په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر په افغانستان کې د کورنیو بې ځایه شویو د وضعیت په اړه خبرداری ورکړی دی.

په افغانستان کې د جنګ جګړو له امله د بې ځایه شویو کورنیو په اړه د ملګرو ملتونو جدي اندېښنه.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر "اوچا" دغه کورنیو ته د جدي مرستو د رسولو غوښتنه کوي.

د افغانستان د بشر حقونو خپلواک کمیسیون هم د هوا په سړېدو سره د بې ځایه شویو کورنیو د میرمنو او ماشومانو وضعیت اندېښمن کړی دی.

د دغه کمیسیون د رسنیو د برخې مسول ذبیح الله فرهنګ ازادي راډيو ته وویل: " موږ د بې ځایه شویو کورنیو د وضعیت په اړه اندېښمن یو، دغه کورنۍ له زیاتو فرصتونو نه بې برخې کیږي، د ژوند د تېرولو لپاره ځای نه لري، د دغه کورنیو د ماشومانو د زده کړې، خوراکي مواد، چاپیریالي ستونزې او د دوی مصونیت اندېښمونکې دي، له حکومته مو په دې برخه کې د جدې مرستو غوښتنه ده."

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر د راپور پربسټ په روان 2019 میلادي کال کې په دې هيواد کې د جنګ جګړو له امله له 375800 کسانو نه ډېر د خپلو مېنو پرېښودو ته اړ شوي چې په روان ژمي کې د ژوند تېرولو په هدف لومړنیو مرستو ته اړتیا لري.

د جګړې ترڅنګ وچکالي بل هغه عامل دی چې له دې شمېر بې ځایه شویو نږدې 245000 کسانو یې له امله خپلې اصلي مېنې پرېښې دي.

د دغه راپور پر بنسټ له دې شمېر څخه 75000 کسان یوازې د هيواد د لوېدیځې څنډې په کمپونو کې ژوند کوي چې بېرته لا خپلو سیمو ته نه دي ستانه شوي.

د دې ترڅنګ له ګاونډیو هيوادونو ایران او پاکستان نه د نږدې 500 زره افغانانو بېرته ستندېدل هغه څه دي چې د بشر حقونو د کمیسیون او د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر يې اندېښمن کړی دی.

په دغه راپور کې دغه شان راغلي، چې افغانستان ته د بهرنیو هيوادونو نه د راستنېدونکو کسانو او هغه پناه غوښتونکو شمېر چې د روان میلادي کال په ترڅ کې له ترکیې نه راویستل شوي هم د زیاتېدو په حال کې دي.

په ورته وخت کې د افغانستان د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویاند عبدالباسط انصاري وايي، د کورنیو بې ځایه شویو او د بېرته راستنېدونکو لپاره د ژوند لومړنۍ اړتیاوې په نظر کې نیول شوي دي.

هغه زیاته کړه: "د کورنیو بې ځایه شویو او بېرته راستنېدونکو لپاره چې شمېر يې ۹۵۰۰۰ کسانو ته رسیږي، د خوراکي موادو، د سونګ توکو، او د نورو ژمنیو اړتیاوو مرستې کیږي، دا زموږ د تیاریو له جملې نه دي، له دې شمېر کسانو نه دولس زره او سل کورنیو سره د دې وزارت مرستې شوي دي، او له نورو سره د مرستو په هدف اروپايي ټولنه او نور نړیوال مرسته کوونکي بنسټونه له موږ سره همکاري کوي."

د ژمي د موسم په رارسېدو سره د کورنیو بې ځایه شویو او بېرته راستنو شویو بې سرپنا کډوالو ژوند سخت شوی او بېلابېلې ناروغۍ د دغه کورنیو ماشومان او میرمنې ګواښي.

له زده کړو نه د دغه کورنیو د ماشومانو پاتې کېدل بله هغه ستونزه ده چې د افغانستان د بشر د حقونو کمیسیون ورته اشاره کوي او په دې برخه کې د حوکمت دعاجلې پاملرنې غوښتونکی دی.

