ایراني رسنیو نن شنبې رپوټ ورکړ چې ددغه هیواد حکومت د هیواد په شمال کې د ځنګلونو د اور د مړه کولو لپاره بهرنۍ مرسته وغوښته.

د کسپین سمندرګي په زرکیلومتر ساحل تر آذربایجان پورې دغه ځنګلونه د یونیسکو سازمان لخوا د نړۍ په اثارو کې شامل دي.

دغه ځنګلونه ویل کیږي له ۲۵ تر۵۰ ملیون کلونه عمر لري او څه دپاسه ۳۲۰۰ مختلف النوع نباتات په کې دي.

ایرنا دولتي خبري اژانس رپوټ ورکړ چې هغه اور چې دنومبر میاشتې پیل کې په دغو ځنګلونو کې لګیدلی وو او مړ کړای شو د نومبر په ۱۵ بیا لګیدلی.

دایران دولسمشرمرستیال محمد جعفر قایم پناه د جمعې په ورځ په خپلې ایکسپاڼه کې ولیکل چې ایران د اور دمړه کولو لپاره د دوستو هیوادونو بیړنۍ مرسته غوښتې .

د ملګرو ملتونو د ماشومان د ساتنې نړیوال صندوق (یونیسف) وايي، "تیرکال نژدې ۲۳میلیونه افغانان بشري مرستو ته اړمن وو".

دغه صندوق د یکشنبې په ورځ د (فبروري۱۵مه) د خپل کلنې راپور په خپرولو سره ویلي،"په ۲۰۲۵کال کې ۲۲،۹ میلیونه افغانانو بشري مرستو ته اړتیا درلوده چې څه ۱۲میلیونه يې ماشومان وو".

د یونیسیف په ټکو، په افغانستان کې د روان بشري بحران اصلي لاملونه له زده کړو او کار د ښځو او نجونو راګرځول، اقلیمي بدلون، اقتصاد رکود او بې روزګاري دي.

د یونیسیف په راپور کې وړاندې راغلي چې د بودیجې کمښت د روغتیا، خوړو او پاکو اوبو د رسولو په برخه کې د دغه صندوق فعالیتونه له خنډ سره مخامخ کړي دي.

د یونیسیف په ګډون ډير شمیر نړیوالو سازمانونو په افغانستان کې د بشري بحران سربیره د خدماتونو په وړاندې کولو کې د بودیجې د کمښت خبره په ځلونو کړې ده.

دغو سازمانونو خبرداری ورکړی چې چیرته د اړمنو افغانانو د لاسنیوي په موخه په کافي اندازه بودیجه ترلاسه نه کړي په لیرو پرتو سیمو کې به د میندو او ماشومانو سربیره ډیر اړمن کسان د ژوند له لومړنیو خدماتونو بې برخې شي.

د پاکستان د تحریک انصاف (پي ټي ای) ګوند غړو او د عمران خان پلویانو له پېښور څخه پنجاب ایالت ته تلونکې لارې تړلي دي.

د دغه ګونډ غړو له حکومته غوښتي چې پخوانی صدراعظم او د دغه ګوند بنسټګر عمران خان په روغتون کې بستر کړي.

د راپورونو له مخې، د ناورغۍ له کبله د عمران خان د یوې سترګې دید خورا کم شوی دی.

درې ورځې کیږي چې د عمران خان پلویانو په ډېره اسماعیل خان، کواټ او اټک کې پنجاب ته تلونکې ټولې لارې د تګ راتګ په مخ تړلي دي.

د دغو اعتراضونو له کبله زرهاوو موټرې په لارو کې بندې پاتي دي.

د راپورونو له مخې، د عمران د سترګې د درملنې په موخه د داکټرانو یو ټیم زندان ته ورغلی دی.

د پاکستان سترې محکمې د فبرورې په ۱۲مه امر کړی و چې د داکټرانو یو ټیم دې د عمران د درملنې په موخه زندان ته لاړ شي او عمران ته دې اجازه ورکړل شي چې له خپلو اولادنو سره ټیلفوني اړیکه ونیسي.

عمران خان له ۲۰۲۳کال راهیسې د درغلېو په ګډون په یو شمیر قضیو کې تورن پیژندل شوی دی چې په ۱۴کلونو بند محکوم شوی دی.

عمران بیا په ځان لګیدلي د درغلیو ټولو تورونه سیاسي بللي دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو له ایران سره پر ډیپلوماټیک چلند ټینګار کړی دی.

هغه چې د یکشنبې په ورځ د (فبروري ۱۵مه) د سلواکیا په پلازمینه براتیسلاوا کې په یوه خبري کنفراس کې خبرې کولې وویل،"ولسمشر ټرمپ ایران ته ښکاره ویلي چې مذاکراتو ته د جګړې پرتله اولویت ورکوي".

