنلاین یا سایبر ټروریزم او په عمدي ډول د ناسمو معلوماتو د خپرولو په ګډون د دریو تورونو له کبله سزا اورول شوې.

محکمې پرون په یوه بیان کې وویل چې مېرمن مزاري پر خپله ایکس پاڼه خورا توهینوونکي مطالب خپرول. په بیان کې راغلي دي چې نوموړې او مېړه یې باید د لسو کلونو لپاره په بند کې پاتې شي.

محکمه دا حکم یوه ورځ وروسته له هغه ورکوي چې پولیسو دا مېړه او ښځه په داسې حال کې چې د خپلې قضیې په اړه د محکمې غونډې ته د اسلام آباد خوا ته روان وو، ونیول.

مېرمن مزاري د هغو افغان کډوالو چې د پاکستان د حکومت د اقداماتو په ترڅ کې ځپل کېږي او د هغو کسانو وکالت کاوه چې په پاکستان کې په کفر ویلو تورنېدل.

د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمشنیري وايي، د افغانستان سړې هوا د راستانه شویو افغانانو ژوند له کړاونو ډک کړی دی.

دې ادارې پرون شنبې د (جنوري ۲۴مه) پر خپلې ایکس پاڼې د یوې ویډیو په خپرولو سره له پاکستان او ایرانه د هغوو راستنو شویو افغانانو ژوند انځور کړی چې د کابل په سړې هوا کې تر خیمو لاندې ژوند کوي.

د دې ادارې په ټکو، دا کډوال نړیوال مرستو ته اړمن دي.

له ایران او پاکستانه په وروستیو څو میاشتو کې په زرهاوو افغان کډوال بیرته افغانستان ته راستانه کړای شوي دي.

یو این ایچ سي ار په داسې حال کې د راستانه شویو افغانانو په اړه اندېښنه ښودلي چې په تیرو څلورو ورځو کې د پلازمینې کابل په ګډون د افغانستان په ډيرو ښارونو کې واورې او بارانونه شوي دي.

د طالبانو حکومت پرون شنبې د واورو او بارانونو له کبله د شاوخوا ۶۰ کسانو مړینه او سلو ډیرو نورو ټپي کیدل تایید کړي وو.

وروستیو واورې او بارانونو د ځاني زیان سربیره خلکو ته مالي تاوانونه هم رسولي دي.