د ایران صدا وسیما دولتي رسنۍ د دوغارون په پوله کې د سرحدي چارواکو له قوله ویلي چې دا لارۍ له نهو ترڅوارلس شپې کیږي چې ایران ته د ننوتلو په تمه دي.

د ایران سرحدي چارواکو ویلي چې د ایراني لاریو دریدل د طالبانو حکومت لخوا د لګول شويو محدودیتونو له امله دي.

خو د طالبانو حکومت تر اوسه په دې اړه تبصره نه ده کړې.

ایراني چارواکي وايي ، دوی اوس مهال یو پلان پلي کوي چې د دې ستونزې د حل لپاره د یوې ایراني لارۍ په بدل کې یوې افغان لارۍ ته د ننوتلو اجازه ورکړي.

دا په داسې حال کې ده چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د لارو د تړل کیدو له امله، د طالبانو حکومت او افغان سوداګر هڅه کوي چې د بدیل په توګه له ایران او منځنۍ آسیا هیوادونو څخه کار واخلي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام (UNDP) د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونو د شمېرو پر بنسټ ویلي چې له ۲۰۲۱ کال مخکې د ښځینه سوداګرو د رسمي جوازونو شمېر د ۶۰۰ او ۱۰۰۰ ترمنځ و، خو اوس له لسو زرو څخه اوښتی دی.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پراختیایي پروګرام د استازي مرستیال، دوئل موکرجي، په هغې مرکې کې چې د شنبې په ورځ د دې ادارې پر پاڼه خپره شوې، ویلي چې د ښځو د سوداګریزو فعالیتونو د زیاتېدو اصلي لامل دا دی چې د ژوند نورې لارې ورباندې تړل شوې دي.

هغه زیاته کړې چې هغه ښځې چې یو وخت یې غوښتل انجینیرانې یا وکیلانې شي اوس غالۍ اوبي او یا هم صابون تولیدوي.

موکرجي وايي، ډېری ښځې په کوچنیو او ټیټ عاید لرونکو سوداګریزو فعالیتونو بوختې دي.

د۲۰۲۱ کال په اګست میاشت کې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، ښځې او نجونې په ډېری دولتي ادارو او نادولتي بنسټونو کې له کار کولو منع شوې دي. سربېره پر دې، دوی د منځینو زده‌ کړو، لوړو زده ‌کړو او د تګ راتګ په ګډون د ټولنې په ډیرو برخو کې له سختو محدودیتونو سره مخ دي.

د ۲۰۲۶ کال د فوټبال نړیوال جام په پایلوبه کې به د یکشنبې په ورځ د ارجنټاین او هسپانیا ملي لوبډلې د اتلولۍ د ګټلو لپاره سره مخامخ شي.

دا لوبه به د افغانستان پر وخت د شپې په ۱۱:۳۰ بجو پیل شي.

د نیمه پایلوبې په پړاو کې ارجنټاین په یوې حساسه لوبه کې، چې تر ۸۵ مې دقیقې پورې له انګلستان څخه د ۱-۰ په وړاندې شاته و، په وروستیو دقیقو کې دوه ګولونه ووهل او پایلوبې ته یې لاره وموندله.

تر دې وړاندې، هسپانیا هم د فرانسې ملي لوبډلې ته په ماتې ورکولو سره پایلوبې ته لار پیدا کړې وه.

تمه ده چې د امریکا په نیوجرسي لوبغالي کې د لسګونو زره نندارچیانو ترڅنګ دغه لوبه په نړۍ کې د فوټبال میلیونونه مینه ‌وال د ټلوېزیونو په پردو وګوري.

پر ایران د امریکا د بریدونو له اوومې پرله‌ پسې شپې وروسته، د ایران سپاه پاسدران انقلاب ځواکونو خبرداری ورکړی چې د فارس خلیج ګاونډي هېوادونه باید د "ناڅاپي او متناسب" پوځي غبرګون لپاره چمتو وي.

تسنیم خبري اژانس د شنبې په ورځ راپور ورکړ چې سپاه پاسداران په خپلې اعلامیې کې هغو هېوادونو ته چې د امریکا پوځي اډې پکې شته، خبرداری ورکړی چې خپل ملکي دفاعي واحدونه فعال کړي او ملکي وګړي له احتمالي پوځي هدفونو څخه لرې وساتي.