هغه وړاندې وویل،"هیڅ څوک نه دي توانیدلي چې له ایران سره بریالی تړون ولري، خو موږ خپله هڅه کوو".

له دې مخکې ایران له امریکا سره د خپل اټومي پروګرام په اړه د یوې هوکړې د ترلاسه کولو امکان مطرح کړی.

د ایران د بهرنیو چارو مرستیال وزیر مجید تخت روانچي د یکشنبې په ورځ بي بي سي ته ویلي و، "که دوی (امریکایان)د بندیزونو په اړه خبرې کولو ته چمتو وي، موږ چمتو یو چې د خپل اټومي پروګرام اړوند مسلو په اړه خبرې وکړو."

هغه دا مشخصه نه کړه چې ایران د ټولو او که د یوې برخې بندیزونو لرې کول غواړي.

روبیو په مونیخ کنفرانس کې له ګډون وروسته سلواکیا ته تللی دی.

تمه ده هغه له دې وروسته د هنګري له ولسمشر ویکتور اوربان سره وګوري.

د کرکټ د شل اووریز نړیوال جام سیالیو په لړ کې هند وتوانیده پاکستان ته په ماتې ورکولو سره د اتو غوره لوبډلو پړاو ته لار ومومي.

دا لوبه چې د یکشنبې په ورځ د سریلانکا په کولمبو ښارکې وشوه، هند پاکستان ته په شلو اورونو کې د ۱۷۶منډو هدف ټاکلی وو.

د پاکستانۍ لوبډلې په ۱۸اور کې د ټولو لوبغاړو په سوځیدو سره ۱۱۴منډې جوړې کړې.
د هند پر وړاندې د پاکستان له ماتې وروسته دغه لوبډله اوس د جدول په دریم ځای کې ده.

پاکستان مخکې د هند پر وړاندې له دې لوبې بایکاټ اعلان کړې و.

له ۲۰۲۲ کال راهیسې هند له پاکستان سره پنځه واره په نړیوالو شل اووریزو لوبو کې مخ شوی چې ټولې یې ترې ګټلي دي.

بل پل، په نړیوالو سترو لوبو کې د هند پر وړاندې دا د پاکستان څلوارلسمه ماتې وه.

د کرکټ د نړیوالې شورا د معلوماتو له مخې، پاکستان او هند ۱۷شل اوریزې لوبې کړي چې ۱۴ يې هند ګټلي دي.

د کرکټ د شل اووریز نړیوال جام بله لوبه د دوشنبې په ورځ د افغانستان او متحده عربي اماراتو ترمنځ ده.

افغان ټیم خپلې دوې لومړنۍ لوبې په نیوزیلنډ او جنوبي افریقا بایللي دي.

ایران له امریکا سره د خپل اټومي پروګرام په اړه د یوې هوکړې د ترلاسه کولو امکان مطرح کړی، خو په دې شرط، په دې شرط چې واشنګټن پر تهران بندیزونه لرې کړي.

د ایران د بهرنیو چارو مرستیال وزیر مجید تخت روانچي د یکشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۶مه) بي بي سي ته وویل: "که دوی د بندیزونو په اړه خبرې کولو ته چمتو وي، موږ چمتو یو چې د خپل اټومي پروګرام اړوند مسلو په اړه خبرې وکړو."

هغه دا مشخصه نه کړه چې ایا هغه د ټولو او که د یوې برخې بندیزونو لرې کول غواړي.

ایراني چارواکي دا څرګندونې داسې حال کې کوي چې د متحده ایالاتو او ایران ترمنځ د خبرو اترو نوی پړاو د سه شنبې په ورځ د سویس په جینیوا کې د عمان په کوربه توب ترسره کیږي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو سلواکیا ته په خپل سفر کې په براتیسلاوا ښار کې د دغه هېواد له ولسمشر پیټر پلګریني سره کتلي دي.

روبیو په مونیخ کانفرانس کې له ګډون وروسته نن سلواکیا ته تللی دی.

رویټرز لیکلي چې روبیو به سبا دوشنبه د هنګري له ولسمشر ویکتور اوربان سره وګوري.

د امریکا بهرنیو چارو وزارت تېره اونۍ ویلي و چې روبیو به په دې سفر کې په دوه اړخیزو اړیکو، د ناټو پر ژمنو او د انرژۍ په برخه کې په همکاریو خبرې وکړي.

په افغانستان کې د رشتې خلاف کار کول نوې خبره نه ده، خو پر دغه هیواد د طالبانو تر بیا ځلې واکمنېدو وروسته د بې کارۍ او بې وزلۍ په پراخېدو سره یو شمیر ځوانانو د خپلې تحصیلي څانګې خلاف ځینو کارونو، لکه د موبایلونو ترمیم ته مخه کړې او د یوې حرفې په توګه يي تعقیبوي.

