د امریکا د کورني امنیت وزارت د دوشنبې په ورځ (د غویي ۲۱مه) په متحده ایالاتو کې د زرګونو میشتو افغانانو لپاره د موقتي خوندي وضعیت پای ته رسیدو اعلان وکړ.

د امریکا د کورني امنیت وزیرې، کریستي نوم، په یوه بیان کې وویل چې دوی د افغانستان وضعیت ارزولی او دا افغانان د موقتي خوندي وضعیت د ساتلو لپاره لازم شرایط نه لري.

هغه زیاته کړه ،چې په افغانستان کې امنیتي وضعیت ښه شوی او د هیواد اقتصاد ثبات مومي.

آغلې نوم ویلي ، چې د افغانانو لپاره د موقتي خوندي وضعیت برنامه به د مې په ۲۰مه پای ته ورسېږي، او د هغې لغوه کېدل به د جولای له ۱۲مې څخه عملي شي.

د موقتي خوندي وضعیت برنامه د هغو بهرنیو وګړو لپاره ده چې د جګړې، طبیعي پېښو یا نورو "غیرعادي" شرایطو له امله نه شي کولای خپل هېواد ته ستانه شي.

په بیان کې د امریکا د کورني امنیت د وزیر له قوله ویل شوي چې د موقتي خوندي وضعیت لغوه کول د متحده ایالاتو د ملي ګټو سره سمون لري.

په دوام کې ویل شوي، چې د امریکا د کورني امنیت وزارت اسناد ښيي چې ځینې کسان د درغلۍ، د عامه خوندیتوب او د امریکا د ملي امنیت د ګواښ له امله تر څېړنې لاندې نیول شوي دي.

د «افغان ایوک» په نوم د یوې ادارې د معلوماتو له مخې، دا مهال شاوخوا ۱۱ زره افغان وګړي په امریکا کې د موقتي خوندي وضعیت تر پوښښ لاندې دي.

د دې ادارې مشر، شان ون ډایور، ویلي چې د افغانستان لپاره د موقتي خوندي وضعیت د لغوه کولو پرېکړه پر حقیقت نه، بلکې د هغه په وینا، پر سیاسي اساس شوې ده.

ون دایور په یوه بیان کې زیاته کړې چې افغانستان لا هم د طالبانو تر واک لاندې دی او هلته هېڅ فعال د پناه غوښتنې نظام شتون نه لري.

هغه همداراز ویلي چې په افغانستان کې لا هم هدفي وژنې، خپل‌سري نیونې، او پراخ بشري سرغړونې، په ځانګړي ډول د ښځو او لږکیو پر وړاندې، روانې دي.

د «افغان ایوک» مشر ویلي ، چې د امریکا حکومت هغه څه چې نن ترسره کړي، د هغه په وینا، «له هغو کسانو سره خیانت دی» چې د امریکا لپاره یې خپل ژوند له خطر سره مخ کړ، په امریکا کې یې نوې ژوند پیل کړ، او زموږ پر ژمنو یې باور کړی و.

د اریانا افغان هوايي شرکت یوه الوتکه پرون (چهارشنبې) د کابل په نړیوال هوايي ډګر کې الوتکه د ناستې پر مهال له رنوې څخه واوښته.

چارواکي وايي چې په دې پېښه کې سپرلیو ته هیڅ زیان نه دی اوښتی خو الوتکه زیانمن شوې ده.

د دې پېښې د علت په اړه پلټنه روانه ده، خو ویل کېږي چې پیلوټانو د الوتکې کنټرول له لاسه ورکړ، چې له کبله یې الوتکه له الوتلارې کږه شوه او د الوتلارې ترڅنګ اومې ساحې ته کږه شوه.

د الوتکې دننه او انجنونو د زیان کچه اوس د تخنیکي ټیمونو له خوا ارزول کېږي.

د عملیاتو اغېز

د رنوې ترڅنګ د زیانمنې الوتکې شتون د دې لامل شو چې د کابل نړیوال هوايي ډګر الوتنې لنډ مهال وځنډول شي.

د دې پېښې له کبله سمدستي ځینې راتلونکې الوتنې نورو سیمه‌ییزو هوايي ډګرونو ته واړول شوې.

د افغاني محصولاتو نندارتون پرون (چهارشنبې) د ازبکستان په پلازمېنه تاشکند کې پرانیستل شو.

په دې درې ورځني نندارتون کې، چې د ملګروملتو د پراختیايی پروګرام په مالي ملاتړ جوړ شوی، په څه باندې ۶۰ غرفو کې د افغانستان وچې او تاره مېوې، زعفران، جلغوزې، پنبه، قیمتي او نیمه قیمتي ډبرې او مشروبات نندارې ته وړاندې شوي دي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې ویلي چې د دې نندارتون هدف د افغانستان د تولید او صادراتي وړتیاوو نندارې ته وړاندې کول دي.

د شانګهای د همکارۍ سازمان سرمنشي ویلي چې دا سازمان کولای شي د پاکستان او افغانستان ترمنځ د کړکېچ په کمولو کې منځګړیتوب وکړي، خو یوازې هغه وخت چې دواړه خواوې د خبرو اترو لپاره سیاسي اراده وښيي.

نورلان یرميکبایف وویل چې د سازمان غړي هېوادونه کولای شي له موجودو میکانیزمونو څخه د تاوتریخوالي د کمولو او د سیاسي حل د هڅولو لپاره کار واخلي، خو دا به هغه وخت ممکن وي چې دواړه لوري چمتو وي. هغه وویل: «د هر ډول داسې هڅې لپاره اساسي شرط د اړخونو سیاسي اراده ده.»

