د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زېلېنسکي ویلي، امریکايي مذاکره کوونکو د لومړي ځل لپاره دا مسله راپورته کړې چې ایا اوکراین چمتو دی د ناټو د غړیتوب په بدل کې له دونباس سیمې خپل پاتې ځواکونه وباسي؟

زېلېنسکي د جمعې په ورځ، د لړم په ۲۲ خبریالانو ته وویل چې اوکراین په اصولو کې د خپلې خاورې له پرېښودو سره مخالف دی، خو که امریکا او د ناټو نور غړي مشخص امنیتي تضمینونه ورکړي، دی چمتو دی چې دغه احتمالي هوکړه له خپل ولس سره شریکه کړي.

هغه ټینګار کړی چې اوکراین به هېڅکله په رسمي ډول خپله خاوره د روسیې په ملکیت ونه پېژني.

د زېلېنسکي د څرګندونو په اړه واشنګټن تر اوسه څه نه دي ویلي.

روسیې له اوږدې مودې راهیسې له ناټو سره د اوکراین د یوځای کېدو مخالفت کړی او د دونباس پر بشپړ کنټرول یې ټینګار کړی دی.

دونباس د اوکراین په ختیځ کې یوه مهمه صنعتي او د ډبرو سکرو بډایه سیمه ده چې د دونېڅک او لوهانسک ولایتونه پکې شامل دي.

په اوس وخت کې روسیه د لوهانسک نږدې ټوله سیمه او د دونېڅک لویه برخه کنټرولوي، خو د دونېڅک ځینې سیمې لا هم د اوکرایني ځواکونو په لاس کې دي.

د روغتیا نړیوال سازمان، ډبلیو ایچ او وايي، په افغانستان کې د شکر یا ډیابیټس ناروغي د عامې روغتیا یوه لویه ستونزه ده او ډېری کسان هغه مهال په خپلې ناروغۍ خبرېږي چې له جدي روغتیايي ستونزو سره مخ شوي وي.

په افغانستان کې د دغه سازمان استازي ډاکټر اېډوین سېنیزا سالوادور د شنبې په ورځ، د نومبر په ۱۴ د شکر ناروغۍ د نړیوالې ورځې په مناسبت پرخپله ایکسپاڼه لیکلي چې په افغانستان کې له هرو شلو روغتیايي مرکزونو یوازې یو یې د دې ناروغۍ د تشخیص امکانات لري.

نوموړي د دې ناروغۍ د مخنیوي او درملنې لپاره د بېړنۍ پانګونې غوښتنه کړې او له هغو کسانو یې چې عمرونه یې څلوېښت کاله یا تر دې زیات دي، غوښتي چې د خپلې وینې شکر معاینه کړي.

ملګرو ملتونو هم د دې ورځې په مناسبت خبرداری ورکړی چې شکریا ډیابیټس د وخت په تېرېدو د زړه د حملې، مغزي سکتې او ړندېدو خطر ډیرزیاتوي.

د روغتیا نړیوال سازمان ټینګار کړی چې د شکر ناروغۍ پر وخت تشخیص او درملنه د دغو جدي روغتیايي ستونزو په مخنیوي کې مرسته کولی شي.

د نړیوالې جنايي محکمې قاضیانو د افغانستان په اړه د خپلو څېړنو یوه برخه، چې ښايي د امریکايي ځواکونو پوځي پرسونل هم پکې شامل وای، درولې او د څېړنو لمن یې د طالبانو احتمالي جرمونو ته محدوده کړې ده.

دا موضوع د محکمې په هغو قضايي اسنادو کې څرګنده شوې چې د جمعې په ورځ، د لړم په ۲۱مه، خپاره شوي دي.

د محکمې قاضیانو په ۲۰۲۰ کال کې د هغو څېړنو د پیل اجازه ورکړې وه چې له ۲۰۰۲ کال وروسته د افغانستان د هغه مهال د جمهوري حکومت د ځواکونو، طالبانو او امریکايي پوځي پرسونل احتمالي جرمونه یې تر پوښښ لاندې راوستل.

خو دوه کاله وروسته، د دې محکمې د هغه مهال لوی څارنوال کریم خان، د شواهدو د راټولولو په برخه کې د شته ستونزو له امله پرېکړه وکړه چې د څېړنو ځینې برخې نور لومړیتوب ونه لري.

ټاکل شوې د طالبانو اړوند برخه له اصلي دوسیې جلا او د یوې خپلواکې څېړنې په توګه تعقیب شي.

