د امریکا متحده ایالات وايي چې په ایران کې وروستي لاریونونه د رژیم د "ناسم مدیریت" له امله وشول او نه د کومې بهرنۍ لاسوهنې له کبله چې تهران یې ادعا کوي.

دغه لاریونونه چې د اسلامي رژیم په وړاندې په وروستیو کلونو کې ترټولو ننګونکي بلل شوي پکې د ځپل شویو اعتراض کونکو شمیرې مخ په زیاتیدو دي.

د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ په خپلې فارسي ژبې ایکسپاڼه کې وویل چې دغه اعتراضونه، چې د تیرې میاشتې په وروستیو کې پیل شول، "د کلونو ظلم او ځپنې وروسته د ایراني ولس یو حتمي پاڅون" وو.

د ایران د ولسمشرمسعود پزشکیان په شمول ایراني چارواکو لاریونوال،«تروریست» او «بلواګر» بللي او د مظاهرو په مهال درنه مرګ ژوبله یې چې تراوسه یې رسمي ارقام نه دي خپاره شوي، اسرائیلي عواملو ته منسوب کړې.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت وايي، د ایراني چارواکو لخوا دا هڅه چې بهرني حکومتونه ملامت ګڼي او لاریونوال مجرمان معرفي کوی، د واقعیت د بدلولو لپاره د خندا وړه هڅه ده.

په ایران کې وروستي لاریونونه د ډیسمبرپه ۲۸ مه د بهرنیواسعارو په وړاندې د ایراني ریال د بیساري رالویدو او ګراني په وړاندې د تهران له بازاره پیل شول چې وروسته د هیواد ګڼو ولایتونو ته وغځیدل او هغو د ایران د اسلامي جمهوریت د رژیم پر وړاندې د یوه پراخ احتجاج بڼه غوره کړه.

په امریکا کی میشت د بشري حقوقو سازمان ، HRANA د دغو لاریونو په ترځ کې د ۴۵۱۹ کسانو وژل تایید کړي خو په ټوله کې د ۹۰۴۹ کسانو احتمالي وژل کیدل ترڅیړنې لاندې دي. د راپورونوله مخې ۵۸۱۱ تنه نور ټپیان او ۲۶۳۱۴ تنه هم نیول شوي دي.

د افغانستان د کریکټ ملي ټیم د چهارشنبې په ورځ د ویست انديز په وړاندې د ۳ شل اوریزو لوبو د سیریز دوهمه لوبه هم وګټله او دغه سیریز یې په خپل نوم کړ.

دبۍ کې ددغې لوبې پیل کې افغانستان بیټنګ وکړ او په شلو اورونو کې یې د ۴ لوبغاړو په سوځیدلو،سیالې لوبډلې ته ۱۹۰ منډو هدف وټاکه.

د ویست اندیز ټیم یواځې ۱۵۰ منډې وکړې او په نولسم اور کې یې خپل ټول لوبغاړي له لاسه ورکړل.

بلخوا، دافغانستان له ۱۹ کلونو د کم عمر لوبغاړو ټیم د چهارشنبې په ورځ تانزانیا ته په ماتې ورکولو په U-19 نړیوال جام کې دریمه پرله پسې بریا خپله کړه.

دافغانستان U-19 ټیم په داسې حال کې چې ۲۲۴ ټوپونه یې درلودل سیاله لوبډله په ۹ ویکټو ماته کړه.

دافغانستان U-19ټیم لدې مخکې په D ګروپ کې د جنوبي افریقا او ویست انډیز ټیمونو ته ماته ورکړې.

د کرکټ د نولس کلنوکم عمره لوبډلو نړیوال جام سیالیو په ترڅ د افغانستان د کرکټ د تر ۱۹ کلنوکم عمره لوبډلې نن تانزانیا ته د نهو ویکټو په توپیرماتې ورکړه.

