د لاسرسۍ وړ لېنکونه

تازه خبر
یکشنبه ۲۶ غویی ۱۴۰۰ کابل ۰۴:۴۶

ځانګړی راپور

افغانستان کې حزب التحریر

حزب التحریر، هغه ګوند چې د افغانستان له پولو ور هاخوا ټوله نړۍ کې د یوه اسلامي خلافت جوړېدل غواړي او د اوسنیو حکومتونو له‌خوا جوړ شوي قوانین له اسلامي تفکر سره په ټکر کې بولي او نه یې مني.

دا ګوند ۶۸ کاله وړاندې د تقي‌الدین النبهاني له‌خوا په فلسطین کې جوړ شو، خو وروسته یې لمن ډېرو اسلامي هېوادونو ته وغځېده، اوس يې دې وروستیو کې د تاجکیستان، ازبیکستان، اندونیزیا، بنګله‌دېش او ترکیې په ګډون په ډېرو اسلامي هېوادونو کې پر فعالیت بندیز لګېدلی.

  • افغانستان کې د حزب التحریر فعالیت

حزب التحریر په افغانستان کې په ۲۰۰۳ میلادي کال کې فعال او ورته د خلکو د جذب لړۍ پیل شوه، خو ورسره مخالفتونه هم مل وو.

د دې ګوند پر وړاندې په لوړه کچه لومړی رسمي غبرګون په ۲۰۱۵ میلادي کال کې د ملي یووالي حکومت اجرائیه رئیس عبدالله عبدالله وښود.

هغه د دې کال په نوومبر میاشت کې حزب التحریر د ترهګرو د سازمانونو ملکي څانګه وبلله.

د جمهور رئیس لومړي مرستیال امرالله صالح بيا د روان کال په فبروري کې وویل، دا ګوند له عدلیې وزارت سره ثبت نه دی او له دې وروسته د فعالیت اجازه نه لري.

د جمهور رئیس لومړي مرستیال امرالله صالح
د جمهور رئیس لومړي مرستیال امرالله صالح

ښاغلي صالح د حزب التحریر یو شمېر غړي له ځینو ترهګرو ډلو سره په اړیکو نیولو تورن کړل او غږ یې وکړ چې له حکومت ضد تبلیغاتو لاس واخلي.

  • خو ایا حکومت توانېدلی چې د حزب التحریر د فعالیت مخه ونیسي؟

د جمهور رییس غني د لومړي مرستیال له ګواښ او څرګندونو نږدې ۳ میاشتې تېرېږي، خو د افغانستان هېڅ امنیتي او استخباراتي بنسټ، نه حاضرېږي چې دومره موده کې د دې ګوند په اړه د شوېو کارونو راپور وړاندې کړي.

د دې تر خوا حزب التحریر په ټول هېواد کې فعالیت لري او مسوولان یې وايي، حکومت د خپلو تورونو د اثبات لپاره هېڅ ثبوت نه لري.

په افغانستان کې د دې ګوند مطبوعاتي مسوول سیف‌الله مستنیر ازادي راډیو ته وویل: "دا تورونه ټولې هغه ټاپي دي چې لویدیځ یې پر مسلمانانو وهي او د دې نومونو لاندې غواړي له اسلامي امت سره خپله جګړه مخ‌ته یوسي او ټولو اسلامي خاورو کې مداخله وکړي، څو د دې مانع شي چې مسلمانان بیا ویښ نه شي، خپل سیاسي او جغرافیوي وحدت پیدا نه کړي او خپل اسلامي نظام بیا تأسیس نه کړي."

حزب التحریر، هغه ګوند چې د افغانستان له پولو ور هاخوا په ټوله نړۍ کې د یوه اسلامي خلافت جوړېدل غواړي
حزب التحریر، هغه ګوند چې د افغانستان له پولو ور هاخوا په ټوله نړۍ کې د یوه اسلامي خلافت جوړېدل غواړي

که څه هم د قانون له مخې افغانستان کې هر سیاسي ګوند باید د فعالیت د اجازې لپاره له عدلیې وزارت سره ثبت وي، خو حزب التحریر دا سند هم نه لري.

