د لاسرسۍ وړ لېنکونه

تازه خبر
دوشنبه ۲۵ لیندۍ ۱۳۹۸ کابل ۰۳:۲۳

ځانګړی راپور

دوشنبه ۲۵ لیندۍ ۱۳۹۸

په کندز کې د ګڼو ځوانو خبریالانو روزونکې صدیقه شیرزۍ

په افغان ټولنه کې ګڼې داسې ښځې شته چې د ښځو د حقونو د دفاع لپاره زیاتې سختۍ زغمي.

په کندز کې د ګڼو ځوانو خبریالانو روزونکې صدیقه شیرزۍ وايي چې له سختیو سره سره د کار مخته وړلو ته هوډ لري.

صدیقه د "روشني" په نوم د ښځو د یوې ځانګړې راډیو بنسټګره ده.

هغه هم په داسې یوه ښار کې چې دوه وار تر اوسه موقتاً د طالبانو لاس ته لویدلی و او شاوخوا سیمې یې هره ورځ د بریدونو له ګواښ سره مخ دي.

د روشني راډیو بنسټګرې صدیقه شیرزۍ د دوشنبې په ورځ ازادي راډیو ته وویل چې له سختیو سره سره خپل کار ته متعهده ده.

هغه زیاتوي: " له ۲۰۰۸ میلادي کاله چې مونږ په کندز کې کار پيل کړی دی ډېر ګواښل شوي یو، زمونږ یو همکار چې دیني عالم و ښځو ته یې د اسلام له نظره پوهای ورکاوه هغه شهید شو، په ۲۰۱۲ میلادي کال کې ګواښونه بیخي زیات شوو، په ۲۰۱۵ میلادي کال کې زمونږ راډیو مستقیماً هدف وګرځول شوه، ټول تجهیزات مو له منځه ولاړل، خو بیا مو هر څه بېرته له سره جوړ کړل، نو په هر قدم کې ګواښ دی او نا امنۍ زیاتې دي."

شیرزۍ وايي چې نا امنیو د افغان ښځو د پرمختګ مخه نیولې ده.

رویټرز خبري اژانس د بشري حقونو د فعالانو په حواله لیکلي سره له دې چې ښځې ورځ تر بلې پرمختګ کوي خو لا هم د زیات تاوتریخوالي قربانۍ کیږي.

د بشري حقونو افغان فعالې شیلا قیومي ویلی چې ښځې د افغان ټولنې نیمايي نفوس جوړوي خو له زده کړو محرومې دي، په زور ودیږي، کار ته نه پرېښودل کیږي او د دې په خبره په ځینو ولایتونو کې ان د یوه انسان په سترګه نه ورته کتل کیږي.

د اشیا فونډیشن د یوې پروسږنې سروې له مخې چې د ملګرو ملتونو د راپورونو په مرسته یې جوړه کړې اویا فیصده افغان ښځې زده کړې نه لري چې دا په ګڼو برخو له هغې ډلې سیاست، اقتصاد او ټولنیزو چارو کې د دوی د فعاله رول د نشتوالي لوی لامل دی.

له ۱۹۹۶ تر ۲۰۰۱ میلادي کاله د طالبانو په شاوخوا شپږ کلنه دوره کې د افغان ښځو پر زده کړو، کار او فعالیتونو سخت بندیزونه لګیدلي و.

د افغانستان د ولسي جرګې پخوانۍ غړې فوزیه کوفي ازادي راډیو ته وویل همدغه محدودیتونه د دې لامل شول چې له ۲۰۰۱ میلادي کاله را وروسته د ښځو په برخه کې هر څه له صفره را شروع شي.

هغه زیاتوي: "د افغانستان ښځې خپلو حقونو ته نه دي رسیدلي، د افغانستان ښځې غواړي چې با کیفیته صحي خدماتو ته لاسرسی ولري، افغان ښځې اقتصادي سرچینو ته لاسرسی نه لري، د سواد کچه یې ډېره ټېټه ده، په سیاسي لحاظ هم سمه ده چې په پارلمان کې د قانون په اساس ښځې او په دولت کې هم کومې ښځې چې دي له هغوی یواځې په سمبولیکه توګه استفاده کیږي، نو په ټوله کې مونږ اوس هم ډېرې زیاتې ستونزې لرو او ډېرې زیاتې نیمګړتیاوې شته."