د تانزانیا لوبډلې د ټاس یا پچې په ګټلو سره توپوهنه غوره کړه او د ټولو لوبغاړو په سوځیدو یې د افغانستان لپاره د ۸۵ منډو هدف وټاکه چې افغان لوبډلې وکولای شول د یوه لوبغاړي په سوځیدو دغه هدف پوره کړ. دا د افغانستان د کمکیوځوانانو د لوبډلې دریمه بریاده چې ترلاسه کوي یې.

د افغانستان د کرکټ تر ۱۹ کلنو کم عمره ملي لوبډلې تردې مخکې په خپل ګروپ کې ویسټ ‌انډیزاوجنوبي افریقا ته هم ماتې ورکړې دي.

د اوکراین چارواکي وايي چې د سې شنبې په ورځ د اوکراین پرپلازمینې کییف د روسیې د پراخو بریدونو په نتیجه کې د هستوګنې ودانۍ او د انرژۍ تاسیسات په نښه شوي دي.
د کیف ښاروال، ویتالي کلیچکو، ویلي د دغو بریدونو له امله د هستوګنې د زرګونو ودانیود اوبو، بریښنا او د تودوخې سیستمونه قطع شوي دي.

د کلیچکو په وینا د نږدې شپږ زره ودانیو د تودوخې سیستم داسې مهال له کاره لوېدلی چې د کیف هوا تر منفي پنځلس درجې پورې رسېدلې. د روسیې دفاع وزارت په یوه اعلامیه کې ویلي چې دغه بریدونه د اوکراین له لوري د دوی پرغیرنظامي اهدافو د بریدونو په ځواب کې ترسره شوي دي. خو اوکراین تل د روسي د غیرپوځي هدفونو د په نښه کولو تور رد کړی دی.
د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زیلنسکي، ویلي چې د روسیې په دې بریدونو کې د ګڼ شمېر بالیستیک او کروز توغندیو او له ۳۰۰ زیات بې پیلوټه تهاجمي الوتکو څخه کار اخیستل شوی دی. د زیلنسکي په خبره، اوس مهال کیف له تر ټولو ناوړه وضعیت سره مخ دی ځکه د ګڼ شمېر استوګنیزو ودانیو تودوخه له کاره لوېدلې ده.

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګروملتونو ځانګړي راپور ورکونکي ریچارډ بینیټ له هیوادونو وغوښتل چې د بشریت پرضد د جرم په توګه د جنسیتي توپیرپالنې یا اپارټاید د قانوني کولو ملاتړوکړي. بینیټ نن چهارشنبې په خپله ایکسپاڼه کې په یوه بیان کې وویل، په داسې حال کې چې په نیویارک کې د بشریت پر ضد د جرمونو د کنوانسیون په اړه بحثونه پیلیږي، دی د ښځو او نجونو پر وړاندې د تبعیض یا توپیرپالنې په اړه له کاري ډلې سره یوځای کیږي. په عین حال کې په ملګروملتونو کې د افغانستان د دایمي استازولۍ استازي، چې چاري یې د پخواني جمهوري حکومت چارواکی نصیرفایق کوي، ویلي چې د ملګروملتونو په مقدماتي کمیټه کې یې د بشریت پرضد د مجازاتو او جنایتونو د مخنیوي پرفوري اړتیا ټینګارکړی. نوموړي په خپله ایکسپاڼه کې په یوه بیان کې ویلي چې په افغانستان کې ښځې او نجونې د سیسټماتیکو او منظمو تاوتریخوالي قرباني دي. هغه ویلي چې په دې غونډه کې یې غوښتنه وکړه چې جنسیتي توپیرپالنې یا اپارټاید ته دې له قانوني پلوه د بشریت پرضد د یوه جنایت په توګه وګوري نه په سمبولیک ډول.

تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو د سرمنشي انتونیو ګوتریش په ګډون د ملګرو ملتونو یو شمېر لوړ پوړو استازو د افغانستان وضعیت 'د جنسیت پر بنسټ اپارټایډ' بللی، خو تر اوسه پورې یې قانوني بڼه نده غوره کړې.