د سپاه پاسداران دا خبرداری سمدستي وروسته له هغې خپور شو چې د امریکا په پوځي ستراتیژۍ کې څرګند بدلون راغی. د دې ستراتیژۍ له مخې، بریدونه چې مخکې د هرمز تنګي ته نږدې سیمې پکې په نښه کیدې، د جولای په ۱۸مه د ایران د مرکزي او جنوبي سیمو څو ځایونو ته هم وغځېدل.

د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) د جولای په ۱۷مه ویلي وو چې دغه نوي بریدونه د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په امر د ایران د پوځي وړتیاوو د لا کمزوري کولو لپاره پلان شوي دي.

د افغانستان لپاره د روغتیا د نړیوال سازمان (WHO) څانګې د شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې په دې هیواد کې د هوا د تودوخې د زیاتوالي خبر ورکړی دی.

دغه سازمان کورنیو ته د سختې ګرمۍ پر وړاندې د ځان ساتنې لپاره یولړسپارښتنې کړې دي.

د ملګرو ملتونو د دې ادارې په وینا، د هوا د تودوخې له زیاتېدو سره خلک باید ډېرې اوبه وڅښي، په یخو اوبو غسل وکړي، سپکې او ازادې جامې واغوندي، له سیوري لرونکې خولۍ او د لمر عینکو څخه کار واخلي او هره ورځ لږ، خو په څو وخته خواړه وخوري.

همدارنګه، د سیوري لاندې پاتې کېدل، له سختو بدني فعالیتونو ډډه کول، او له دوو تر دریو ساعتونو پورې په یخو ځایونو کې تېرول هم د روغتیا د نړیوال سازمان له مهمو سپارښتنو څخه دي.

د طالبانو د حکومت د هواپېژندنې ادارې د وړاندوینې له مخې، د یکشنبې او دوشنبې په ورځو کې به په زرنج ښارکې تودوخه ۴۸ درجې د سانتي ‌ګراد، د فراه ښار ۴۷ درجې، او د مزارشریف او لشکرګاه ښارونو تودوخه ۴۶ درجې د سانتي‌ ګرادو ته ورسېږي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتویوګوتریش د ایران پر ملکي تاسیساتو د امریکا د بریدونو په اندېښنه ښودلې ده.

د ګوتریش ویاند سټفین دوجاریک رسنیو ته ویلي،" دغه بریدونه د منلو نه دي".

امریکا په وروستیو څو ورځو کې د ایران پر ملکي تاسیساتو او پلونو بریدونو وکړل.

د نړیوالو اړیکو کارپوهان وايي،"پر ملکي تاسیساتو بریدونه د جګړې له قوانینو سرغړونه ده".

بل د ایران سپاه پاسداران ځواکونو ته نژدې خبري اژانس تسنیم خبر ورکړی چې د امریکا په تازه بریدونو کې د بندرعباس کې دوه پلونه وویشتل شوي دي.

ایران په ځوابي بریدونو کې په سیمه کې د امریکا پر پوځي اډو بریدونه کوي.

د بشري حقونو د فعالانو ټولنې په بدخشان ولایت کې د طالبانو له خوا د یو شمیر کسانو د نیولو او شکنجې په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

دغې ټولنې پرون ماښام د یو بیان په خپرولو سره ویلي،" د بدخشان د یفتل پایین ولسوالۍ له پېښه وروسته په ټولنیزو رسنیو کې داسې ویډیوګانې خپرې شوي چې په کې ښکاري طالب ځواکونو یو شمیر کسان نیولي او جبري اعترافونه يې اخلي".

د دې ټولنې په ټکو،" هیڅ څوک باید د توقیف پرمهال د شکنجې، سپکاوي او جبري اعترافونو سره مخ نشي".

ازادي راډیو په خپلواکه توګه د دغو ویډيوګانو کراره والی نشي تاییدولی.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو راتلونکې اوونۍ فیلیپین ته ځي څو د جنوب خیتځي اسیا هېوادونو له چارواکو سره وګوري.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د بیان له مخې، روبیو به د جنوب ختیځې اسیا د غړو هېوادونو د ټولنې له ناستې سربیره په دوو نورو ناستو کې ګډون وکړي.

