په افغانستان کې د رشتې خلاف کار کول نوې خبره نه ده، خو پر دغه هیواد د طالبانو تر بیا ځلې واکمنېدو وروسته د بې کارۍ او بې وزلۍ په پراخېدو سره یو شمیر ځوانانو د خپلې تحصیلي څانګې خلاف ځینو کارونو، لکه د موبایلونو ترمیم ته مخه کړې او د یوې حرفې په توګه يي تعقیبوي.

د کابل یوه اوسېدونکي عبیدالله محب چې په خبره یې له فارمسي پوهنځي فارغ شوی او مخکې یې درملتون درلود ازادي راډیو ته یې وویل، اوس یې د موبایلونو د ترمیم کار خونه جوړه کړې ده.

دی چې د خپلې ۹ کسیزې کورنۍ مشري کوي ازادي راډيو ته یې وویل د ورځې تر درې څلور سوو پورې افغانۍ ګټي چې د خپل کور لګښتونه پوره کړي :

دوه کاله مخکې ( جدي ۱۴۰۰۲ )د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام ویلي وو، چې په افغانستان کې د خلکو اقتصادي وضعیت د طالبانو تر بیا واکمنېدو ورسته بدتره شوی او د دې هیواد له ۸۵ سلنه زیات اوسېدونکي له یو ډالر نه د کم عاید په ګټلو ژوند کوي.

د ننګرهار ولایت اوسېدونکی نعیم الله چې د لغمان پوهنتون د ادبیاتو او بشري علومو پوهنځي د کتابدارۍ له برخې فارغ دی، وایي اوس د موبایلونو د ترمیم کارته مخه کړې او په دې برخه کې بوخت دی:

"ما ډېرې هڅې وکړې چې خپله رشتې اړوند د پوهنتون استادۍ او د کتابتونو امریت او مدیریت برخه کې کار پیدا کړم خو هغه برخه کې مې ونه شو موندلی، ځکه دا څانګه یوازې لغمان کې ده، بیا د بې روزګارۍ له امله د موبایل جوړنې مرکز ته لاړم، ځکه اوس خو موبایل عام دی او کارونکي یې ډېر دي چې کارونکي ډېر وي نو حتما یې موبایلونه خرابېږي، ډېر نورو ملګرو مې هم چې پوهنتونونه لوستي همدې برخې ته مخه کړې او ځینو بیا په نیمه کې پرېښودل، نو یو ځوان په درې زرو افغانیو روزنې کولای شي چې یو کسب زده کړي او خپله راتلونکی پرې جوړ کړي."

دوی وایي د موبایل ترمیم جوړولو لپاره یې په درې میاشتنۍ دوره يي روزنه کې په میاشت کې د زر افغانۍ فیس په ورکړې دا کسب او مسلک زده کړی او تر فارغېدو دوه یا دوه نیمې میاشتې وروسته یې ځانونو ته د موبایل د ترمیم کارخونې پرانیستي دي.

په ورته وخت کې د موبایل ترمیم او بریښنايي وسایلو د ترمیم د زده کړو د مرکزونو یو شمېر مسولان هم وايي، د تېر په پرتله اوس په دې برخه کې د ځوانانو مراجعه زیاته شوې ده.

له دې ډلې کابل کې د موبایلونو د ترمیم د زده کړې د یو مرکز مشر امیرالله امیر ازادي راډیو ته وویل:

"موږ په کال کې له ۱۰۰ تر ۲۰۰ ځوانان د (موبایل ترمیم) برخه کې جذبوو، سیسټم مو داسې دی چې درې تر څلور میاشتو روزنه ده، ځوانان راځي زده کړه کوي او بیا د کسب او کار څښتن کېږي، موږ سره ډېر داسې ځوانان شته چې له بېلابېلو څانګو لکه اقتصاد، طب، فارمسي او نورو فارغ دي، ځکه دا لنډ مهالې درې میاشتنۍ دوره ده چې زده کوي یې او ژر په کې کار مومي."

ښاغلی امیر وایي چې نه یوازې ځوانان بلکې ان د پاخه عمر لرونکي کسان چې یا له خپلو پخوانیو دندو لرې شوي او یا مختلفو برخو کار نه شي موندلی، دوی ته مراجعه کوي او له درې تر څلور میاشتنې روزنې وروسته د موبایلونو د ترمیم ورکشاپ پرانیزي.

