ایران جنوبي کوریا ته په هرمز تنګي کې د احتمالي پوځي ځواکونو د ځای پرځای کولو یا د امریکا په عملیاتو کې د ګډون په وړاندې خبرداری ورکړ.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي د دوشنبې په ورځ، د وږي ۱۶مه، په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې دا ډول اقدام به د هغه لوري مستقیم ملاتړوبلل شي چې د ده په خبره د تیري مسول دی او "جدي پایلې" به ولري.

جنوبي کوریا د جمعې په ورځ اعلان وکړ چې په هرمز تنګي کې د امنیتي هڅو په برخه کې له امریکا سره د "مرستې" امکان ارزوي. خو ویلي یې دي چې په دې اړه تراوسه وروستۍ پریکړه نده شوې.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتیریش د طالبانو لخوا د افغان ښځو او نجونو پر وړاندې د دوامداره توپیري چلندونو په اړه چې د هغوی د ژوند پر ټولو اړخونو اغېزه کوي، ژوره اندیښنه ښکاره کړې. په هغې خبرپاڼه کې چې د هغه د ویاند سټیفن دوجاریک له خوا د سپټمبرپه ۶ خپره شوې، ویل شوي چې د عامه ژوند، ښوونې او روزنې او همدارنګه د کار په ډیری برخو کې د ښځو پر بشپړ ګډون محدودیتونه د دوی بنسټیز حقونه تر پښو لاندې کوي او د افغانستان د اقتصادي پرمختګ، ثبات اوهم په نړیواله ټولنه کې د دې هېواد د بیا ادغام پر وړاندې لا هم یو مهم خنډ دی. په خبرپاڼه کې د سپټمبر اومې ته په اشاره ویل شوي چې یو کال پوره کیږي چې افغان میرمنې په ټول هېواد کې د ملګرو ملتونو دفترونو ته له لاسرسي څخه منع شوې دي. د خبرپاڼې له مخې دغه بندیزونه د ملګرو ملتونو د منشور په ګډون له نړیوالو قوانینو سره په ټکر کې دي او د دې سازمان وړتیا افغان ولس ته د ژوند ژغورنې او نورو مرستو رسولو په برخه کې کمزوري کوي. هغه هم په داسې وخت کې چې اړتیاوې لا هم ډېرې دي. د ملګروملتونو سرمنشي پرافغانستان له واکمنو چارواکو غوښتي چې پر ښځو او نجونو لګول شوي ټول بندیزونه لرې کړي او د افغاني ټولنې په ټولو برخو کې د دوی حقونه په بشپړه، مساوي او اغېزمنه توګه خوندي کړي.

د ترکیې د ښځو والیبال ملي لوبډلې په استانبول کې د اروپا د ۲۰۲۶ کال د اتلولۍ په پایلوبه کې ایټالیا ته ۳-۲ ماتې ورکړه او د اروپا اتلولي یې خپله کړه. دواړو لوبډلو په یوه سخته او له هیجانه ډکه لوبه کې ښه سیالي وکړه، خو ترکیې په پنځم او وروستي دور کې ۱۵-۱۰ بریا خپله کړه.

دا د ترکیې لپاره د اروپا دویمه اتلولي ده. دې لوبډلې په ۲۰۲۳ کال کې هم د اروپا اتلولي ګټلې وه. د ترکیې او ایټالیا تکړه لوبغاړو ملیسا وارګاس او پائولا ایګونو هرې یوې ۲۸ امتیازونه ترلاسه کړل.

سیمه ییز چارواکي په بغلان کې د ډبرو سکرو په یوه کان کې د څلورو کسانو د مړه کیدو خبر ورکوي.

په بغلان کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست په وینا دا پیښه د یکشنبې په ورځ د تاله و برفک ولسوالۍ په یوه کان کې د ګازو د خپریدو له امله رامنځته شوې ده. د دې ادارې ریس سید مصطفي هاشمي فرانسپرس آژانس ته ویلي چې دغه کان د خوندیتوب له پلوه له معیارونو سره برابر نه وو.