د دې ګوند ویاند وايي، عدلیې وزارت ته تللي، خو له دې کبله چې دا وزارت د دوی د حزب په څېر یو نړیوال خلافت جوړېدنکي نظام لپاره پالیسي نه لري او د ګوندونو لپاره جوړ شوی قانون یې هم غیر اسلامي دی، ځکه یې دې کار هم پایله نه ده کړه.

د افغانستان د اساسي قانون ۳۵مه، د سیاسي ګوندونو او حرکتونو ۴مه او ۶مه او د سیاسي ګوندونو د ځانګړې مقررې د ۵مې مادې لومړۍ فقره کې د ګوندونو د فعالیت ټول شرایط تشریح شوي چې یو مهم بحث یې له عدلیې وزارت سره د ثبت بحث دی.

ازادي راډیو په دې اړه د افغانستان له عدلیې وزارت سره اړیکه ونیوه، خو د دې برخې مسووله راضیه عبداللهي له ژمنې سره-سره، خبرو ته حاضره نه شوه.

  • خو ولې حزب التحریر نه غواړي د رسمي فعالیت جواز واخلي؟

شنونکي او حقوق پوه‌ عبدالستار سعادت یې په اړه وايي: "دا چې دوی د اسلامي خلافت پر جوړېدو ټینګار کوي، نو دوی په اصل کې ځانونه پر دې مکلف نه ګڼي چې د یوه هېواد عدلیې وزارت سره ځان راجسټر کړي، ځکه دوی د نشنلیزم په خلاف دي، دوی دا مفاهیم هېڅ په رسمیت نه پېژني. "

شنونکی او حقوق پوه‌ عبدالستار سعادت
شنونکی او حقوق پوه‌ عبدالستار سعادت

د ښاغلي سعادت په خبره، د حزب التحریر دا فکر لامل شوی چې ان یو شمېر هېوادونه یې د یوه ترهګر جریان په توګه وپېژني.

اوس بله پوښتنه، ایا حزب التحریر افغانستان ته ګواښ دی؟

د دې ګوند د مسوولانو له قوله، د دوی بنسټ اسلام دی او په هېڅ یوه هېواد کې په وسله‌وال فعالیت، ترهګرو ډلو سره اړیکې او بنسټ‌پالنې کې لاس نه لري.

په افغانستان کې د دې ګوند مطبوعاتي مسوول سیف‌الله مستنیر ازادي راډیو ته وویل:"که د افغانستان قوانین بشپړ اسلامي وي او یوازې له اسلامه یې سرچینه اخیستې وي، په هغې صورت کې د حزب التحریر هېڅ فعالیت د اسلام خلاف نه دی."

خو د باور غورځنګ مشر او سیاسي فعال نجیب‌الله ازاد وايي، له قوانینو دا ډول سرغړونه د پردیو استخباراتي کړیو لاس‌وهنې ته زمینه برابروي.

ښاغلي ازاد زیاته کړه: "دا حرکتونه د پردیو استخباراتو ته لار خلاصوي چې د دې ډول حرکتونو په نوم د بل هېواد ګټې وننګوي چې له بده مرغه د افغانستان ګټې تل ننګول شوي دي او داسې حرکتونو له ادرسه ورته ستونزې جوړې شوي دي. "

د باور غورځنګ مشر او سیاسي فعال نجیب‌الله ازاد
د باور غورځنګ مشر او سیاسي فعال نجیب‌الله ازاد

خو شنونکي او حقوق پوه‌ عبدالستار سعادت وايي، حزب التحریر د یوه نړیوال اسلامي خلافت غوښتونکی دی او داسې مهال چې د اوسنۍ نړۍ افکار، نظامونه او بنسټونه د پخوا په پرتله توپیر لري، ځکه یې موخې ته رسېدل، له امکان لېرې دي.

دی وايي: "که دوی دا نظامونه وننګوي یا هم ړنګ کړي او یا هم قدرت ونیسي، هغه له انتخاباتو پرته، ځکه دوی پر انتخاباتو باور نه لري، له هغې وروسته بیا دوی کېدای شي د افغانستان لپاره یو خطر شی. زه فکر کوم دا مفکوره عملي نه ده."