دا په داسې حال کې ده چې مخکې یو شمیر ځوانانو چې په بیلابیلو برخو کې یې لوړې زده کړې کړي له ازادي راډيو سره په خبرو کې ادعا کړې چې په دولتي ادارو کې د دندو د ترلاسه کولو لپاره اړیکې پالل کیږي هغه ادعا چې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد یې په اړه د ازادي راډیو پوښتنې نه وې ځواب کړې.

د تخنیک او ټکنالوژۍ برخې یو شمېر پوهان او فعالان وايي، د تکنالوژۍ چټک پرمختګ او ورځ بلې ته د برېښنايي وسایلو د ترمیم د خدمتونو اړتیا ته په پام، دا برخه د ګټې ده او ځوانان کولای شي په چټکۍ سره په کې د کار بازار ته ننوځي.

له ډلې د تکنالوژۍ څانګې افغان متخصص او د سافټ ویر انجنیر اغا ملوک سهار ازادي راډیو ته وویل:

"دا چې ولې باید ټکنالوژۍ ته ډېره پاملرنه وشي دلیل دا دی چې په دې برخه کې پرمختګ دوه نیم برابر زیات دی، اوس په نړۍ کې ډېر زیات ځوانان په همدې برخه کې کار او تکیه کوي او ان ورته له غیر دې کار موندل سخت وي، په افغانستان کې هم ځوانان کولای شي په خپله او هره بله ژبه انلاین کورسونه، ورکشاپونه زده کړي، کورونو کې ځان ته تکنالوژیکي وسایل لکه یو لپټاپ برابر کړي، په ورځ کې دې لږ تر لږه دوه، درې ساعته د دې مهارتونو زده کولو ته وخت ورکړي، دا چې هېواد کې اوس بېلابېلې ستونزې دي دا په دې معنا نه ده چې موږ تم شو او څه زده نه کړو، نړۍ موږ ته نه تمېږي او باید پرمختګونه زده کړو."

تر دې وړاندې هم د افغانانو پر دې وضعیت بېلابېلو نړیوالو سازمانونو او د ملګرو ملتونو ادارو اندېښنې ښودلي او له دې ډلې د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ ادارې (اوچا) د تېرې زېږدیز کال ( ۲۰۲۵ ) د دسمبر میاشتې په ۳۰ مه ویلي وو چې په ۲۰۲۶ کال کې به شاوخوا ۲۲ میلیونه کسان په افغانستان کې بشري مرستو ته اړتیا ولري.

په افغانستان کې د خوړو نړیوال پروګرام د روسیې له خوا ۴۲۰ متریک ټنه اوړه ترلاسه کړل.

دغه سازمان د یکشنبې په ورځ ویلي چې دا د هغو ۴ زره ټنو اوړو یوه برخه ده چې روسیې یې ورسره د مرستې ژمنه کړې ده.

دوی ویلي چې دا وړه هغو اړمنو افغانانو ته ورکوي چې د بې وزلۍ تر کرښې لاندې ژوند کوي.

د خوړو نړیوال سازمان تر دې مخکې ویلي و چې په هرو دریو افغانانو کې یې هغه یې د خوړو بیړنۍ مرستې ته اړتیا لري او د دغه سازمان په وینا د پاکستان وروستیو بریدونو او د لسګونه زره کسانو بې ځایه کېدا، دا اړتیا ډېره کړې.

که څه هم له اړمنو افغانانو سره وخت نا وخت د خوراکي او غیرخوراکي موادو مرستې کیږي، خو د مرستو د ناعادلانه ویش او فساد په اړه یې تل شکایتونه کیږي.

روسیه، هغه یوازنی هېواد دی چې د طالبانو حکومت یې په رسمیت پیژندلی او له دغه حکومت سره سیاسي او اقتصادي تعاملات لري.

د روغتیا نړیوال سازمان وایي چې ملاریا لا هم په افغانستان کې ګڼې کورنۍ، په ځانګړي ډول ماشومان اغېزمنوي.

د افغانستان لپاره د روغتیا دنړیوال سازمان څانګې د شنبې په ورځ، د غويي ۵مه، د ملاریا د نړیوالې ورځې په مناسبت په خپله ایکسپاڼه لیکلي چې سره لدې هم د وقایې، ژر تشخیص او پر وخت درملنې له لارې ژوند ژغورل کېدای شي.

د ملګرو ملتونو دغه اداره زیاتوي چې په افغانستان کې ټولنې تر ډېره د ګرمو او باراني میاشتو پر مهال له ملاریا سره مخ کېږي.

روغتیا نړیوال سازمان په دې وروستیو کې وویل چې د مارچ په میاشت کې په افغانستان کې د ملاریا پېښې زیاتې شوې ، او په دې میاشت کې د ملاریا شاوخوا ۷۴۶ پېښې ثبت شوې دي، چې د فبرورۍ میاشتې په پرتله ۲۵ سلنه زیاتوالی ښيي.

