رومانیا پر روسیې تور لګولی چې د اوکراین پولې ته نژدې یې د رومانیا په خاوره کې پر یوې جګې ودانۍ ډرون لګیدلی دی.

رومانیا دې پېښې ته د«غیرمسوولانه تاوتریخوالي» نوم ورکړی دی.

د رومانیا دفاع وزارت نن ( د مې ۲۹ مه) په یوه اعلامیه کې وویل چې تیره شپه ډرون د دانیوب سیند پر غاړه د ګالاټي په ښار کې د استوګنې پر یوې ودانۍ ولګېد.

د رومانیا د چارواکو په وینا ودانۍ له خلکو تشه شوې ده او لږ تر لږه دوه تنه برسیرن ټپيان شوې دي.

روسیې تر اوسه د دې پېښې په اړه څه نه دي ویلي.

د افغانستان د شیعیانو یو روحاني مشر پرطالبانو نیوکه کوي او وايي چې: «د اسلامي امارت غوږونه کاڼه دي.»

ایت‌الله واعظ‌زاده بهسودي د چهارشنبې په ورځ په کابل کې د اختر د لمانځه په خطبه کې وويل چې په وروستيو کلونو کې پر شيعه ګانو مذهبي او ټولنيز فشارونه زيات شوي دي.

بهسودي زیاتوي چې د شيعه علماوو ۲۰۰ مخيز ليک د طالبانو مشر ته لېږل شوی، خو تر اوسه بې‌ځوابه پاتې دی، او د طالبانو لوړپوړي چارواکي هم له دوی سره ليدنې ته نه حاضرېږي.

هغه زیاتوي: «ملاقاتونه نه ترسره کېږي او ليکونو ته هم ځواب نه ورکول کېږي.»

هغه وايي چې دا یې وروستۍ غوښتنه ده، څو مذهبي فشارونه پای ته ورسېږي او د نجونو او ښځو د زده کړو زمينه برابره شي.

دغه ديني عالم پر طالبانو نيوکه کې وویل چې د علماوو درناوی نه کیږي او ځينې علما‌‌ء احضارېږي.

دا په داسې حال کې ده چې واک ته د طالبانو له ستنیدو وروسته، په افغانستان کې د مذهبي ازاديو د محدوديتونو په اړه نيوکې زياتې شوې دي، او مذهبي اقليتونه، په ځانګړي ډول شيعه ګان، له لا زياتو فشارونو سره مخ دي.

طالبانو تر اوسه د ايت‌الله بهسودي د دغو څرګندونو په اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی.

ایران او متحده ایالاتو د نازک اوربند او د جګړې د پایته رسولو لپاره د دیپلوماتیکو هلوځلو په ترځ کې د فارس خلیج په سیمه کې یو ځل بیا تازه بریدونه ترسره کړل.

د ایران د سپاه پاسداران ځواکونو ویلي چې د مې د ۲۸ په سهار یې کویټ کې د امریکا پر یوه هوايي اډه وروسته له هغې برید کړی چې امریکايي ځواکونو د ایران په جنوب کې د بندر عباس هوايي ډګر ته نږدې یو ځای په نښه کړ.

د پاسدارانو اعلامیه وايي چې د دوی غچ اخیستونکی برید د ځايي وخت له مخې د سهار په ۴:۵۰ بجو ترسره شو، او هغه اډه یې په نښه کړه چې د دوی په وینا د بندر عباس هوايي ډګر ته نږدې د امریکا د هوايي برید سرچینه وه. اعلامیه زیاتوي چې امریکايي ځواکونو د “هوايي توغندیزو وسایلو” په کارولو برید کړی و.

پاسدارځواکونو دغه عملیات “یو جدي خبرداری” بللی او زیاته کړې یې ده چې که پر ایران نور بریدونه وشي نو ددوی غبرګون به “لا ډېر پرېکنده وي.”

تردې مخکې سیمه کې دامریکايي ځواکونو قوماندانۍ (سنتکام) ویلي وو چې ددوی قواوو هرمز تنګي ته نږدې څلور هغه ایراني ډرونونه وویشتل چې ګواښ یې جوړ کړی وو او مخکې لدې چې پنځم ډرون وولي بندرعباس ته نږدې یې د ډرنونو د توغولو یوه دستګاه هم په نښه کړه.

امريکايي ځواکونو وویل چې دغه اقدامات “ سنجول شوي، بشپړ دفاعي، او د اوربند د ساتلو لپاره ترسره شوي” دي.

داوکراین ولسمشر ولودمیر زیلنسکي په یوه بې‌ساري او مستقیمه غوښتنه کې له ولسمشر ټرمپ او د امریکا کانګرس څخه غوښتي چې اوکراین د «پیټریوټ» دافع هوا نورو سیستمونو ته ځکه بیړنۍ اړتیا لري چې روسیې پر اوکرایني ښارونو د بالستیک توغندیو بریدونه زیات کړي دي.

زېلېنسکي په خپل پنځه مخیز لیک کې چې سپینې ماڼۍ او کانګرس ته استول شوی، ویلي چې د اوکراین د ملکي وګړو د ساتنې امکانات اوس تر ډېره امریکايي«پیټریوټ» سیستمونو پورې تړلي دي.