فوزیه کوفي دا هم وايي چې تر څو د ښځو د حقونو د تامین او په ټولو برخو کې د هغوی د فعاله ونډې لپاره کلک سیاسي ژمنتیا نه وي افغان ښځې پرمختګ نه شي کولای.

د ولسي جرګې پخوانۍ غړې فوزیه کوفي
د ولسي جرګې پخوانۍ غړې فوزیه کوفي

کوفي چې تازه یې د افغانستان لپاره د بدلون د خوځښت په نوم یو سیاسي بهیر جوړ کړی پروسږکال په دې خاطر د ولسي جرګې په ټاکنو کې کاندېدېدو ته پرېنښودل شوه چې د ناقانونه وسلو او ملېشو په لرلو تورنه شوه.

کوفي دا تورونه رد کړي دي.

د ښځو په وړاندې له ټولو ننګونو سره سره چې یو شمېر یې ان له خپلو اساسي حقونو هم بې برخې شوې دي افغان دولت له پیله تر اوسه ځان د ښځو د حقونو د دفاع او په دې برخه کې د شته لاسته راوړنو د خوندیتوب لپاره متعهده بولي.

د بېلګې په توګه ولسمشر اشرف غني په مشرۍ اوسنۍ افغان ادارې د ۲۰۱۵ کال له جولای د ښځو د پرمختګ لپاره د پروموټ په نوم له امریکا متحده ایالتونو سره ګډه پروژه هم پیل کړه.

دا پروژه چې څه باندې اویا میلیونه ډالره لګښت لري او تر کال جون میاشتې دوام کوي د مشرتابه په برخه کې د افغان ښځو روزل، په ټولنیزو او اقتصادي چارو کې د هغوی ونډه، د سواد د زده کړې د کچې لوړوالی او ښو خدماتو ته لاسرسی یې عمده اهداف یاد شوي دي.

دنورستان ولایت، د واما ولسوالۍ په پراخه او لوړه ساحه کې له زرګونو کالو را په دې خوا اباد دی.

په نورستان کې د ۴۰۰۰ کلن لرغونې بڼ ساتنه ولسونه کوي.

اندر کونډ یا اندر بڼ د نورستان ولایت، د واما ولسوالۍ په پراخه او لوړه ساحه کې له زرګونو کالو راپه دې خوا اباد دی.

تاریخ پوهان وايي چې دغه باغ شاوخوا ۴۰۰۰ کاله لرغونتوب لري.

اندر د پخواني کافرستان رب النوع و، د هغې زمانې د خلکو لخوا په یاد باغ کې د شرابو جوړلو د پاره غټې ِغټې تیږې توږل شوي، په یوه کې يې له انګورو څخه د شرابو د جوړولو کوچنۍ فابریکه او له همدې سره نږدې په دریو نورو کې بیا د شرابو ساتلو لپاره ذخیرې جوړې شوي دي.

په دغو ذخیرو سرونه هم درلودل خو په افغانستان کې د څلویښت کالو جنګونو په دوران کې د بودا مجسمې په څېر دا هم د کفر د پاتو شونو په نوم له منځه وړل شوي دي.

په تېږو کې د دغه باغ د خړوبولو لپاره د اوبو لښتی ایستل شوی دی
په تېږو کې د دغه باغ د خړوبولو لپاره د اوبو لښتی ایستل شوی دی

په تیږو کې د دغه باغ د خړوبولو لپاره د اوبو لښتی ایستل شوی دی.

که څوک له تیږو څخه دا ټول جوړ شوي شیان وویني، نو فکر به وکړي چې څلور زره کاله وړاندې، دا ذخیرې،لښتي او د شرابو جوړولو ځای څنګه او په کومو وسایلو جوړ شوی دی.

دا ستر باغ تراوسه د قومي تړو او ناغو په وسیله روغ رمټ ساتل شوی خو حکومت ورته پام ندی کړی.

په دغه باغ کې د ډول ډول میوو په زرګونه ونې ولاړې دي.

د وامايي قدیم د کلي امر عبدالحمید په باغ کې دشته میوو په اړه ازادۍ راډیو ته وویل: "مرخڼۍ ،انار ،انګور ،غوزان او لږ لږ تور املوک هم پکې شته، سږکال انارو مرض وکړ او ټولې دانې يې ورژېدې، خو نورې میوې پریمانه شوي دي، د پرونس نه تر بونې پورې ټول خلک راټولیږي او ناغه ماتې کې برخه اخلي، د انګورو او نورو میوو راټولولو د پاره ځانګړې ورځې معلومې دي، دا باغ او میوې يې زموږ د پاره ډېر ګټور دي."