ملاریا داسې ناروغي ده چې د غوماشي له لارې له یوه اخته کس څخه بل سالم کس ته لېږدول کېږي او تر ډېره ماشومان او امیندواره ښځې اغېزمنوي.

افغانستان کې د طالبانو حکومت وايي کابل کې یې د یو ښارګوټي د جوړولو پلان منظور کړی.

د ریاست الوزراء اقتصادي معاونیت د شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه ولیکل چې د ګلبهار د استوګنې اوتجارتي ښارګوټی به په ۱۱ زره جریبه ځمکه کې د ۸ ملیاردو ډالرو په لګښت چې خصوصي سکتور یې په غاړه اخلي جوړیږي.

د ښارکوټي د تخنیکي مطالعې لپاره یو کمیسیون ټاکل شوی دی چې خپل راپور به په ۳ میاشتو کې وړاندې کړي.

خبرپاڼه زیاتوي چې دغه ښارګوتی به لسګونو زرو کسانو ته د استوګنې زمینه او د کار زرګونه فرصتونه برابر کړې.

کابل کې ددغه ښارګوټي د تاسیس خبر په داسې مهال خپریږي چې له ګاونډیو هیوادونو افغانستان ته په وروستیو کلونو کې د ملیونو کډوالو ستنیدو او طبیعي افاتو د مسکن او سرپناه شدید کمی رامینځ ته کړی دی.

د ملګرو ملتونو د بشري میشتیدنې پروګرام ( یو.ان. هبیتات) څو ورځې مخکې وویل افغانستان کې سږ ۲۰۲۶ کال، ۴.۲ ملیونه کسان عاجلې سرپناه او غیرخوراکي موادو ته اړ دي.

طالبانو په قطر کې له میشتو افغانانو چې امریکا ته د تګ انتظار کوي، غوښتنه کړې چې افغانستان ته ستانه شي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په یوه بیان کې چې نن خپور شو، دغو افغانانو ته ډاډ ورکړی او ویلي یې دي، که کوم افغان بل هیواد ته د تللو اراده لري، کولی شي په مناسبت وخت کې له قانوني لارو بیا ولاړ شي.

نیویارک ټایمز ورځپاڼې سې شنبې( اپریل ۲۱ مه) راپور ورکړ چې شاوخوا یولس سوه افغانان چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنۍ وروسته په قطر کې په یوه پوځي کمپ کې امریکا ته د تګ په هیله ځای پرځای شوي اوس له یوې سختې پریکړې سره مخامخ دي چې یا به د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته ستنیږي یا به د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت ته استول کیږي.

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بنټ تیره اونۍ په ایکسپاڼه کې د هغو افغانانو په اړه اندیښنه ښکاره کړه چې د طالبانو له بیا واکمنۍ وروسته بهرنیو هیوادونو ته تللي او اوس بیرته افغانستان ته استول کیږي.

د طالبانو حکومت د پټاکیو او اورلوبو د موادو تولید، واردول او پلورل منع کړل.

د طالبانو د حکومت د صنعت او سوداګرۍ وزارت د جمعې په ورځ اعلان وکړ چې ګمرکونو ته یې لارښوونه کړې ده چې د دې توکو د وارداتو مخه ونیسي، د اورلوبو او پټاکیو کوم مواد چې وارد شوې دي هغه محصول نه کړي او بیرته یې اصلي ځایونه ته مسترد کړي.

د طالبانو په وینا دا پریکړه د دوی د مشرتابه په لارښوونه شوې ده او له سرغړونکو سره به قانوني چلند وشي.

افغانستان ته د پټاکیو د وارداتو د بندیدو غوښتنه په تیرو کلونو کې هم شوې وه خو مخنیوی یې نه و شوی.

د شانګهای د همکارۍ سازمان د بهرنیو چارو د وزارتونو مرستیالانو په مسکو کې د جمعې په ورځ د یوې غونډې په ترڅ کې د افغانستان او سیمې پر وضعیت خبرې وکړې.

د غونډې برخه والو د ترهګرۍ، جګړې او مخدره توکو پورې اړوند ګواښونو څخه پاک د یو خپلواک، بې طرفه او سوله ییز هیواد په توګه له افغانستان څخه یو ځل بیا خپل ملاتړ څرګند کړ.

