د امریکا د متحد ایالتونو ولسمشر وویل چې هڅه کوي د افغانستان د بګرام اډې کنټرول بیرته ترلاسه کړي.

ډونالډ ټرمپ د برتانیا له صدراعظم کایر سټارمر سره په ګډه خبري غونډه کې وویل، که چیرې د هغه د لومړۍ دورې په ترڅ کې له افغانستان څخه د امریکایي ځواکونو وتل ترسره شوي وای، نو هغه به بګرام له لاسه نه وای ورکړی.

ټرمپ زیاته کړه "موږ بګرام، چې د نړۍ یو له لویو هوايي اډو څخه دی، وړیا دوی (طالبانو) ته وسپاره."

ولسمشر ټرمپ دا هم وویل: "موږ هڅه کوو چې دا بیرته ونیسو ځکه چې دوی (طالبان) له موږ څخه ځینو شیانو ته ضرورت لري."

ټرمپ تر دې مخکې هم ورته څرګندونې کړې وې، خو ده د سپتمبر په اتلسمه دا هم وویل: "یو له هغو دلیلونو څخه چې موږ بګرام غواړو دا دی چې دا له هغه ځای څخه یو ساعت لرې دی چې چین خپلې اټومي وسلې جوړوي."

امریکایي سرتیري د ۲۰۲۱ کال په اګست کې دوې اونۍ وروسته په بشپړ ډول له افغانستان څخه ووتل چې طالبانو بیاځلي کابل ونیو.

د کډوالۍ نړیوال سازمان (ای او اېم) وایي چې په څه باندې یوه کال کې یې په افغانستان کې سوونو زره هغو کسانو ته بېړنۍ مرستې رسولي چې دې هېواد ته نوي راستانه شوي یا د طبیعي پېښو له امله زیانمن شوي دي.

دې سازمان د سې شنبې په ورځ د زمري په ۲۷مه په یوه راپور کې ویلي چې د ۲۰۲۵ کال د مارچ له میاشتې د ۲۰۲۶ کال تر مې میاشتې پورې یې له ۳۹۳ زره زیاتو کسانو ته بشري بېړنۍ مرستې رسولې دي.

د دې سازمان په خبره له زیانګالو سره دغه مرستې دې سازمان او د اروپایي ټولنې د بشري مرستو له‌خوا برابرې شوي چې په‌کې مؤقتي سرپناوې، ابتدایي روغتیایي خدمتونه، ترانسپورټ او د ژوند د نورو اړتیاوو د پوره کولو لپاره نغدې پیسې شامل و.

د «ای او اېم» په خبره، ډېرو هغو کسانو چې مرسته ورسره شوې وه، له افغانستان څخه بهر یې کلونه او ان لسیزې تېرې کړې وې، خو د محدودو امکاناتو او له یوه نامعلوم راتلونکي سره بېرته افغانستان ته ستانه شوي.

د کډوالۍ نړیوال سازمان په وینا، په تېر کال کې افغانستان د راستنېدونکو د بې‌ساري بهیرونو ترڅنګ له پرله‌‌پسې طبیعي پېښو سره مخ شوی چې له امله‌یې پر زیانګالو ټولنو او بشري مرستندویه خدمتونو فشارونه نور هم زیات کړي دي.

د دې سازمان په خبره، افغانستان لا هم په نړۍ کې د بې‌ځایه کېدو او اوږدمهاله بشري بحرانونو له تر ټولو پېچلو حالتونو سره مخ دی.

اټکل کېږي چې یوازې په ۲۰۲۶ کال کې نږدې ۲،۷ میلیونه افغانان هېواد ته ستانه شي او د ۲۰۲۳ کال له سپټمبر راهیسې د راستنېدونکو شمېر له ۵،۹ میلیونو اوښتی دی.

د افغانستان په ۲۲ ولسوالیو کې د پولیو ضد واکسین کمپاین دوام لري.

له پولیو خلاص افغانستان بنسټ د سې شنبې په ورځ په خپله اېکس‌پاڼه کې له میندو او پلرونو غوښتنه کړې چې خپلو ماشومانو ته له زېږون څخه تر څلورو میاشتو پورې یوازې د پولیو د څاڅکو واکسین ورکړي.

د پولیو د واکسین دغه کمپاین د ننګرهار په ټولو ۲۲ ولسوالیو، د کونړ په ۷ ولسوالیو، د کابل په ۶ ولسوالیو، د هرات په ۲ ولسوالیو او د فراه په ۲ ولسوالیو کې د دوشنبې له ورځې راهیسې پیل شوی او تر پنجشنبې پورې به دوام وکړي.