نړیوالې جنايي محکمې د ۲۰۲۵ کال د جولای په اتمه او د سپټمبر په نهمه د طالبانو د څلورو چارواکو، هبت‌الله اخوندزاده، عبدالحکیم حقاني، حبیب‌الله آغا او ندا محمد ندیم، د نیولو حکمونه صادر کړل. پر دوی د بشریت ضد جرم، د جنسیت او سیاسي انګېزو له مخې د ځورونې او تعقیب تورونه لګول شوي دي.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد هغه مهال ویلي و چې د دوی حکومت نړیواله جنايي محکمه په رسمیت نه پېژني او د دې محکمې پرېکړو ته اهمیت نه ورکوي.

امریکا تر دې مخکې په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو په اړه د نړیوالې جنايي محکمې د څېړنو او د اسرائیلي چارواکو د نیولو د حکمونو له امله پر دې بنسټ بندیزونه لګولي و.

امریکا د نړیوالې جنايي محکمې غړې نه ده او قضايي صلاحیت یې په رسمیت نه پېژني.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو تر دې مخکې ګواښ کړی و چې که اړتیا پیدا شوه، دا محکمه به په تدریحي ډول له منخه یوسي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو د لویې کمېشنرۍ استازی عرفات جمال وايي، په تېرو درېیو کلونو کې د شاوخوا ۶.۵ میلیونه افغان کډوالو بېرته ستنېدو پر افغانستان اقتصادي او ټولنیز فشار زیات کړی دی.

عرفات د جمعې په ورځ دجنوبي کوریا په پلازمېنه سیول کې د ښځو او سولې په اړه په یوه نړیواله غونډه کې خبرداری ورکړی چې بېوزلي، بېکاري، وچکالي او د کار د فرصتونو کمښت ښايي بېرته ستانه شوي افغانان اړ کړي چې یو ځل بیا له هېواده ووځي.

جمال په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وضعیت هم اندېښنه وښوده او له شپږم ټولګي پورته نجونو پر زده‌کړو بندیز یې د دغه هیواد یوه ډېره جدي ستونزه وبلله.

د افغانستان د کرکټ د ملي لوبډلې توپ اچوونکي نصیرخان معروفخېل له زیمیابوې سره د افغانستان د دوهمې ټیستلوبې په لومړۍ پاڼۍ کې ۷ لوبغاړي وسوځول.

د افغانستان او زیمبابوې دوهمه ټیستلوبه پرون (جمعه) په شارجه کې د زیمبابوې په توپ وهنه پیل شوه. د زیمبابوې لوبډلې په لومړۍ ورځ د ۵ لوبغاړو د بایللو په پای کې ۲۵۰ منډې وکړې.

خو نن په داسي حال کې د دغه ټیم پاتې ۵ لوبغاړي وسوځېدل چې ټولټال یې ۲۲۹ منډې کړې وې.

د زیمبابوې دوه نور لوبغاړي د ضیاالرحمن او یمین احمدزي له لوري وسوځول شول.

اوس افغانستان بیټنګ یا توپ‌وهنه کوي.

د دواړو لوبډلو لومړۍ ټیستلوبه بې نتیجې پای ته رسېدلې وه.

سپینې ماڼۍ اعلان کړی چې د امریکا، روسیې او چین ولسمشران به د راتلونکې پنجشنبې په ورځ د چین په شنژن ښار کې په یوه تاریخي غونډه کې سره وګوري.

دا به د نړۍ د دغو دریو سترو قدرتونو د مشرانو لومړنۍ درې‌اړخیزه غونډه وي، چې د اسیا او ارام سمندر د اقتصادي همکاریو (APEC) سازمان د سرمشریزې په څنډه کې جوړېږي.

د امریکايي چارواکو په وینا، د اتومي وسلو د زېرمو کمول او د ایران جګړه به د خبرو اترو له مهمو موضوعاتو څخه وي؛ خو ټاکل شوې نه ده چې په دې غونډه کې د اوکراین جګړې په اړه خبرې وشي، ځکه واشنګټن د دې جګړې د پای ته رسولو لپاره له مسکو او کییف سره جلا خبرې پر مخ وړي.

د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زیلنسکي تر دې مخکې خبرداری ورکړی و چې ښايي دا غونډه د ۱۹۴۵ کال د یالتا کنفرانس په څېر یوې هوکړې ته لاره هواره کړي، چې له مخې یې ستر قدرتونه د نفوذ سیمې سره ووېشي.

ټاکل شوې چې ډونالډ ټرمپ به د چین له ولسمشر شي جین‌پینګ سره جلا وویني؛ خو د سفر په مهالوېش کې له ولادیمیر پوتین سره د ټرمپ د جلا لیدنې یادونه نه ده شوې.