په عین حال کې په تیره تلې یا میزان میاشت کې د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه د ښځو او بشري حقونو لسګونو پېژندل شویو فعالانو او بنسټونو په یوه پرانیستي لیک کې د ملګرو ملتونو له غړو هېوادونو څخه غوښتي چې جنسیتي اپارټایډ د جرمونو د کنوانسیون په مسوده کې شامل کړي.

د هسپانیا په شمال ختیځ د کاتالونیا په سیمه کې پرون سې شنبې د مسافر وړونکي اورګاډي په یوه بله پېښه کې یوکس مړ او ۳۷ نور ټپیان شول. دا پېښه دوه ورځې وروسته له هغې رامنځته شوه چې د دې هېواد په جنوب کې د دوو ګړندیو اورګاډو د ټکرپه مرګونې پېښه کې لږ تر لږه ۴۲ کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړ.

د سیمه‌ ییزو بیړنیو خدمدتو ادارې ویلي چې په پرونۍ پیښه کې مړشوی کس د اورګاډي چلوونکی و. د ځایي رسنیو له‌ خوا خپاره شوي شوې انځورونه ښيي چې د اورګاډي مخکینۍ برخه سخته زیانمنه شوې ده.

دې ادارې وویل چې د رودالیس شبکې په آر ۴ کرښه کې یواستنادي دیوال د سخت باران او توپان له امله هغه مهال پر یوه مسافر وړونکي اورګاډي چې د تیریدو په حال کې وو، راولوید. د چارواکو په وینا پردې لاره د اونۍ په کاري ورځو کې په اورګاډو کې ډیرخلک تګ راتګ کوي.

له دې مخکې د تیرې یکشنبې په ورځ د کوردوبا ولایت ادموز ښارته نژدې د دوو ګړندویو مسافروړونکو اورګاډو د ټکر په پیښه کې نژدې ۴۲ کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړ. کارپوهانو وایي چې پرپټلۍ د یوې نښلیدونکې وسیلې د خرابوالي له امله ښایي یواورګاډی له پټلۍ وتلی او له بل سره یې ټکر کړی وي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) خبرداری ورکړی چې په پاکستان کې د افغان کډوالو پرتګ راتګ لګېدلي محدودیتونه بنسټیزو خدمتونو او د عاید سرچینو ته د دوی لاسرسی سخت محدود کړی او ډېری کورنۍ یې له سختو مالي بحرانونو سره مخ کړې دي.

په هغه راپورکې چې د ملګروملتونو د بشري چارو د همغږۍ ادارې اوچا اړوند ریلیف ویبپاڼه کې د سې شنبې په ورځ خپورشوی، هغو افغانانو چې په اسلام ‌اباد، راولپنډۍ او شاوخوا ولسوالیو لکه اټک کې ژوند کوي، له خپلو کورونو د ایستلو، د پولیسو له خوا د ځورونو، نیونو او شړلو د پېښو د زیاتوالي راپورونه ورکړي دي. د راپورله مخې په خیبر پښتونخوا ایالت کې سیمه ییزو چارواکو ته د کډوالو د مېشت ځایونو د بنسټیزو تاسیساتو د سپارلولړۍ ګړندۍ شوې. په دغو مېشت ځایونو کې د زده‌ کړې، روغتیا، اوبو او ټولنیزو سرچینو اسانتیاوې سیمه ییزو او ایالتي چارواکو ته سپارل شوي چې دې کار په خیبرپښتونخوا کې د بشري مرستو د فعالیت فضا په څرګند ډول بدله کړې.

د UNHCR د معلوماتو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې له ۱،۱ میلیونه څخه ډېر کسان افغانستان ته ستانه شوي، چې له دې ډلې تر ۱۵۴ زرو ډېر کسان جبري ایستل شوي دي.