دغه کمپاین داسې مهال پیلېږي چې په افغانستان کې د روان ۲۰۲۶ کال راهیسې د پولیو ۱۵ مثبتې پېښې ثبت شوې دي.

د روغتیایي خدمتونو اړوند بنسټونو اندېښنه څرګنده کړې چې افغانستان ته له ګاونډیو هېوادونو، په ځانګړې توګه له پاکستان او ایران څخه په پراخه پیمانه د افغانانو په بېرته ستنېدو سره د دې خطر شته چې پولیو په هغو سیمو کې چې دغه نوي راستنې شوې کورنۍ مېشت کېږي، په چټکۍ خپره شي ځکه اکثره ماشومان چې نوي راستانه شوي، د پولیو په وړاندې په منظم ډول نه‌دي واکسین شوي.

د ملګرو ملتونو د نشه‌یي توکو او جرمونو په وړاندې د مبارزې اداره (یو اېن او ډي سي) وایي چې په ۲۰۲۵ کال کې یې په افغانستان کې د هغو ۲۸ زره او ۷۴۱ کروندګرو ملاتړ کړی چې پخوا یې کوکنار کرل.

د افغانستان لپاره د دې ادارې څانګې د سې شنبې په ورځ په خپله اېکس‌پاڼه کې د مرسته شویو بزګرو نږدې نیمایي یعنې ۴۹ سلنه‌یې ښځې بللې او ویلي یې دي چې د مالدارۍ د روزلو، د لمریزې انرژۍ د څاڅکي ‌اوبو لګولو د سیسټمونو په وسیله د لیمو او نورو لیمويي مېوو بڼونو جوړولو، د سبزیجاتو کرلو، د اقلیم له شرایطو سره سم ځیرکې کرنې او د سوداګرۍ پراختیا او بازارونو ته د لاسرسي په برخو کې دغه مرستې د دې لپاره شوي چې د دوی لپاره دوامداره او قانوني معیشتونه رامنځته کړي.

پر افغانستان د طالبانو د بیا واکمنېدو وروسته د ۲۰۲۲ کال په اپرېل میاشت کې په دې هېواد کې د کوکنار پر کر، د مخدره موادو پر کاروبار او قاچاق بندیز ولګېد چې د ملګرو ملتونو د دې ادارې په خبره په ۲۰۲۳ کال کې یوازې په نږدې ۱۱ زره هکټاره ځمکه کې کوکنار کرل شوي و چې دا د کوکنارو په کښت کې ۹۵ سلنه کموالی ښیي.

دغه بندیز په سلګونو زره هغه بزګر اغېزمن کړي چې د کوکنارو د کر له لارې یې د ژوند لومړنۍ اړتیاوې پوره کولې.

د پاکستان سترې محکمې د سې ‌شنبې په ورځ امر وکړ چې د پاکستان پخوانی صدراعظم عمران خان دې چې زنداني دی، د روغتیايي معایناتو لپاره په اسلام‌اباد کې یوه روغتون ته ولېږدول شي.

دا پرېکړه د هغه د مدافع وکیلانو له‌خوا د نوموړي د ناوړه روغتیایي وضعیت په اړه د اندېښنو له څرګندولو وروسته وشوه.

قاضي شاهد وحید وویل، عمران خان چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې په زندان کې دی، په راتلونکو دوو ورځو کې به شفا انټرنشنل روغتون ته ولېږدول شي.

د هغه خور او ډاکترې، عظمیٰ خان، ته به اجازه ورکړل شي چې د درملنې پر مهال ورسره پاتې شي او کورنۍ به‌یې په اوونۍ کې یو ځل د هغه د لیدو اجازه ولري.

۷۳ کلن عمران خان او مېرمن‌یې بشرا بي‌بي د فساد په یوه قضیه کې د ۱۷ کلونو بند سزا تېروي.

عمران خان او د هغه تحریک انصاف ګوند (پي‌ټي‌ای) وايي، پر دوی لګېدلي تورونه سیاسي انګېزه لري.

عمران خان چې پخوانی مشهور کرکټ لوبغاړی دی، له ۲۰۱۸ څخه تر ۲۰۲۲ کال پورې د پاکستان صدراعظم و او لا هم د دغه هېواد تر ټولو اغېزناک مخالف سیاسي مشر بلل کېږي.