په ورته وخت کې طالبان بیا وايي، دا ګوند یې تر ولکې لاندې سیمو کې هېڅ فعالیت نه لري.

طالب ویاند ذبیح‌الله مجاهد ازادي راډیو ته وویل، هغو سیمو کې چې دوی واکمن دي، دا ډله نه‌شته او که يې له دوی څخه ورته ګواښ متوجه شو، پر ضد به یې اقدام وکړي.

حزب التحریر له افغانستان د بهرنیو عسکرو وتل یوه عادی مسله بولي، ځکه د دوی د مسوولانو له قوله، دا ګوند ټول هغه حکومتونه نه مني چې د اسلامي خلافت له چوکاټ پرته واکمن وي.

حزب التحرير په‌ افغانستان کې رسمي دفتر او څانګې نه لري او په ټوله کې د یوه امیر تر قیادت لاندې په پټه فعالیت لري.

دا ګوند د خپل تمویل سرچینه د خپلو غړو مرستې بولي.

دا چې حزب التحریر خپل بنسټ یو نړیوال اسلامي خلافت ته د رسېدو لار ګڼي او پر پولو، ملت‌، قومیت او نورو باور نه لري، له همدې کبله یې په افغانستان کې د غړیو د شمېر په اړه هم ارقام نه خپرېږي.

آرشیف

نن د مې اتمه د کډوالو الوتونکو مرغانو نړیواله ورځ ده. دا ورځ داسې مهال را رسېږي چې لا هم په افغانستان کې الوتکونکي ښکار کېږي.

افغانستان د پراخه غرونو او سیندونو په درلودلو سره د الوتونکو د استوګنې لپاره ښه سیمه بلل کېږي.

په دې هېواد کې د الوتونکو بېلابېل ډولونه په ځانګړي ډول، مړزان، هیلۍ، کارغان، بازان، هُدهُد، کوترې، بلبلان، ښاروګانې، مرغۍ او یو شمېر ژوند کوي، خو ژوند يې امن نه دی.

زیات شمېر خلک شته چې الوتونکو ته يې سنګرونه نیولي وي چې ښکار يې کړي.

د فراه اوسیدونکی۲۶ کلن محمد یونس وايي، دا ولایت د الوتونکو د اوسېدو لپاره ښه سیمه ده، خو په وینا یې دغلته ښکاریان هم کم نه دي.

محمد یونس وايي، په دلو، حوت او حمل میاشتو کې يې سیمې ته زیات الوتونکي ورځي چې د ښکاریانو کار هم ورسره جوړ وي.

آرشیف؛ په افغانستان کې ښکار شوي مرغان
آرشیف؛ په افغانستان کې ښکار شوي مرغان

د ده په خبره د یادو میاشتو پر مهال ښکاریان له بېلابېلو لارو نه په ګټې اخېستنې الوتونکي ښکار کوي: "دا چې زه الوتونکي ښکار کوم، لامل يې شوق دی، دغه شان يې د الوتونکو غوښه ډېره خوږه وي، خوړل يې یو شوق دی، زیات خلک يې غوښه کوفته کوي او بیا يې پخوي، موږ يې د قاچاق یا د پيسو د ګټلو لپاره دا کار نه کوو، یوازې د دې شوق لرو چې ښکار يې کړو او غوښه يې وخورو."

کډوال الوتونکي د نسل د تولید، د خوندي سیمو موندلو او دغه شان د اقلیمي شرایطو په پام کې نیولو سره له یوه هېواده بل ته کډوال کېږي.

د افغانستان له فضا هم دغه الوتونکي عموماً د ژمي د موسم په وروستیو او د پسرلي په لومړیو کې تیريوي.

د افغانستان د چاپیریال ساتنې د ملي ادارې د معلوماتو پر بنسټ دا الوتونکي ډېری يې د منځنۍ اسیا له هېوادونو افغانستان ته راځي او د دغه هېواد د لویدیځ پر لور ځي.