د کابل یوه اوسېدونکي عبیدالله محب چې په خبره یې له فارمسي پوهنځي فارغ شوی او مخکې یې درملتون درلود ازادي راډیو ته یې وویل، اوس یې د موبایلونو د ترمیم کار خونه جوړه کړې ده.

دی چې د خپلې ۹ کسیزې کورنۍ مشري کوي ازادي راډيو ته یې وویل د ورځې تر درې څلور سوو پورې افغانۍ ګټي چې د خپل کور لګښتونه پوره کړي :

دوه کاله مخکې ( جدي ۱۴۰۰۲ )د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام ویلي وو، چې په افغانستان کې د خلکو اقتصادي وضعیت د طالبانو تر بیا واکمنېدو ورسته بدتره شوی او د دې هیواد له ۸۵ سلنه زیات اوسېدونکي له یو ډالر نه د کم عاید په ګټلو ژوند کوي.

د ننګرهار ولایت اوسېدونکی نعیم الله چې د لغمان پوهنتون د ادبیاتو او بشري علومو پوهنځي د کتابدارۍ له برخې فارغ دی، وایي اوس د موبایلونو د ترمیم کارته مخه کړې او په دې برخه کې بوخت دی:

"ما ډېرې هڅې وکړې چې خپله رشتې اړوند د پوهنتون استادۍ او د کتابتونو امریت او مدیریت برخه کې کار پیدا کړم خو هغه برخه کې مې ونه شو موندلی، ځکه دا څانګه یوازې لغمان کې ده، بیا د بې روزګارۍ له امله د موبایل جوړنې مرکز ته لاړم، ځکه اوس خو موبایل عام دی او کارونکي یې ډېر دي چې کارونکي ډېر وي نو حتما یې موبایلونه خرابېږي، ډېر نورو ملګرو مې هم چې پوهنتونونه لوستي همدې برخې ته مخه کړې او ځینو بیا په نیمه کې پرېښودل، نو یو ځوان په درې زرو افغانیو روزنې کولای شي چې یو کسب زده کړي او خپله راتلونکی پرې جوړ کړي."

دوی وایي د موبایل ترمیم جوړولو لپاره یې په درې میاشتنۍ دوره يي روزنه کې په میاشت کې د زر افغانۍ فیس په ورکړې دا کسب او مسلک زده کړی او تر فارغېدو دوه یا دوه نیمې میاشتې وروسته یې ځانونو ته د موبایل د ترمیم کارخونې پرانیستي دي.

په ورته وخت کې د موبایل ترمیم او بریښنايي وسایلو د ترمیم د زده کړو د مرکزونو یو شمېر مسولان هم وايي، د تېر په پرتله اوس په دې برخه کې د ځوانانو مراجعه زیاته شوې ده.

له دې ډلې کابل کې د موبایلونو د ترمیم د زده کړې د یو مرکز مشر امیرالله امیر ازادي راډیو ته وویل:

"موږ په کال کې له ۱۰۰ تر ۲۰۰ ځوانان د (موبایل ترمیم) برخه کې جذبوو، سیسټم مو داسې دی چې درې تر څلور میاشتو روزنه ده، ځوانان راځي زده کړه کوي او بیا د کسب او کار څښتن کېږي، موږ سره ډېر داسې ځوانان شته چې له بېلابېلو څانګو لکه اقتصاد، طب، فارمسي او نورو فارغ دي، ځکه دا لنډ مهالې درې میاشتنۍ دوره ده چې زده کوي یې او ژر په کې کار مومي."

ښاغلی امیر وایي چې نه یوازې ځوانان بلکې ان د پاخه عمر لرونکي کسان چې یا له خپلو پخوانیو دندو لرې شوي او یا مختلفو برخو کار نه شي موندلی، دوی ته مراجعه کوي او له درې تر څلور میاشتنې روزنې وروسته د موبایلونو د ترمیم ورکشاپ پرانیزي.

دا په داسې حال کې ده چې مخکې یو شمیر ځوانانو چې په بیلابیلو برخو کې یې لوړې زده کړې کړي له ازادي راډيو سره په خبرو کې ادعا کړې چې په دولتي ادارو کې د دندو د ترلاسه کولو لپاره اړیکې پالل کیږي هغه ادعا چې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد یې په اړه د ازادي راډیو پوښتنې نه وې ځواب کړې.

د تخنیک او ټکنالوژۍ برخې یو شمېر پوهان او فعالان وايي، د تکنالوژۍ چټک پرمختګ او ورځ بلې ته د برېښنايي وسایلو د ترمیم د خدمتونو اړتیا ته په پام، دا برخه د ګټې ده او ځوانان کولای شي په چټکۍ سره په کې د کار بازار ته ننوځي.

