د ملګرو ملتونو سرمنشي، آنتونیو ګوترېش، ویلي چې د سانتي ګراد تر یو نیم درجې د نړۍ تودوخې د ساتلو په هدف کې پاتې راتلل «اخلاقي ناکامي او وژونکې غفلت» دی.

ګوټرېش دا څرګندونې د پنجشنبې په ورځ (د لړم ۱۵مه) د برازیل په بلم ښار کې د اقلیمي بدلون د «کاپ ۳۰» نړیوالې ناستې د پرانیستې په غونډه کې، د څه باندې ۳۰ هېوادونو د مشرانو په حضور کې وکړې.

هغه د دې هدف یادونه وکړه چې تر صنعتي انقلاب پخوا د کچې په پرتله د نړۍ تودوخې زیاتوالی باید تر ۱.۵ درجې پورې محدود پاتې شي، او ویې ویل چې دا د دې سیارې لپاره، چې لا هم د انسانانو د اوسېدو وړ وي، «سره کرښه» ده.

ګوټرېش ټینګار وکړ چې نړۍ باید «بنسټیز بدلون» راولي څو د دې خطرناکې کچې له تېریدو وروسته زیانونه کم کړي.

نوموړي وویل:

«حتی که موقتي هم وي، له دې حده تېریدل به د هر ملت لپاره د ډېرو ویجاړیو او لګښتونو سبب شي. دا کار کولی شي طبیعي نظامونه د نه جبرانېدونکو ناورینونو تر پولې ورسوي، میلیاردونه انسانان د نااستوګنې چاپېریالونو سره مخامخ کړي او د سولې او امنیت پر وړاندې خطرونه زیات کړي.»

په همدې ورځ، د نړېوالې هوا پېژندنې سازمان (WMO) تایید کړه چې د شنو خونو ګازونو اخراج — هغه ګازونه چې د ځمکې تودوخه لوړوي —بې‌ساري کچې ته رسېدلی دی.

دغه سازمان وویل چې د ۲۰۲۵ کال د تودوخې اندازه ښيي، دا کال ښایي د تاریخ دوهم یا درېیم تر ټولو تود کال شي. د تودوحې د ثبت شوې ریکارډ مخې، وروستي لس کلونه تر ټولو تاوده کلونه وو.

هند له نژدې څلور کلن بندیز وروسته پرون اجازه ورکړه چې له دې هېواده ۵۰۰ زره مټریک ټنه د غنمو اوړه او ورسره تړلي محصولات بهر ته صادر شي.

هندي چارواکو وايي د دې هېواد د غنمو حاصلات اوس د تیر پرتله ښه شوي دي. هند په نړۍ کې له چین وروسته د غنمو په تولید کې دویم مقام لري.

د رویترز خبري اژانس د راپور له مخې په هند کې د تودوخې څپو د غنمو حاصلات کم کړي وو.

نوي ډیلي په ۲۰۲۲کال کې د غنمو د حاصلاتو د کمیدو له کبله نورو هېوادونو ته د غنمو صادرات منع کړي وو.

د برلین سیمه ایزې عالي محکمې پرون په یوه بیان کې وویل، دا ۱۹ کلن ځوان به چې نوم او هویت یې نه دی ښودل شوی خپله د بند موده په دارالتادیب کې تېروي ځکه د نیول کېدو پرمهال لا صغیر و.

په بیان کې راغلي دي چې تورن د ۲۰۲۵ کال په فبروري کې د اسراییلو پر سفارت د برید پلان جوړ کړ خو چاودېدونکي توکي یې ترلاسه نه کړل. د بیان له مخې دې تورن د داعش له غړو سره هم اړیکي لرل او چمتو شوی و، چې له دې ډلې سره د یوځای کېدو لپاره افغانستان ته ولاړ شي خو د برلین په یوه هوايي ډګر کې ونیول شو.

په عین حال کې پرون په جرمني کې د هغه افغان محاکمه هم پیل شوه چې په مونشن ښار کې د خلکو پر ګڼه ګوڼه د موټر په برید تورن دی.

دا افغان چې د فرهاد ن په نوم معرفي شوی او په کابل کې زېږېدلی، د ۲۰۲۵ کال په فبروري میاشت کې د یوې دوه کلنې ماشومې او د هغې د مور په وژنه او د نورو ۴۴ کسانو د قتل د هڅې په تور محاکمه کېږي.