آرشیف، یو شمېر مرغان
آرشیف، یو شمېر مرغان

که څه هم د افغانستان د جمهور رییس د یو فرمان له مخې دې هېواد کې د الوتونکو ښکار منع شوی، خو مخه يې نه ده نیول.

د چاپیریال ساتنې د برخې کارپوهان باور لري چې اوس مهال به افغانستان کې د الوتونکو زیات شمېر ډولونو نسل د ورکې له ګواښ سره مخ دی.

له ډلې يې محب الله فضلي ازادي راډيو ته وویل: "سپینه زاڼه چې د کډوالو مرغانو له ډلې دی دغه شان دا مرغه د افغانستان د ساتل شوېو وحشي ډولو په لېست کې شامل دی او له بله اړخه د کډوالو ژویو په نړیوال کنوانسیون په لومړۍ ضمیمه کې هم شامل دی، دا مرغه به په مخکې کلونو کې افغانستان ته کډوال کېده او یوه موده به یې دلته تېروه، خو له بده مرغه دا څو کاله کېږي دا مرغه افغانستان کې نه دی لیدل شوی او دلته يې نسل د ورکېدو له ګواښ سره مخ دی. "

د افغانستان د چاپیریال ساتنې ملي ادارې شمېرې ښيي چې دې هېواد کې ۴۲۸ ډوله الوتونکي موجود دي چې له دې ډلې يې ۲۵۰ يې کډوال الوتونکي دي.

د دې ادارې مسوولین وايي چې اوس مهال د کډوالو الوتونکي نږدې ۵۷ ډولونه د ورکېدو له ګواښ سره مخ دي.

د کابل قول حشمت خان
د کابل قول حشمت خان

د دې ادارې د معلوماتو پر بنسټ، په پروان، کاپیسا، پنجشیر، بغلان، کندز، د غزني ولاړې اوبه، د بلخ دشتې، فراه او هرات ولایتونو کې په زیاته اندازه کډوال الوتونکي موجود دي.

د دې ادارې د طبیعې میراثونو د ساتنې رییس جمال الدین ناصري ازادي راډيو ته وویل چې افغانستان کې د جغرافیايي موقعیت له مخې چې ښه هوا هم لري د کډوالو الوتونکو د اوسېدو لپاره ښه سیمه ده.

د ښاغلي ناصري په خبره افغانستان د نړیوالو ژمنو پر بنسټ د کډوالو مرغانو لپاره د اوسېدو سیمې په ځانګړي ډول، د کابل قول حشمت خان، د غزني ولاړې اوبه، د درقد او امام صیب جزیره او ځینې نورې سیمې جوړې کړي او دغه شان په دې هېواد کې یو شمېر نورې طبیعې سیمې هم شته چې الوتونکي هلته ژوند کوي.

آرشیف
آرشیف

د نوموړي په خبره په نیمروز کې د کمال خان او په هرات کې د سلما بند له جوړېدو وروسته دغه سیمو ته زیات شمېر کډوال الوتونکي راغلل.

خو دا چې ولې يې ښکار کولو مخه نه نیول کېږي؟ نوموړي يې په اړه وای: "د فقر او نا امنۍ له امله د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې د الوتونکو بې رحمانه ښکار جریان لري، خو موږ هیله لرو چې د بېلابېلو برنامو په تطبیق سره د دغه کار مخه ونیسو او ګراپ يې راټیټ کړو. "

د مې اتمه د کډوالو الوتونکو په نوم نومول شوې، په دې ورځ په نړۍ کې د الوتونکو د ژوند پر اهمیت او د ځمکې لپاره د دوی پر اړین والي بحثونه کېږي.

خو دا چې په افغانستان کې يې د ښکار له امله د یو شمېر نسلونه د ورکېدو له ګواښ سره مخ دي، ځینې باور لري چې افغان حکومت او د دې هېواد یو شمېر اوسېدونکي دې موضوع ته ډېر پام نه کوي او د الوتونکو ښکار ورته د ساعت تېرې یوه لوبه ښکاري.

نور راوښيه

XS
SM
MD
LG