د افغانستان د کرکټ د ملي ټیم شپږ لوبغاړي به د سریلانکا په غوره لیګ کې لوبه وکړي.

ابراهیم ځدراڼ، مجیب الرحمان، رحمان الله ګربز، ظاهر خان، ګلبدین نایب او فضل الحق فاروقي د هغو مراسمو په ترڅ کې چې سه شنبه( د جون دوهمه) په سریلانکا کې جوړ شوي و د سریلانکا غوره لیګ ته جذب شول.

د سریلانکا غوره لیګ سیالیو ته د افغانستان په شمول د دولسو بهرنیو هیوادونو لوبغاړي اخیستل شوې دي. په دې سیالیو کې د ګډون لپاره د نړۍ شپږ سوه پنځوس لوبغاړو غوښتنلیکونه سپارلي وو چې په دې ډله کې افغانستان له څو هغو ګوتو په شمیرو هیوادو څخه دی چې ډیر لوبغاړي یې دې لیګ ته اخیستل شوې دي.

ټاکل شوې ده چې د سریلانکا غوره لیګ د جولای په اوولسمه پیل شي او پایلوبه یې د اګست په اتمه ترسره شي

د اروپايي کمېسیون له لوري بروکسل ته د طالبانود یوه پلاوي د وربلل کیدو په وړاندې غبرګون کې، د اروپايي پارلمان غړې هانا نیومن بیا له دې کار سره خپل مخالفت څرګند کړی دی.

هغې د سې‌ شنبې په ورځ، د غبرګولي په ۱۲مه، په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې طالبان باید بروکسل ته د خبرو لپاره ور ونه بلل شي او زیاتوي هر څوک چې د بهرنۍ پالیسۍ اصول د مهاجرینو د اخراج د تړونونو قرباني کوي، خپل اعتبار او امنیت له لاسه ورکوي.

میرمن نیومن تر دې مخکې هم ورته مخالفت څرګند کړی او ویلي وو چې له طالبانو سره هر ډول معامله او ورته مشروعیت ورکول د منلو وړ نه ده.

د راپورونو له مخې اروپايي ټولنه غواړي د طالبانو یو پلاوی بروکسل ته د افغان کډوالو د اخراج په اړه د خبرو لپاره ور وبولي.

که څه هم د دې خبرو کره نیټه نده اعلان شوې خو له مخکې دغه اقدام د بشري حقونو د سازمانونو له سختو نیوکو سره مخ شوی دی.

د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي د اروپايي ټولنې د بهرني سیاست د مسؤلې کایا کالاس د څرګندونو په غبرګون کې ویلي چې د پاکستان اوسنی وضعیت او امنیتي ستونزې د هغه هېواد د هغو پالیسیو نتیجه ده چې د ده په خبره د افراطیت ملاتړ یې کړی او د افغانستان پر ضد یې ترې کار اخیستی دی.

ښاغلي کرزي د سې ‌شنبې په ورځ، د غبرګولي په ۱۲مه، په خپله ایکسپاڼه کې له میرمن کالاس وغوښتل چې د سیمې د روان بحران اصلي او بنسټیز عوامل د عیني واقعیتونو پر بنسټ په پام کې ونیسي؛ هغه عوامل چې د ده په وینا په افغانستان کې د ډیرو انساني تلفاتو او د عامه تاسیساتو د ویجاړېدو لامل شوي دي.

د اروپايي ټولنې د بهرني سیاست مسؤلې کایا کالاس د دوشنبې په ورځ په اسلام‌آباد کې د پاکستان د صدراعظم له مرستیال او د بهرنیو چارو له وزیر اسحاق ډار سره په ګډه خبري غونډه کې، د پاکستان او د طالبانو د حکومت ترمنځ وروستیو نښتو ته په اشارې ویلي وو چې پاکستان حق لري د نړیوالو قوانینو له مخې له ځان او خپلو خلکو څخه دفاع وکړي، خو په اوسنیو شرایطو کې تر ټولو غوره حل لاره خبرې اترې دي، نه هوايي بریدونه.