هغه وویل: "دغو کسانو د ډبرو سکاره ایستل، چې له بده مرغه دا پېښه رامنځته شوه. دوی ګازو نیولي وو او مړه شول."

د تېر کال په جولای میاشت کې هم په بغلان کې د ډبرو سکرو د یوه کان د نړېدو له امله شپږ کان ‌کیندونکي وژل شوي او ۱۸ نور ټپیان شوي وو.

د ملګروملتونو د کډوالو لوی کمیشنر برهام صالح وایي، د افغان ښځو او نجونو حقونه باید رعایت شي.

صالح د یکشنبې په ورځ د سپټبمرپه ۶ په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي، یو کال کېږي چې افغان ښځې د ملګرو ملتونو په ادارو کې له کارکولو منع شوي او د هغوی حقونه او ازادۍ لا هم په منظم ډول محدودېږي. زه هم له انتونیو ګوتېرېش سره یوځای غوښتنه کوم چې دغه توپیري چلند پای ته ورسول شي. د افغان ښځو او نجونو حقونه، کرامت او راتلونکی باید خوندي او رعایت شي. د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتیریش د یکشنبې په ورځ د طالبانو لخوا د افغان ښځو او نجونو پر وړاندې د دوامداره توپیري چلندونو په اړه چې د هغوی د ژوند پر ټولو اړخونو اغېزه کوي، ژوره اندیښنه ښکاره کړه او له واکمنو چارواکو یې وغوښتل چې پرښځو او نجونو ټول محدودیتونه لیرې کړي.

د طالبانو حکومت په افغانستان کې د ښځو او نجونو په وړاندې د سختو چلندونو په ترڅ کې د ۲۰۲۵ کال د سپټمبرپه ۷ د ملګروملتونو په ادارو کې افغان ښځینه کارکونکې هم له کارکولو منع کړې.

د هه‌نګاو د بشري حقونو سازمان په وینا، ایراني چارواکو یو ۲۹ کلن افغان وګړی، ولي جان نورزی، چې پښې یې فلج وې، د کرمان ولایت د رفسنجان په مرکزي زندان کې په داسې حال کې اعدام کړی چې پر څرخچوکۍ (ویلچېر) ناست و.

هه‌نګاو وايي، نورزی د افغانستان د فراه ولایت اوسېدونکی و او درې کاله مخکې په رفسنجان کې د «قصدي وژنې» په تور نیول شوی و. د نیولو پر مهال پولیسو پرې ډزې کړې وې چې له امله یې پښې له حرکته لوېدلې وې او تر اعدام پورې یې درې کاله په ویلچېر کې تېر کړي وو.

د راپور له مخې، نورزی د سپټمبر په ۲مه، سهار وختي اعدام شوی، خو د ایران دولتي رسنیو او د قضايي ادارو اړوندو رسنیو تر اوسه د هغه د اعدام خبر نه دی خپور کړی.

د ډله ییز امنیتي تړون سازمان غړي هېوادونه به د «۲۰۲۶ سرحدونه» په نوم د سپټمبر له ۱۲مې تر ۱۹مې پورې په قزاقستان کې ګډ پوځي تمرینونه ترسره کړي. د دغو تمرینونو هدف د پولو د امنیت او د ګډو پوځي عملیاتو د همغږۍ پیاوړتیا بلل شوې ده.

د قزاقستان دفاع وزارت ویلي، د تمرینونو اصلي پړاو به د ژېتېسو سیمې په کوکتال پوځي روزنیز ډګر کې ترسره شي. د ډله ییز امنیتي تړون غړي هېوادونه به په دغو تمرینونو کې د ځواکونو د چټک ځای پر ځای کولو، ګډې قوماندې او کنټرول او له پولې هاخوا د احتمالي امنیتي ګواښونو پر وړاندې د ګډو پوځي عملیاتو تمرین وکړي.