په دې بڼ کې مرخڼۍ ،انار ،انګور ،غوزان او لږ لږ تور املوک هم په کې شته
په دې بڼ کې مرخڼۍ ،انار ،انګور ،غوزان او لږ لږ تور املوک هم په کې شته

قومي مشر محمد میران وايي، کله چې د نورستان خلکو د اسلام دین نه ومنلی نو د باغ پر میوو د لګیدلې ناغې سرغړونکی به د پړو ګام په نوم له یو هسک کمر څخه لاندې غورځول کیده چې ومري.

هغه وايي، کله چې نورستانیانو اسلام قبول کړ، د سیمې نوم يې له کافرستان نه نورستان ته واوښته، د باغ ناغې پر خپل ځاي پاتې شوې خو توپیر يې دا شو چې سرغړونکی به نه وژل کیږي.

هغه وړاندې وویل: "د پسرلي اول کې به یوه شورا جوړېده، هغې ته به یو هریو ځوان د کارغه او طوطیانو یوه یوه هګۍ یا د کارغه سر راوړه، که چېرته به يې داکار ونکړنو هغه به د وخت داصولو سره سم جریمه کېده، د کفر وخت کې به له ناغې سرغړونکی دلته د پړوګام په نوم یوځای دی او له هغې به یې غورځاوه چې مړ شي،که سړی به و او که ښځه به وه."

د نورستان د سپین ږیرو په خبره، د میوو په راشکولو د هرکال په پسرلي کې ناغه ايښودل کېږي او د میزان میاشتې په وروستیو کې يې ناغه ماتیږي.

محمد میران زیاته کړه: "بیا وروسته چې کله دا خلک مسلمانان شول، دلته حکومت دینې عالمان راولیږل چې دخلکو ته د اسلام دین زده کړي، هغوی بیا وویل چې د میوې پر سر د یو انسان وژل ظلم دی، نو که په ناغه کې ترې غوا واخلي ښه به وي بیا دانسان وژنه په غوا بدله شوه ."

نورستانیان وایي، د دومره ستر او لرغونې باغ په ساتنه کې تر اوسه حکومت هېڅ همکاري نه ده کړې.

دوی له حکومت او یونسکو غواړې چې اندر بڼ دې د نړۍ د تاریخې بڼونو په لیست کې شامل کړي.

د نورستان والي حافظ عبدالقیوم ازادۍ راډیو ته وویل چې تردې دمه حکومت د اندرباغ ساتلو کې ولس سره کومه مرسته نه ده کړې.

نورستانیان وایي، د بڼ په ساتنه کې تر اوسه حکومت هېڅ همکاري نه ده کړې
نورستانیان وایي، د بڼ په ساتنه کې تر اوسه حکومت هېڅ همکاري نه ده کړې

والي زیاته کړه: "دغه تاریخې باغ چې تقریبا ۴۰۰۰ کاله قدامت لري، ډېر تاریخي اثار هم لري چې زیات يې د عصري حجري اثار په کې دي، دغه لرغونی باغ د ولسونو لخوا په یو خاص نظم ساتل شوی دی، د ولسونو لخوا یې دځمکې حفاظت هم کېږي چې څوک يې غصب نه کړي او په کې کورونه جوړ نکړي."

والي هم د ولس په څېر له مرکزي حکومت او یونسکو څخه د یاد بڼ د رغولو لپاره د مرستو غوښتنه کوي.

هغه وايي: " د دې باغ د ساتلو د پاره یو خاص تشویق او پاملرنې ته اړتیا ده، دا باید د یونسکو لخوا نه په فرهنګي میراثونو کې ثبت شي."

د نورستان والي وویل، هڅې یې پیل کړي چې د یاد بڼ درغولو لپاره د حکومت مرستې جلب کړي.

که چېرته د واما په څېر د نورو سیمو اوسیدونکي هم د ځنګلونو، باغونو او د ملي شتمنیو د ساتلو لپاره یو موټی او دغه ډول ناغې وتړل شي، هم به ملي شتمنۍ وساتل شي ولس ته به یې ګټه ورسیږي او سیمه به هم ښکلې پاتې شي.

نور راوښيه

XS
SM
MD
LG