د امریکا د هوايي چلند فدرالي ادارې د تخنیکي ستونزو له امله له دغه هېواده د ټولو وتونکو الوتنو د درولو امر شاوخوا څلور ساعته وروسته بېرته لغوه کړ، خو چارواکي وايي چې عادي حالت ته د الوتنې بېرته راتګ ښايي څو ورځې وخت ونیسي.

د امریکا د ترانسپورت وزیر شان ډافي ویلي، د هوايي ترافیک د کنټرول په مرکزونو کې د رادار او مخابراتي سیستمونو ستونزې د دې پرېکړې سبب شوې وې.

د فلایټ‌رادار۲۴ د شمېرو له مخې، د دې ګډوډۍ له امله څه باندې ۶۶۰۰ الوتنې لغوه او ۸۶۰۰ نورې ځنډول شوې دي.

د امریکا د کورني امنیت وزیر مارک‌وېن مولین ویلي، تر اوسه داسې شواهد نه شته چې دا ستونزه دې د سایبري برید له امله رامنځته شوې وي؛ خو څېړنې روانې دي.

دا د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د یوولسمې له بریدونو وروسته په امریکا کې د الوتنو دوهمه ستره وقفه ده.

د کډوالۍ نړیوال سازمان (ای‌اواېم) موندنې ښيي چې د روان ۲۰۲۶ کال د اکټوبر میاشتې له ۲۵مې د نومبر تر ۷مې له ګاونډیو هېوادونو څه د پاسه ۴۳ زره او ۴۰۰ کسان او څه د پاسه ۲ زره او ۲۰۰ کورنۍ افغانستان ته ستانه شوي دي.

یاد سازمان په خپل نوي راپور کې چې د جمعې په ورځ د نومبر په ۱۳مه‌یې خپور کړی وايي چې په یاده موده کې نسبت پخوا ته له ایران څخه د ستنو شویو په شمېر کې ۴ سلنه کموالی، خو له پاکستان څخه د ستنو شویو په شمېر کې ۳۵ سلنه زیاتوالی لیدل شوی.

د کډوالۍ نړیوال سازمان وايي چې د ۲۰۲۵ کال د جنورۍ څخه د روان کال د نومبر تر ۷مې پورې څه د پاسه ۴ میلیونه او ۲۹۰ زره کسان له ګاونډیو هېوادونو ایران او پاکستان څخه افغانستان ته ستانه شوي دي.

په دې کې څه د پاسه ۲ میلیونه او ۵۶۰ زره تنه له ایران او تقریباً یو میلیون او ۷۳۰ زره کسه له پاکستان څخه خپل هېواد راستانه شوي دي.

د افغانستان او زېمبابوې ترمنځ د دوهمې ټېسټ لوبې په لومړۍ پاڼۍ کې د جمعې په ورځ د زېمبابوې ټیم په داسې حال کې چې ۵ لوبغاړي یې له لوبې حذف شول، په ۸۲ اورونو کې ۲۵۰ منډې وکړې.

پچه د زېمبابوې ټیم وګتله او بېټنګ‌یې غوره کړ.

د افغانستان بالرانو څخه نصیر خان معروف‌خېل د سیالې ډلې ۴ وېکټې او ضیاء الرحمان یوه وېکټه واخیستله.

د افغانستان او زېمبابوې ترمنځ د ټېسټ لومړۍ لوبه چې د لړم تر ۱۹مې یې دوام وکړ په مساوي توګه پای ته ورسېده.

د روانې دوهمې ټېسټ لوبې ګټونکی ټیم به د دغې لوبړۍ بریالۍ لوبډله مشخصه کړي.

د سعودي عربستان د ملکي دفاع ادارې د جمعې په ورځ د دغه هېواد په جنوب لوېدیځ کې د جازان ولایت لپاره د امنیتي خبرداري د پای ته رسېدو خبرتیا خپره کړه.

یادې ادارې له خبرتیا څو دقیقې مخکې، په سیمه کې د احتمالي خطر خبرداری ورکړی و.

جازان ولایت کې د ارامکو کمپنۍ د تېلو یوه تصفیه خونه ده چې د ورځې د ۴۰۰ زره بېرلو خامو تېلو د تصفیې ظرفیت لري.

د سعودي عربستان جنوبي سیمې چې له یمن سره ګډه پوله لري، په مکرر ډول د یمن د ایران‌پلوه حوثيانو د توغندیزو او بې‌پیلوټه الوتکو د بریدونو هدف ګرځېدلې دي.

په بریدونو کې د جازان د تېلو د تصفیه‌خونې په شمول پوځي تأسیسات او د انرژۍ زېربناوې په نښه شوې دي.