د نیمروز ولایت د کار او ټولنیزو چارو له ریاست څخه په یوه خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، د سحر او مهسا په نوم دوه ماشومې نجونې چې پرون ایراني پولیسو له له دې هېواده ایستلې وې، پروت خپلې کورنۍ ته وسپارل شوې.

د خبرپاڼه له مخې، د دغو ماشومانو کورنۍ د نیمروز په مرکز زرنج ښار کې له ایراني لوري سره تر همغږي وروسته موندل شوې ده.

د کډوالو نړیوال سازمان د راپور له مخې، په تیرو دوو کلونو کې څه باندې دوه میلیونه افغان کډوال له ایران او پاکستانه افغانستان ته استول شوي دي.

د دې سازمان په ټکو، د دې اخراج شویو ډیر شمیر ماشومان او ښځې دي.

باختر خبري اژانس چې طالبان یې اداره کوي د دې شرکت د پلان څانګې د مشر محمدناصر احمدي له قوله لیکلي چې وايي په دې هوکړه لیکونو کې له بیلابیلو سرچینو لکه له ګاز، حرارتي انرژۍ او سکرو څخه د برېښنا د تولید په پروژو هوکړه شوې ده".

د احمدي په ټکو، د دغو پروژو تخنیکي چارې به ډیر ژر د افغانستان په دریو سیمو کې پیل شي.

ښاغلي احمدي د دغو پروژو د موقیعت په اړه څه نه دي ویلي.

بريښنا شرکت داسې مهال د دې پروژو د هوکړه لیکونو خبره کوي چې د پلازمینې کابل په ګډون په ډیرو ولایتونو کې خلک د برېښنا له پرچاوۍ شکایتونه لري.

د افغانستان له ۱۹کلنو کم عمره لوبغاړو، د کرکټ د یو ورځنیو لوبو د نړیوال جام په سیالیو کې جنوبي افریقا ته د ۲۸ منډو په توپیر ماتې ورکړه.

افغان زلمیانو جنوبي افریقا ته د ۲۶۷ مڼدو هدف ورکړی و، خو سیالې لوبډلې په ۴۷ اوورونو کې خپل ټول لوبغاړي له لاسه ورکړل او هدف یې پوره نه کړ. د زیمبابوي او نامیبیا په کوربه توب په دې جام کې پرون درې لوبې وشوې چې یوه یې د افغانستان وه.

په نورو لوبو کې انګلستان د ۳۷منډو په توپیر پاکستان ته او اسټرالیا د اتو ویکټو په توپیر ایرلنډ ته ماتې ورکړه.

د افغانستان بله لوبه سبا یکشنبې (د جنوري ۱۸مه) له ویسټ انډیز سره په پام کې ده. د ۱۹ کلنو د نړیوال جام پایلوبه به د فبروري په ۶مه ترسره شي.

د جمهوریپال او ډیموکرات ګوندونو د استازو په ګډون د امریکايي وکیلانو یوه ډله کوپنهاګن ته رسېدلې ده څو له امریکا سره د ګرینلنډ ټاپو د ضمیمه کولو په اړه د ولسمشر ډونالډټرمپ د ګواښ پر وړاندې له ډنمارک سره د کانګرس ملاتړ څرګند کړي.

د دې ۱۱ کسیز پلاوي مشري دیموکرات سناتور کریس کوُنز کوي. د ډنمارک د صدراعظمې مېټې فریدریکسن دفتر ویلي دي چې امریکايي پلاوی به له مېرمن فریدریکسن او د ګرینلنډ له صدراعظم یینس فریدریک نیلسن سره وګوري.

ټرمپ ویلي دي چې ګرینلنډ د امریکا د ملي امنیت لپاره له حیاتي پلوه مهم دی ځکه ستراتیژیک موقعیت او پراخې طبیعي زېرمې لري. هغه دا ګواښ هم کړی چې د دې ټاپو د نیولو لپاره ښايي له پوځي ځواک څخه کار واخلي.

اروپايي هېوادونو د ډنمارک د غوښتنې په اساس په روانه اونۍ کې ګرینلنډ ته محدود پوځي ځواکونه واستول.

په جرمني کې د هغه افغان محاکمه نن (جمعه د مرغومي ۲۶مه) پیل شوه چې په مونشن ښار کې د خلکو پر ګڼه ګوڼه د موټر په وسیله په برید، د یوې دوه کلنې ماشومې او د هغې د مور په وژنه او د ګڼو کسانو په ټپي کولو تورن دی.