د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ د سې‌ شنبې په ورځ وویل چې د امریکا او ایران ترمنځ نه خبرې روانې دي او نه هم د خبرو کومه نېټه ټاکل شوې، خو د هرمز تنګی پرانیستی دی.

ټرمپ په خپله ټولنیزه شبکه تروټ سوشیل کې په یوه بیان کې همدارنګه وویل چې "سمندري محاصره په بشپړ ډول پر ځای ده. د هرمز تنګی پرانیستی او فعال دی. ټول سمندري ماینونه یا له‌منځه وړل شوي او یا هم چاودول شوي دي".

خو تهران ویلي چې د هرمز تنګی تر اوسه تړلی دی.

د روېټرز د راپور له مخې د ایران جګپوړي مذاکره کوونکي او د دې هېواد د پارلمان رئیس محمد باقر قالیباف، د سې ‌شنبې په ورځ په هغو څرګندونو کې چې د دولتي رسنیو له‌خوا خپرې شوې وویل چې د هرمز تنګی به تر هغه پورې تړلی پاتې شي، څو امریکا د جون په میاشت کې له ایران سره د شوې لنډمهاله هوکړې شرایط پوره کړي.

قالیباف پارلمان ته وویل، په دغو شرایطو کې د ایران پر بندرونو د امریکا د محاصرې پای ته رسول، د ایران پر تېلو د بندیزونو لیرې کول، د تهران د کنګل شوې شتمنۍ بېرته خوشې کول او په ټولو جبهو کې د ګواښونو او پوځي عملیاتو پای ته رسول شامل دي.

تر دې مخکې د ولسمشر ټرمپ زوم او ځانګړي استازي جېرډ کوشنر د دوشنبې په ورځ بیا د خبرو په اړه خوشبیني څرګنده کړه او ویې‌ویل چې خبرې لا هم روانې دي.

کوشنر فاکس نیوز ته وویل چې دی نه‌شي کولای د دغو خبرو جزئیات بیان کړي، خو دومره ویلی شي چې د امریکا حکومت او د ایران د حکومت د بېلابېلو برخو ترمنځ خبرې ښايي تر بل هر وخت ډېرې پراخې او جدي وي.

د افغانستان دبشري وضعیت په هکله د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکونکي کابل کې پرونۍ چاودنه وغندله.

ریچارد بینت د سه شنبې په ورځ ( د زمري په ۲۷مه) په خپله ایکسپاڼه د شت برچې کې دکوچنیانو یو ښوونځې ته نږدې دغه چاودنه چې یوځل بیایې د پلازمینې دغه اکثر هزاره میشتې سیمه په نښه کړه وحشتناکه وبلله او په کلکو ټکویې وغندله.

ښاغلي بینت دعاملانو د پیژندلو او محاکمې ته وړاندې کولو لپاره د بشپړو او بې پرې څیړنو په اړتیا ټینګار وکړ.

ځینو رپوټونه وویل چې د مهدیه ښارګوتي سیمه کې د لاسي بم دغې چاودنه کې شاوخوا ۵۲ کوچنیان ټپیان شوي دي.

دکابل امنیه قوماندانۍ وویل چې چاودنه کې یو شمیر کوچنیان سطحي ټپیان شوي او د پیښې په تړاو تحقیقات پیل شوي دي.

د ملګرو ملتونو د ښځو د څانګې مشره سیما بحوث وايي واک ته د طالبانو له ستنیدو ۵ کاله وروسته ، افغانستان کې دښځو او نجونو محرومیت باید عادي بڼه اختیار نه کړي.

میرمن بحوث د دوشنبې په ورځ ( د زمري په ۲۶مه) په خپله ایکسپاڼه ولیکل چې د افغان نجونو او ښځو حقوق د معاملې وړ نه دي او ملګري ملتونه د افغان نجونو او ښځو د حقوقو ، عزت او غږ لپاره ددوی ترڅنګ ولاړ دي.

طالبانو ۲۰۲۱ کال واک ته له ستنیدو وروسته له شپږم ټولګي پورته ښوونځیو کې د نجونو زده کړې منع کړې.

وروسته یې د پوهنتون دروازې هم د نجونو او ښځو په مخ وتړلې، په دولتي ادارو کې د ښځو کار محدود او په غیردولتي موسسو کې منع شو.