د افغانستان او پاکستان ترمینځ تاو تریخوالی د روان کال په فبرورۍ میاشت کې هله زیات شو چې دواړو لورو د ډیورند کرښې په اوږدو کې پراخو نښتو ته مخه کړه. که څه هم اوس لویې شخړې دریدلې خو بیاهم کله ناکله د کرښې په اوږدو کې د نښتو راپورونه ورکول کیږي.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر اوچا وايي، له اړمنو افغانانو سره د بشري مرستو لپاره يې د خپلې بودیجې یوازې ۱۶سلنه ترلاسه کړې.

اوچا پرون دوشنبې پر ایکس پاڼه ولیکل چې د تیرې میاشتې تر پایه يې د اړتیا وړ د ۱،۷۱ میلیاردو ډالرو بودیجې څخه یوازې ۲۶۹ میلیونه ډالره ترلاسه کړې ده.

د اوچا په ټکو، د بشري مرستو کمښت په افغانستان کې د ژوند ژغورنې مرستې له جدي ګواښ سره مخ کړي.

اوچا خبرداری ورکړی که چیرته بودیجه ترلاسه نه کړي په میلیونو افغانان به له بشري مرستو محروم شي.

له دې وړاندې ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی و چې په افغانستان کې نژدې ۲۸میلیونه کسان د فقر تر کرښې لاندې ژوند کوي.

د کوچنیانود حقوقو لپاره د ملګرو ملتونو کمیټه د طالبانو لخوا "د زوجینو د تفریق اصولنامې" ځینې برخې له بشري حقوقو څرګنده سرغړونه ګڼي.

د کمیټې د دوشنبې ورځې اعلامیې وویل چې دغه اصولنامه د کوچنیانو واده ته جواز ورکوي چې له نړیوالو قوانینو څرګنده او سیستماتیکه سرغړونه ګڼل کیږي.

کمیټه زیاتوي چې "دکوچنیانو ودول نه یواځې دا چې یو زیانمن کار دی بلکه له بشري حقوقو یوه اساسي سرغړونه هم ده. "

اعلامیه زیاتوي چې د کوچنیانو ودول په ځانګړې توګه نجونې د زور زیاتي ، استثمار، له وخته مخکې او اجباري امیدواري، له زده کړو محرومیت او بدني او رواني زیانونو سره مخ کوي.

د " زوجینو د تفریق اصولنامه" چې څو اونۍ مخکې د طالبانو د حکومت لخوا صادره شوه له پراخو غبرګونونو سره مخ شوې ده. دنورو ترڅنګ افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت، یوناما، ویلي چې دغه اصولنامه دافغان ښځو او نجونو حقوق کمزوري کوي او سیستماتیک تبعیض په قانون او عمل کې نور هم ټینګوي.

امنیت شورا دوه اونۍ وروسته افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندوی ماموریت ، یوناما ،د تمدید لپاره غونډه کوي.

یوناما د دوشنبې په ورځ وویل چې امنیت شورا به د جون په ۱۶ ددغه ماموریت دغځولو لپاره غونډه وکړي.

د امنیت شورا غړو هیوادونو په تیرې کب میاشت کې د یوناما ماموریت دمعمول خلاف د دریو میاشتو لپاره تمدید کړ.

تردې مخکې د یوناما ماموریت دیوه کال لپاره تمدید کیده.

یوناما دغه راز ویلي دي چې د جون په اتمه هم امنیت شورا د افغانستان په اړه غونډه کوي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ اداره ( اوچا) وايي افغانستان د هغو هیوادونو څخه دی چې د زیږون په مهال د میندو د مړینې کچه په کې لوړه ده او په هرو سلوزرو ژوندیو ولادتونو کې ۶۰۰ میندې خپل ژوند له لاسه ورکوي.