دا افغان وګړی چې د فرهاد ن په نوم معرفي شوی دی او په کابل کې زېږېدلی دی، د دوو کسانو د قتل او د نورو ۴۴ کسانو د قتل د هڅې په تور محاکمه کېږي. څارنوالان وايي چې نوموړي دا کار د مذهبي انګېزې له مخې کړی، د برید پرمهال یې د الله اکبر نارې وهلې او غوښتل یې په برید کې خپله دی هم مړ شي.

فرهاد چې د ۲۰۲۵ کال د فبروري میاشتې د برید پرمهال ۲۴ کلن و، تورن دی چې خپل موټر یې په عمدي ډول د خلکو پر ګڼه ګوڼه وروستی دی.

دا برید په داسې وخت کې وشو چې په جرمني کې انتخاباتي کمپاینونه روان وو او هغه مهال یې د کډوالو په مخالفت کې تادوه بحثونه وپارول.

د WFP د افغانستان د څانګې مشر جان ایلییف د فرانسپرس خبري آژانس دې پوښتنې ته چې په نوي میلادي کال کې به څه پېښ شي په ځواب کې وویل چې په راروانو ۱۲ میاشتو کې به د افغانستان نژدې پنځه میلیون ښځې او ماشومان له سختې خوارځواکۍ سره چې د دوی ژوند به وګواښي، مخامخ شي.

نوموړي همداراز زیاته کړه چې نژدې پنځه میلیون افغان ماشومان به په روان کال کې د خوارځواکۍ علاج ته اړتیا ولري.

ښاغلي ایلییف د نړیوالو مرستو د کمېدو یادونه وکړه او ویې ویل چې که مرستې ونه رسېږي نو نتیجه به یې د خوارځواکۍ ځپلو ماشومانو مړینه وي.

د ملګروملتونو دا اړونده اداره افغانانو ته د خوراکي توکو مرستې رسوي خو د دې مرستو کچه په تېرو څو کلونو کې راکمه شوې ده ځکه نړیوال د طالبانو پر حکومت له دې کبله انتقاد کوي چې نجونه زده کړو ته او ښځې کار ته نه پرېږدي.

د کرکټ د نولس کلنو کم عمره لوبډلو د پنځوس اورونو په نړیوال جام کې نن د افغانستان لوبډله خپله لومړۍ لوبه له جنوبي افریقا سره کوي.

دا جام پرون د زیمبابوې او نامیبیا په کوربتوب پیل شو. تیره ورځ ویسټ اینډیز تانزانیا ته د پنځو ویکټو په توپير ماتې ورکړه. بله لوبه د زیمبابوې او سکاټلنډ تر منځ د باران له امله مساوي شوه او په دریمه لوبه کې هند په شپږو ویکټو امریکا ته شکست ورکړ.

نن به په دې نړیوال جام کې پاکستان او انګلستان، همداراز استرالیا او ایرلنډ هم مخامخ شي.

د نولس کلنو د لږ عمره کرکټ د دې نړیوال جام پایلوبه به د فبروري په شپږمه ترسره شي.

په ملګرو ملتو کې د امریکا استازي خبرداری ورکړ چې د امریکا ولسشمر ډونالډ ټرمپ خپلې ژمنې عملي کوي او ښکاره یې ویلي دي چې په ایران کې د وینو د بهیدو د مخنیوي لپاره ټول انتخابونه په میز ورته پراته دي.

مایک والټز د پنجشنبې په ماښام( د جنوري ۲۵ مه) د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په بیړنۍ غونډه کې اعلان وکړ چې هېواد یې د ایران د زړورو خلکو ترڅنګ دریدلی دی.

هغه ټینګار وکړ چې په ایران کې د وروستیو اعتراضونو پر ضد د تاوتریخوالي او ځپلو کچه کولی شي د نړۍ د سولې او امنیت لپاره جدي پایلې ولري.

ښاغلي والټز د ایران هغه ادعاوې رد کړې چې وايي دا اعتراضونه د بهرنۍ توطیې برخه ده. نوموړي بیا وویل چې د ایران رژیم اوس تر بل هر وخت کمزوری دی او همدا علت دی چې دا ډول درواغ وایي.

ښاغلي والټز همداراز وویل، د ایران حکومت ادعا کوي چې له امریکا سره خبرو اترو ته چمتو دی، خو کړنې یې بل څه ښيي.

د امنیت شورا د دې غونډې په پیل کې، چې د امریکا په غوښتنه جوړه شوې وه یوشمیر ایراني فعالانو هم خبرې وکړې.