دغه راز پارکونو او تفریح ځایونو ته د ښځو په تګ راتګ او له محرم پرته یې داوږد واټن په سفر هم محدودیت ولګول شو.

د عراق حکومت اعلان وکړ چې د کوردستان د خودمختاره سیمې د صدراعظم مسرور بارزاني په دفتر د بې پیلوټه الوتکو د برید په هکله تحقیقات کوي څو معلومه کړي چې له کوم لوري سوی دی.

په داسې حال کې چې د کردستان چارواکي وايي دغه برید دایران له لوري شوی،دایران بهرنیو چارو وزارت دا خبره "مشکوکه" ګڼلې رد کړې ده.

د عراق د صدراعظم علي زیدي دفتر ویلي چې یو کومیسیون یې ټاکلی ترڅو معلومه کړي چې برید له کوم ځای شوی دی.

د یکشبنې په ماښام دغه برید د مسرور بارزاني دفتر او دکوردستان د استخباراتو او امنیت د رئیس هستوګنځی په نښه کړ.

کوردستان کې د ترهه ګرۍ ضد ادارې وویل چې د " حدید –۱۱۰" ډوله دوه بې پیلوټه الوتکې له پولې پورې غاړه دایران له خاورې توغول شوي او دغې پیښې مرګ ژوبله نه ده رامینځ ته کړې.

مسروربارزاني دغه برید "بې باکانه او د نه منلو وړ" بللی او په سختو ټکو غندلی دی.

هغه ویلي چې دا اقدامات د کړکیچ یو خطرناک زیاتوالی دی او د سیمې ثبات او امنیت ته یو مستقیم ګواښ ګڼلی کیږي.

د طالبانو حکومت ویاند ذبیح‌الله مجاهد ادعا کوي چې داعش په پاکستان کې روزنیز کمپونه لري او د طالبانو پر ضد وسله‌‌والې ډلې هڅوي چې په افغانستان کې جګړه وکړي.

هغه دا کار د سیمې د ناامنه کولو یوه هڅه بللې ده.

مجاهد له طلوع‌نیوز سره په خپله وروستۍ مرکه کې ویلي چې پاکستان باید د افغانستان په کورنیو چارو کې لاسوهنه ونه‌کړي او د ګاونډیو هېوادونو د تورنولو پر ځای دې د خپلو ستونزو د حل لپاره کار وکړي او له ګاونډیو هېوادونو سره د مثبتو اړیکو د پراختیا هڅه وکړي.

مجاهد زیاتوي چې دوی هېچاته اجازه نه‌ورکوي چې د افغانستان له خاورې د بل کوم هېواد پر ضد کار واخلي.

په عین حال کې، پاکستان تور لګوي چې افغانستان کې د طالبانو حکومت د اسلام‌اباد مخالفو وسله‌والو ډلو، په ځانګړي ډول تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) ته په افغانستان کې پناه ورکړې ده.

راپورونه وايي ایران په تېرو دوو میاشتو کې واشنګټن سره د خبرو د تعقیب پر ځای، خپلې ټولې هڅې له امریکا او اسرائیلو سره د یوې پراخې جګړې لپاره پر چمتووالي متمرکزې کړې دي.

امریکایي «وال‌سټریټ ژورنال» ورځپاڼې د دوشنبې په ورځ (د زمري ۲۶مه) د عربي او ایراني چارواکو له قوله چې نه‌یې غوښتل نومونه‌یې څرګند شي، راپور ورکړ چې د ایران «تندلاري مشران» په تهران کې سره راټول شوي او یو نوی پلان‌یې تر غور لاندې نیولی دی.

د ازادې اروپا/ ازادي راډیو د ایراني څانګې، راډیو فردا د وال سټريټ ژورنال د راپور پر اساس، تندلاري ایراني مشران د اسلام‌اباد تفاهم‌لیک پر نړیوالو د اقتصادي فشار د کمولو او د یوه لوی برید لپاره د وخت ترلاسه کولو په مخه د امریکا او اسرائیلو یوه هڅه ګڼي او د همدې لپاره دوی په تېرو دو میاشتو کې د خبرو په ځای د یوې جګړې لپاره په چمتووالي بوخت و.

ورځپاڼه لیکي چې د سپاه پاسداران ځواکونو واک پراخول، تجربه کار پوځي منصبداران په لویو دندو ګمارل او د استخباراتي ضد عملیاتو او د بې‌پیلوټه الوتکو د جوړولو پراختیا په دغو هڅو کې شامل دي.