زیلنسکي وايي چې بالستیک توغندي د روسیې په لاس کې د جګړې د برلاسي پاتې وسله ده.

په واشنګټن کې د اوکراین سفیرې اولها ستیفانیشنا د چهارشنبې په ورځ د ازادې اروپا راډیو/ ازادي راډیو ته وویل چې د کییف د پیغام موخه دا وه چې بدلېدونکو ډیپلوماټیکو څرګندونو د جګړې پر اصلي وضعیت کې کوم بدلون نه دی راوستی.

هغې وویل: "واقعیت دا ده چې پر ځمکه وضعیت کې کوم بدلون نه دی رامینځ ته شوی. خلک مري."

زېلېنسکي په هغه لیک کې چې متن یې ازادي راډیو ترلاسه کړی، لیکلي چې د جګړې په ترڅ کې، چې "د ډېرو خلکو د ژوند برخلیک" پکې ټاکل کېږي، د پېټریوټ دفاعي سیستمونه لا هم "د روسیې د هر ډول بالستیک توغندیو پر وړاندې تر ټولو اغېزمنه دفاع" ده.

دا غوښتنه په داسې حال کې شوې چې د ټرمپ په مشرۍ د امریکا حکومت لا هم اوکراین ته له لویو مستقیمو پوځي مرستو ډډه کوي، او پر ځای یې یو میکانیزم څخه کار اخلي چې له مخې یې د ناټو متحدین د اوکراین لپاره د امریکا پوځي سیستمونه پېري.

د روسیې د امنیت شورا مرستیال منشي الیکسندر وینیډیکټوف ويلي مسکو دافغانستان او پاکستان دسرحدي وضعیت په حل کې علاقمندي لري او چمتو ده چې په دې برخه کې مرسته وکړي.

وینیډیکټوف د چهارشنبې په ورځ د روسې پلازمینه کې د پاکستان د ملي امنیت سلاکار ازاد سجاد خان ته ویلي :" موږ د پاکستان او افغانستان ترمنځ د سرحدي وضعیت عادي کېدو ته علاقمندي لرو، او هیله لرو چې دواړه خواوې به وکولای شي خبرې اترې بېرته پیل کړي او خپل اختلافات د سیاسي او ډیپلوماټیکو لارو حل کړي. که تاسو مناسب وګڼئ، موږ چمتو یو چې مرسته وکړو. "

د انترفکس خبري اژانس په رپوټ کې دا نه دي ویل شوي چې پاکستاني چارواکي ددغه وړاندیز په ځواب کې څه ویلي دي.

د افغانستان او پاکستان ترمینځ لارې او ګودرونه د اکتوبر میاشتې له نښتو راهیسې تړل شوي دي او سوداګري یو مخ بنده ده چې د دواړو هیوادونو ولسونو او سوداګرو ته یې لوی زیانونه ارولي دي.

سره لدې چې د وضعیت د حل لپاره په قطر، سعودي عربستان ، ترکیې او چین کې خبرې شوي خو تراوسه کومه ټاکلې نتیجه نه ده ورکړې.

افغاني سره میاشت کابل ، پروان او میدان ورګ ولایتونو کې زرګونو اړمنو کورنیو ته د قرباني د غوښې د ویش خبر ورکوي.

افغاني سرې میاشتې ټولنې د پنجشنبې په خبرپاڼه کې وویل چې دقرباني ۱۱ ټڼه غوښه پر ۲۲۰۰ اړمنو کورنیو ویشل شوې.

خبر زیاتوي چې دغه غوښه د ترکیې د سرې میاشتې لخوا چمتو شوې وه او هرې کورنۍ ته ۵ کیلو غوښه ورکړل شوې.

کابل کې ۶۰۰ کورنیو ، پروان کې ۸۰۰ کورنیو او میدان وردګ کې هم ۸۰۰ کورنیو ته د لوی اختر په مناسبت دغه خوراکي مرسته ویشل شوې ده.

د ایران د ملي امنیت د عالي شورا یو چارواکی وایي چې امریکا باید د دې هیواد ټوله کنګل شوې شتمني آزاده کړي.

د دې شورا مرستیال علي باقري کني دا موضوع د "ایران د ولس قانوني حق" بللی او ویلي یې دي چې د ایران شتمنۍ باید "په بشپړ ډول او بې له کوم شرطه" بېرته دې هیواد ته ورکړل شي.

دا څرګندونې په داسې وخت کې شوې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ د کابینې په غونډه کې ویلي چې د دګړې د پای ته رسولو لپاره خبرو کې د بندیزونو د کمولو یا تهران ته د پیسو د انتقال په اړه هېڅ بحث نه کېږي.

هغه د یوه خبریال د پوښتنې په ځواب کې ویلي: "موږ هېڅ د بندیزونو د کمولو یا د پیسو د ورکولو خبرې نه کوو. موږ پر هغو پیسو کنټرول لرو چې هغوی یې خپلې ګڼي، او موږ به دغه کنټرول وساتو."