له ډلې د تکنالوژۍ څانګې افغان متخصص او د سافټ ویر انجنیر اغا ملوک سهار ازادي راډیو ته وویل:

"دا چې ولې باید ټکنالوژۍ ته ډېره پاملرنه وشي دلیل دا دی چې په دې برخه کې پرمختګ دوه نیم برابر زیات دی، اوس په نړۍ کې ډېر زیات ځوانان په همدې برخه کې کار او تکیه کوي او ان ورته له غیر دې کار موندل سخت وي، په افغانستان کې هم ځوانان کولای شي په خپله او هره بله ژبه انلاین کورسونه، ورکشاپونه زده کړي، کورونو کې ځان ته تکنالوژیکي وسایل لکه یو لپټاپ برابر کړي، په ورځ کې دې لږ تر لږه دوه، درې ساعته د دې مهارتونو زده کولو ته وخت ورکړي، دا چې هېواد کې اوس بېلابېلې ستونزې دي دا په دې معنا نه ده چې موږ تم شو او څه زده نه کړو، نړۍ موږ ته نه تمېږي او باید پرمختګونه زده کړو."

تر دې وړاندې هم د افغانانو پر دې وضعیت بېلابېلو نړیوالو سازمانونو او د ملګرو ملتونو ادارو اندېښنې ښودلي او له دې ډلې د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ ادارې (اوچا) د تېرې زېږدیز کال ( ۲۰۲۵ ) د دسمبر میاشتې په ۳۰ مه ویلي وو چې په ۲۰۲۶ کال کې به شاوخوا ۲۲ میلیونه کسان په افغانستان کې بشري مرستو ته اړتیا ولري.

د قزاقستان پلازمېنه استانه به سبا دوشنبه د افغانستان په اړه د منځنۍ اسیا د څلورو هېوادونو د ځانګړو استازو د دویمې غونډې کوربنه وي.

د قزاقستان، ازبکستان، تاجکستان او قرغزستان دغه ډيپلوماتان د افغانستان په اړه د تماس ډلې تر چتر لاندې سره راټولیږي او د بحث وړ مسایل یې د افغانستان سیاسي او اقتصادي وضعیت او دغه هېواد کې شته ننګونې دي.

د منځنۍ اسیا او افغانستان ګڼو رسنیو د سبانۍ غونډې په اړه راپورونه خپاره کړي دي.

د تماس دغه ډله د ازبکستان په نوښت ۲۰۲۵ کال کې رامنځته او د همدغه کال د اګست په ۲۶مه یې لومړنۍ ناسته په تاشکند کې ترسره شوه.

دغه هېوادونه که څه هم د طالبانو حکومت په رسمیت نه پيژني، خو له طالبانو سره سیاسي او اقتصادي تعاملات لري.

د کریکټ په روان شل اوریز نړیوال جام کې ویسټ انډیز نن یکشنبه (د لیندۍ ۲۶مه) نیپال ته په ۹ ویکټو ماتې ورکړه.

ټاکل شوې ده چې ماسپښین مهال د امریکا او نمیبیا کرکټ لوبډلې سره مخامخ شي.

د نن ورځې جالبه لوبه بیا د هند او پاکستان ترمنځ ده چې د کابل په وخت ماښام شپږ بجې پیلیږي.

افغانستان به سبا، دوشنبه په خپله دریمه لوبه کې له متحده عربي اماراتو سره مخ شي.

افغانستان په خپلو وروستیو دوو لوبو کې سویلي افریقا او نیوزیلینډ ته لوبې بایللې دي.

سویس وايي چې د امریکا او ایران ترمنځ د خبرو اترو نوی پړاو به د سې شنبې په ورځ (د دلوې په ۲۸مه ) د عمان په کوربه توب په جینیوا کې ترسره شي.

د سویس د بهرنیو چارو وزارت ویاند د شنبې په ورځ فرانسپریس ته وویل: "سویس تل چمتو دی چې د متحده ایالاتو او ایران ترمنځ د خبرو اترو د اسانتیا لپاره ګډې هڅې وکړي."

مخکې له دې، رویټرز خبري اژانس د یوې باخبرې سرچینې په حواله راپور ورکړ چې د سه شنبې په ورځ به جینوا کې دوه دیپلوماتیک بحثونه پیل شي چې یو یې د ایران او بل هم د اوکراین د وضعیت په اړه دی.

د متحده ایالاتو او ایران ترمنځ د غیر مستقیمو خبرو اترو لومړی پړاو د (دلوې په ۱۷مه) د عمان په پلازمینه مسقط کې ترسره شو.