اوچا د دوشنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه لیکلي چې د ماهرانو پاملرنه او ښځینه روغتیاپالانې ژوند ژغولی شي خو په طبي خدماتو کې د ښځو په ګډون محدودیتونه د ژوند ژغورنې خدماتو ته د ښځو لاسرسی محدودوي.

څه د پاسه ۴ کاله کیږي چې په افغانستان کې د طالبانو حکومت د شپږم ټولګي پورته نجونو په زده کړو او تحصیلاتو بندیز لګولي او طبي انستیتیوتونو ته یې هم ددوی ورتګ منع کړی دی.

د کورنیو او بهرنیو فشارونو سره سره د طالبانو د حکومت په دغه پالیسۍ کې د بدلون کومه نښه تراوسه نه ترسترګو کیږي.

د طالبانو د حکومت د حج او اوقافو وزارت وایي، د حج مناسکو له اداء کولو وروسته هېواد ته د افغان حاجیانو د بېرته راستنېدو بهیر پیل شو. دې وزارت نن دوشنبې پرخپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې د دې بهیر په لومړي پړاو کې نن سهار د کام آیرهوایي شرکت په لومړنۍ الوتنه کې ۳۴۶ حاجیان د سعودي عربستان له جدې ښارڅخه د کابل نړیوال هوايي ډګر ته را ورسیدل. د دې وزارت په خبره سعودي عربستان ته تللي ټول دیرش زره حاجیان به په دوو پړاوونو کې د هیواد څلورو هوایي زونونو، کابل، بلخ، کندهاراو هرات ته انتقال شي. سږکال د افغانستان په شمول د نړی شاوخوا یونیم ملیون حاجیانو په دغو مراسمو کې چې ویل کیږي د تودوخې درجه بیساري حد یعنې د سانتیګراد په کچه شاوخوا پنځوسو ته رسیدلې وه، ګډون کړی و.

د ناروې د کډوالو شورا مشر وایي، په ایران میشت افغان کډوال ډیرو بیړنیو مرستو ته اړتیا لري.

یان ایګلنډ د یکشنبې د ورځې ناوخته پرخپله ایکسپاڼه لیکلي، په ایران کې میشت له څلور ملیونه زیات افغانان لا ډیرو مرستو او ملاتړ ته بیړنۍ اړتیا لري. نوموړي افغان او ایراني ماشومانو ته په اشاره لیکلي چې دوی په ایران کې د وروستیو سختو بمباریو له امله له ژورو رواني اختلالاتو سره مخ شوي دي. د هغه په خبره د دوی ډیرو میندو او پلرونو ورته ویلي، هغه لږعاید چې مخکې یې درلود هغه یې هم د جګړې او اقتصادي بحران له امله له لاسه ورکړی دی. ایران له څو لسیزو راهیسې د ملیونونو افغان کډوالو کوربتوب کړی خو په هغه هیواد کې اقتصادي ستونزو او وروستۍ جګړې د دغو کډوالو وضعیت نور هم ستونزمن کړی دی.

د افغانستان د فوټبال ملي ټيم به دوشنبه ماخوستن د مالدیف په وړاندې لوبه وکړي.
دا لوبه د افغانستان، پاکستان، بنګله دیش او کوربه مالدیف د څلور اړخیزو سیالیو لومړۍ لوبه ده.

د افغانستان د فوټبال فدراسیون ویلي چې د نوي سر روزونکي له خوا ملي ټیم ته ټول ور بلل شوي لوبغاړي مالدیف کې دي او د لوبو لپاره یې پوره چمتووالی نیولی دی.
تمه ده افغان ټیم له مالدیف وروسته د جون په څلورمه له بنګله دیش او د جون په اوومه له پاکستان سره لوبه وکړي.