د شانګهای د همکارۍ سازمان غړیو تر دې مخکې هم باثباته افغانستان په سیمه کې د اوږدمهاله امنیت د پرمختګ لپاره اړین ګڼلی. د دې سازمان اکثر غړي هیوادونه له افغانستانه د مخدر موادو قاچاق ته اندیښمن دي.

د شانګهای د همکارۍ سازمان په دوه زره لومړي کال کې جوړ شو؛ روسیه، چین، د منځنۍ اسیا هیوادونه، هند، پاکستان، ایران او بیلا روسی یې غړي دي.

د قزاقستان په پلازمېنه استانه کې د « غرونه او اقلیمي بدلونونه» په نوم غونډه کې د اقلیمي بدلون اغیزې وارزول شوې، همداراز د اوبو او طبیعي سرچینو د ګډ مدیریت پر مساله بحث وشو او ټینګار وشو چې سیمه ییزه همکاري پياوړې شي.

په دې درې ورځنۍ غونډه کې چې د جمعې په ورځ پای ته ورسیده

د افغانستان او د منځنۍ اسیا د هیوادو او یوشمیر نړیوالو سازمانونو استازیو برخه اخیستې وه.

د طالبانو د چاپيریال ساتنې د ملي ادارې د رییس مولوي مطیع الحق خالص په مشرۍ یو پلاوی دې غونډې ته ورغلی و. دې ادارې په یوه بیان کې ویلي دي چې د استانې په غونډه کې د افغانستان په څېر غرنیو سیمو ته د نړیوالې ټولنې د پاملرنې غوښتنه وشوه.

د ترکیې په پلازمینه انقره کې یو شمیر افغانانو د جمعې په ورځ د سیمې د تحولاتو او افغانستان په تړاو خبرې وکړې.

د دې غونډې یوې ګډونوالې شکریې بارکزۍ ازادي راډیو ته وویل چې دا غونډه د لاجورد یولي په نوم د ترکیې د یوه تحقیقاتي مرکز له لورې جوړه شوې وه.

اغلې بارکزۍ زیاته کړه چې په غونډه کې د افغانستان د جمهوري نظام د کابینې او پارلمان د یوشمیر غړیو ترڅنګ ځینو سیاسونو برخه اخیستې وه او دا غونډه تر ډيره اکاډیمیکه وه.

د لاجورد یولي مرکز په یوه بیان کې ویلي دي چې افغانستان په وروستیو کلونو کې له ژورو ننګونو سره مخامخ دی چې د سیمه ییزو بدلونونو له امله اغیزمن شوی دی. د دې مرکز په باور دغو تغییراتو په افغانستان کې د حکومتدارۍ او مشروعیت په اړه پوښتنې راپورته کړې دي.

د طالبانو د ارشاد، حج او اوقاف وزارت د جمعې په ورځ په یوه بیان کې وویل چې تر اوسه د حج په مراسمو کې د ګډون لپاره اووه زره دوه سوه درې شپیته افغانان مدینې منورې ته انتقال شوې دي.

له یوې اونۍ راهیسې دا کسان په الوتکو کې سعودي عربستان ته لېږدیدلي دي.

ټاکل شوې ده چې سږکال دیرش زره افغانان له افغانستانه سعودي عربستان ته د اریانا او کام اییر الوتکو له لارې په شپږ نوي الوتنو کې انتقال شي.

د حج سږني مراسم د مې په وروستۍ اونۍ کې پیلیږي.

د افغانستان د سنوکر او بیلیارد فدراسیون مشر وحیدالله اصغري چې څو ورځې مخکې کابل کې وژل شوی وو نن یې مړی خاورو ته وسپارل شو.

وحیدالله اصغري تېره سه شنبه د شپې ناوخته په کابل کې نامعلومو وسله والو تر تښتولو وروسته وژلی وو.

د اصغري کورنۍ ته دوه ورځې وروسته د هغه مړی سپارل شوی وو.

د هغه زوی علي عباس اصغري رسنیو ته ویلي چې د طالبانو حکومت یې باید د پلار د وژنې عاملین ونیسي او سزا ورکړي.

د طالبانو امنیتي چارواکو ویلي چې د پېښې عاملین به ونیسي.

وحیدالله اصغري له څو کلونو راهیسې د افغانستان د سنوکر او بیلیارد فدراسیون مشر وو او د المپیک کمېټې ته نږدې یې د افغان کلب په نوم د سنوکر یو کلب هم درلود چې وخت ناوخته به پکې په ملي کچه لوبې هم کېدلې.

که څه هم د طالبانو د پوره امنیت ادعا کوي خو دا او ځینې نورې امنیتي پېښې چې په تېره ځینې ورزشکاران پکې په نښه شوي بل څه وايي.