تمه ده هغه به د دې هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو سره هم وګوري.

د جنوب خیتځې اسیا یا (اسه ان)ه ېوادونو ناسته د جولای له ۲۱مې تر ۲۳مې د فیلپین په پلازمینه مانیلا کې ترسره کیږي.

د ایران او امریکا ترمنځ روانه شخړه د ناستې د اجنډا یوه مهمه برخه ده.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د روبیو د سفر موخه په سیمه کې د چین د نفوذ مخنیوی او په د ایران په مسله کې د امریکا د ښکلیتا سربیره جنوب خیتځې اسیا ته د امریکا پاملرنه یاده کړې ده.

سنټکام په سوریه کې د امریکا پر پوځي اډو د بریدونو ادعاوې رد کړي.

په منځني ختیځ کې د امریکا مرکزي قومندانۍ سنټکام د جمعې په ورځ (د جولای ۱۷مه) پر خپلې ایکس پاڼه لیکي،" په وروستیو ورځو کې په سیمه کې د امریکا پر هیڅ یوې پوځي اډې برید نه دی شوی او نه هم کوم امریکايي سرتیری وژل یا نیول شوی دی".

د ایران د سپاه پاسدارن ځواکونو ادعا کړې وه چې په سوریه کې يې د امریکا پر التنف پوځي اډې بریدونه کړي او یو شمیر امریکايي سرتیري يې وژلي دي.

دا ادعاوې په داسې حال کې دي چې په وروستیو شپږو ورځو کې په دوامداره توګه امریکا د ایران پر بیلابیلو ښارونو بریدونه کوي.

ایران بیا په منځني خیتځ کې هغه هېوادونه په نښه کوي چې د امریکا د پوځي اډو کوربه دي.

افغانستان کې د طالبانو حکومت وايي روانه اونۍ څه دپاسه ۱۴۰۰ افغان کډوال چې پاکستان کې بندیان وو ، ازاد او هیواد ته ستانه شول.

د مهاجرینو او راستنیدونکو چارو وزارت د پنجشنبې خبرپاڼه کې وویل یادو کسانو کې کورنۍ او انفرادي وګړي شامل وو چې ۱۰۸۳ تنه یې د تورخم او ۳۳۳ کسه نور د سپین بولدک له لارې ستانه شول.

خبر زیاتوي چې دغه کسان د مرستو له ترلاسه کولو وروسته خپلو اصلي سیمو ته ولیږدول شول.

یاد کسان په داسې حال کې افغانستان ته ستنیږي چې د پاکستان حکومت د جولای میاشتې له لسمې نیټې راهیسې د افغان کډوالو د نیولو نوې لړۍ پیل کړې.

پاکستاني چارواکي د افغانانو د نیولو لپاره خپل نوی کمپاین د هغو بهرنیانو خلاف "عملیات" بولي چې د دوی په وینا، د اوسېدو قانوني اسناد نه ‌لري.

ملګري ملتونه وايي له ۲۰۲۳ کال راهیسې شاوخوا ۶ ملیونه افغانان خپل هیواد ته ستانه شوي دي.

منځني ختیځ کې دامریکايي ځواکونو قومانداني ( سنتکام ) وايي په ایران د تیرې شپې نوي بریدونه یې پای ته رسولي دي.

د سنتکام اعلامیه وايي دغه بریدونه چې د تهران په وخت تیره شپه ۲۱:۳۰ پیل شول د جمعې په سهار۵:۱۰ پای ته ورسیدل.

اعلامیه زیاتوي چې ددغو عملیاتو په ترځ کې لسګونه اهداف لکه دافع هوا تجهیزات ، لوژیستیکي او پوځي زیربناوې او د ساحلي رادار تاسیسات له مینځه وړل شوي دي.

بلخوا ایراني رسنیو د وسله والو ځواکونو په حواله په سیمه کې امریکايي اډو باندې د ایران لخوا د نویو بریدونو خبر ورکړ.

ایراني رسنۍ رپوټ ورکوي چې د ایران اردو او سپاه پاسداران ځواکونو د عراق د کردستان په اربیل ، بحرین او په قطر کې د العدید په اډه بریدونه کړي دي.

قطر مخکې د ایران له لوري دیوه بل برید په وړاندې د خپل غبرګون د هڅو خبر ورکړی و.