دا تمرینونه په داسې مهال ترسره کېږي چې د افغانستان له وضعیت سره تړلو امنیتي اندېښنو له امله د منځنۍاسیا هېوادونه خپلې جنوبي پولې له نژدې څاري. د دې تړون په وینا، له افغانستان څخه د وسلوالو ډلو د احتمالي اوښتو، د وسلو قاچاق او د نشه‌يي توکو قاچاق د سیمې له مهمو امنیتي ګواښونو څخه دي.

د ملګروملتو د بشري حقونو شورا به نن (دوشنبه) په جینیوا کې په خپله ۶۳ مه غونډه کې د افغانستان د بشري حقونو پر وضعیت خبرې وکړي.

ټاکل شوې ده چې د افغانستان لپاره د ملګروملتو ځانګړی راپور ورکوونکی ریچارد بینیټ دې غونډې ته د افغانستان د بشری حقونو د وضعیت به اړه خپل راپور وړاندې کړي.

د بشري حقونو شورا په ۲۰۰۶ کال کې له جوړېدا وروسته په دې برخه کې د څو اړخیزو نړیوالو بحثونو پر یوه مهم فورم بدله شوې ده.

د بشري حقونو نړیواله شورا د افغانستان د وضعیت په ګډون د هغو هېوادونو لپاره چې خلک یې له جدي سرغړونو او د ظلمونو له خطر سره مخ دي، د څار، راپور ورکولو او نړیوال فشار له مهمو بنسټونو څخه ګڼل کېږي.

متقي او روزماري دي‌کارلو د دوحې بهیر په اړه خبرې وکړې

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي او د ملګرو ملتونو د سرمنشي د سیاسي چارو او سولې په برخه کې مرستیالې، روزماري دي‌کارلو، په ټیلیفوني خبرو کې د دوه‌اړخیزې همکارۍ او د دوحې بهیر د راتلونکي په اړه خبرې کړې دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د خبرپاڼې له مخې، دواړو لورو د راتلونکو همکاریو د پیاوړتیا او پراختیا پر لارو چارو نظرونه سره شریک کړل او د «دوحې بهیر» په چوکاټ کې یې د راتلونکو اړیکو او همکاریو د څرنګوالي په اړه خپل لیدلوري وړاندې کړل.

د دوحې بهیر د ملګرو ملتونو نوښت دی چې موخه یې له افغانستان سره د نړیوالې ټولنې د تعامل لپاره د یوه منظم او همغږي چوکاټ رامنځته کول دي. په دې بهیر کې د افغانستان په اړه د بېلابېلو هېوادونو ځانګړي استازي په دوحه کې راټولېږي.

د امریکا د انرژۍ وزیر کریس رایټ وايي، د امریکا د سمندري عملیاتو له امله له هرمز تنګي څخه د تېلو د ټانکرونو تګ راتګ بېرته زیات شوی او د پایپ‌لاینونو په حسابولو سره د منځني ختیځ د تېلو لېږد د جګړې له پیل مخکې کچې دوه پر درېیمې برخې یا تر هغې ډېر شوی دی.

رایټ سي این این تلویزیون ته ویلي، اوس په منځني ډول هره ورځ له ۹ میلیون بېرلو ډېر تېل له هرمز تنګي تېرېږي.

د هغه په وینا، ایران لا هم ستونزې جوړوي، خو د امریکا سمندري ځواک په دې جګړه کې د بري په حال کې دی.

د امریکا د انرژۍ وزیر دا څرګندونې یوه ورځ وروسته له هغې وکړې چې امریکايي ځواکونو په خلیج او عمان سمندرګي کې د ایران د تېلو درې ټانکرونه په نښه کړل. د امریکا پوځ وايي، دغه بریدونه د سپاه پاسداران له خوا د امریکايي پوځي بېړیو پر لوري د توغندیو له توغولو وروسته شوي دي.