خو ټرمپ داهم وویل چې "هر کله چې هغوی (ایران) سم چلند وکړي او سم کار وکړي، موږ به هغوی ته اجازه ورکړو چې خپلو پیسو ته لاسرسی ومومي."

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي د پنجشنبې په سهار د هرمز تنګي په شاوخوا د امریکا برید" تجاوز" بللی او غندلی یې دی.

بقايي دغه برید "له نړیوالو قوانینو او د ملګرو ملتونو له منشور څخه ښکاره سرغړونه" بللې او زیاته کړې یې ده: "د ملګرو ملتونو امنیت شورا مکلفه ده چې له امریکایي متجاوزانو سره د حساب کولو په برخه کې خپل قانوني مسؤلیت پرځای کړي."

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند وایي چې امریکا "په دوامداره توګه" د دواړو هېوادونو ترمنځ د اپریل د نولسمې نافذ شوی اوربند "ترپښو" لاندې کړی.

هغه زیاته کړه چې "په فارس خلیج او آزادو اوبو کې پر سوداګریزو کشتیو بریدونه او همداراز په تېرو څو ورځو کې د ایران پر جنوبي سیمو هوايي بریدونه"، د دې لامل شوي چې "اسلامي جمهوریت د خپل ملي حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا د دفاع لپاره د ټولو لازم تدابیرو د نیولو هوډ" وکړي.

د پنجشنبې د سهار په لومړیو ساعتونو کې نړیوالو خبري آژانسونو د امریکا د مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) له قوله راپور ورکړ چې امریکایي ځواکونو "څلور ایراني ځانمرګي ډرونونه" چې د هرمز تنګي په شاوخوا کې یې "ګواښ رامنځته کړی و"، نسکور کړي، او "په بندرعباس کې یې د ایران د ځمکنۍ کنټرول یوه اډه، چې د پنځم ډرون د توغولو په درشل کې وه، هدف ګرځولې ده."

سینټکام بیا ټینګار کړی چې دغه اقدامات "سنجول شوي، یوازې دفاعي او د اوربند د ساتلو په موخه" ترسره شوي دي. دا په تېرو درېیو ورځو کې دوهم ځل و چې امریکا په ایران کې اهداف په نښه کوي.

روسي رسنۍ د افغانستان او روسیې ترمینځ د پوځي تخنیکي همکاریو په برخه کې د یوه تړون د لاسلیک کیدو خبر ورکوي.

د روسې د انترفاکس خبري آژانس د راپورله مخې د دواړو لورو ترمینځ دغه سند د چهارشنبې په ورځ په مسکو کې د نړیوال امنیتي فورم په څنډه کې لاسلیک شو. په دې اړه نورجزیات ندي ورکړل شوي خو دغه تړون داسې مهال لاسلیک کیږي چې د طالبانو د حکومت دفاع وزیرملا محمد یعقوب مجاهد، د مسکو د نړیوال امنیتي کنفرانس په څنډه کې د روسیې فدراسیون د امنیت شورا له منشي سرګې شویګو سره کتنه ترسره کړه. د طالبانو دفاع وزارت پرخپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې په دې کتنه کې د دواړو خواوو ترمنځ د دوه ‌اړخیزو همکاریو او نورو مهمو موضوعاتو په اړه خبرې او د نظرونو تبادله وشوه. دا لومړی ځل دی چې د طالبانو دفاع وزیر د نړیوال امنیتي فورم کې د ګډون لپاره مسکو ته ځي. روسیه یواځینې هیواد دی چې د طالبانو حکومت یې په رسمیت پیژندلی.

څو ساعته وروسته له هغې چې د امریکا یوه پوځي چارواکي هرمز تنګي ته نږدې د "ایران د ډرون عملیاتو" پر ضد د برید خبر ورکړ، د ایران سپاه پاسداران انقلاب ځواک اعلان وکړ چې دوی "د امریکا یوه هوايي اډه" په نښه کړې ده.

نړیوالو خبري اژانسونو د پنجشنبې په ورځ د امریکا د پوځ د مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) له قوله راپور ورکړ چې امریکايي ځواکونو "څلور ایراني ځانمرګي ډرونونه" چې د هرمز تنګي په شاوخوا کې یې "ګواښ رامنځته کړی و"، نسکور کړي دي.

سینټکام ویلي چې امریکايي ځواکونو همداراز "په بندرعباس کې د ایران د ځمکني کنټرول یوه اډه، چې د پنځم ډرون د توغولو په درشل کې وه، په نښه کړې ده."

د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ ټینګار کړی چې دغه اقدامات "سنجول شوي، یوازې دفاعي، او د اوربند د ساتلو په موخه" ترسره شوي دي.

دا په تېرو درېیو ورځو کې دوهم ځل دی چې امریکا په ایران کې اهداف په نښه کوي؛ واشنګټن وایي چې دغه بریدونه د ځان‌ د دفاع په چوکاټ کې ترسره شوي دي.

تر اوسه د دواړو لورو رسمي چارواکو هرمز تنګي ته نږدې د پنجشنبې د ورځې د نښتو په اړه کومه رسمي اعلامیه نه ده خپره کړې.