د ملګروملتونو د کډوالو د عالي کمیشنرۍ د شمیرو له مخې د ۲۰۲۳ کال د سپټمبرله میاشتې راهیسې تر ۱،۹ میلیونه ډېر افغانان افغانستان ته ستانه شوي دي، چې په کې د POR او ACC کارټ لرونکي او بې اسناده کسان شامل دي. د POR کارټ لرونکي په هغه هیواد کې د کډوالو په توګه ثبت دي او د ACC کارټ لرونکي هم د افغان اتباعو په توګه ثبت دي چې محدود خوندیتوب لري.

یواین ایچ سي آر د ټولو هغو افغانانو شمیرچې دا مهال په پاکستان کې اوسي، شاوخوا ۲ میلیونه یاد کړی دی.

ټاکل شوې ده چې نن ماښام د افغانستان د کرکټ ملي لوبډله له ویسټ اینډیز سره په شارجه کې مسابقه وکړي.

افغان لوبډلې د دوشنبې په ورځ هم په متحد عربي اماراتو کې له ویسټ اینډیز سره د شل اورونو لوبه وکړه چې هغه لوبه یې د اته دیرش منډو په توپیر وګټله.

په پام کې ده چې د افغانستان او ویسټ اینډیز لوبډلې سبا هم سره مخامخ شي.

د شل اورونو دا درې لوبې نړیوال جام ته د تیارو لپاره دي.

ټاکل شوې ده چې د شل اورونو د کرکټ نړیوال جام د هند او سریلانکا په ګډ کوربتوب د فبروري په اوومه پيل شي او نژدې یوه میاشت دوام وکړي.

په نړیوال جام کې افغانستان په ( ډي) ګروپ کې له جنوبي افریقا، نیوزیلنډ، کاناډا او متحده عربي اماراتو سره یوځای شوی دی.

د امریکا د متحد ایالتونو ولسمشر یو ځل بیا وویل چې لاهم هغه انتخاب د میز پر سر دی چې پر ایران به برید کوي.

ډونالډ ټرمپ د سې شنبې په ورځ په سپینه ماڼۍ کې د خبرې غونډې پرمهال دا هم وویل چې اونۍ مخکې د چهارشنبې او پنجشنبې په ورځو د ایران د اسلامي جمهوریت چارواکو غوښتل د لاریون کوونکو اته سوه اووه دیرش تنه اعدام کړي، خو د ده له خبرداري وروسته ایران دا کار ونه کړ.

د امریکا ولسمشر بیا وویل چې د ایران چارواکو ته یې وویل، که دا کسان اعدام شي دا به د دوی لپاره ډیره بده شي چې له دې خبرداري وروسته دوی نیولي معترضین اعدام نه کړل.

د امریکا ولسمشر بیا وویل چې دی نه پوهیږي چې په راتلونکې کې به د ایران چارواکي څه وکړي خو د اوس لپاره یې د دې کسانو له اعدامولو لاس اخیستی دی.

تمه ده چې نن د سویس په داووس ښار کې د نړیوالې اقتصادي غونډې ترڅنګ د امریکا د متحد ایالتونو ولسمشر د یوشمیر هیوادونو له چارواکو سره د ګرینلډ په تړاو خبرې وکړي.

ولسمشر ډونالډ ټرمپ پرون د دې غونډې خبره وکړه خو دا یې ونه ویل چې په دې ناسته کې به کوم مشران برخه اخلي.

د ګرینلډ لوی ټاپو چې د امریکا خاورې ته څیرمه پروت دی، ډنمارک اداره کوي او اروپایي مشرانو له دې سره مخالفت کړی دی چې دا ټاپو د امریکا برخه شي، خو د شنبې په ورځ ولسمشر ټرمپ خبرداری ورکړ چې د فبروري له لومړۍ نیټې به د ډنمارک او اوو نورو اروپایي هیوادو پر وارداتو لس فیصده تعرفه لوړه کړي او که چیرته بیا هم دوی د ګرینلنډ په برخه کې د امریکا غوښتنې نه منلې نو د جون له لومړۍ نیټې به دا تعرفې پنځه ویشت فیصدو ته لوړې شي.

ټاکل شوې ده چې نن به ولسمشر ډونالډ ټرمپ د داووس نړیوالې غونډې ته وینا هم وکړي.