ده زیاته کړه چې دا سازمان د پاکستان او افغانستان ترمنځ په اړیکو کې بدلونونه له نژدې څاري او د افغانستان او شاوخوا سیمو ثبات د پراخ سیمه‌ییزې امنیت لپاره ډېر مهم ګڼي.

په ورته وخت کې، یرميکبایف وویل چې تر اوسه نه له اسلام‌اباده او نه هم له طالبانو څخه کوم رسمي غوښتنلیک ترلاسه شوی چې دا سازمان د منځګړیتوب یا خبرو اترو لپاره رامخکې شي.

یرميکبایف وویل چې دا سازمان د سیمه‌ییزو شخړو د سیاسي او دیپلوماتیکو لارو د حل ملاتړ کوي، او د ملي حاکمیت درناوی او ګډې حللارې مهم اصلونه بولي.

په دې ترڅ کې، روسیې او یو شمېر نورو سیمه‌ییزو هېوادونو مخکې هم چمتووالی ښودلی چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ منځګړیتوب وکړي.

د شانګهای همکارۍ سازمان له نوښتونو څخه یو د «شانګهای–افغانستان د تماس ډله» ده، چې د سیمه‌ییز ثبات لپاره د خبرو او همغږۍ د پیاوړتیا په موخه جوړه شوې ده.

نن پنجشنبې د افغانستان په سړو سیمو کې نوی تعلیمي کال په داسي حال کې پیلېږي چې د پر له پسې پنځم کال په مخه له شپږم ټولګي پورته نجونې له زده کړو محرومې دي.

په همدې حال کې د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزی د چهارشنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې د نجونو پر زده‌کړو او د ښځو پر کار د بندیزونو دوام هېواد کمزوری کوي.

هغه د نوي تعلیمي کال د پیل په مناسبت په یوه خبرپاڼه کې وویل چې له زده‌کړو څخه د نجونو محرومول او د ښځو پر کار محدودیتونه د افغانستان ټولنه لا ډېرو ستونزو ته ټېل وهي.

پخواني ولسمشر ویلي چې د دې ډول پالیسیو دوام به د هېواد ثبات او پرمختګ ته نه جبرانېدونکې تاوانونه ولري.

کرزي ټینګار وکړ چې د ټولو ماشومانو لپاره زده‌کړه — که نجونې وي او که هلکان — د ملي پرمختګ، ځان بسیاینې او عزتمن ژوند لپاره ضروري ده.

هغه وغوښتل چې ښوونځي او پوهنتونونه دې نجونو ته بېرته پرانستل شي او ښځو ته دې اجازه ورکړل شي چې کار وکړي او په ټولنه کې بشپړ ګډون ولري.

ښاغلي کرزي د نوي تعلیمي کال پیل ته په اشارې، د ښوونځي د زنګ غږ «د نوې هیلې ژمنه» وبلله او له زده‌کوونکو یې وغوښتل چې د لوړو زده‌کړو لپاره هڅه وکړي.

د سخت باران له امله په هلمند ولایت کې د یوه کور د نړېدو په پېښه کې ۳ تنه وژل شوي دي.

د طالبانو د هلمند د اطلاعاتو او کلتور ریاست په یوه خبرپاڼه کې ویلي، په دې پېښه کې، چې پرون (چهارشنبې) د سنګین ولسوالي په کارېز کلي کې وشوه، دوه ماشومان او یوه ښځه وژل شوي دي.

په خبرپاڼه کې د کور د چت د نړېدو علت سخت باران ښودل شوی دی.

همداراز، شپږ نور کسان، چې زیاتره یې ښځې او ماشومان دي، ټپیان شوي او د درملنې لپاره سیمه‌ییز روغتون ته وړل شوي دي.

د خیبر پښتونخوا حکومت پرېکړه کړې چې د تورخم دروازه په جزوي ډول بېرته پرانیزي، څو د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو بهیر اسانه شي.

د تورخم او سپین بولدک د دوو مهمو لارو په شمول د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ټولو لارو بندېدو نه یوازې سوداګري ګډه وډه کړې، بلکې د دیورند کرښې د دواړو غاړو د خلکو تګ راتګ یې هم اغېزمن کړ.

پاکستاني رسنیو پرون (چهارشنبې) راپور ورکړ چې د تورخم او سپین بولدک لارې به یوازې د افغان کډوالود بېرته ستنولو لپاره پرانیستل شي.

پاکستان سلګونه زره افغان کډوال چې د دغه هیواد د چارواکو په وینا بې اسناده وو او همداراز د «افغان تابعیت لرونکي» بېرته ستنېدو ته اړ کړي دي.

په همدې حال کې پاکستاني رسنیو راپور ورکړی چې د اختر له له پای ته رسېدو وروسته، د خیبر پښتونخوا په کچه د بې‌اسناده افغان کډوالو پر ضد عملیات چټکېږي.

پاکستاني رسنۍ وايي، د اختر په ورځو کې د نیونو بهیر په موقتي ډول درول شوی و. اوس باور د پاکستان د قانون پلي کوونکې ادارې غواړي سخت اقدامات بېرته پیل کړي، او هغه کسان ونیسي چې قانوني اسناد نه لري.

د نهو افغان کډوالو د کمپونو د تړلو بهیر، چې د رخصتیو په لړ کې ځنډول شوی و، ډېر ژر بیا پیلېږي.

په جنوبي وزيرستان کې ناپېژاندو وسلوالو د يوې کورنۍ درې غړي وژلي او درې نور یې ژوبل کړي دي.

د جنوبي وزيرستان د پولیسو مشر محمد طاهر شاه پرون (د مارچ پر ۲۴مه) د ازادي راډیو مشال څانګې ته وویل چې وژل شوي او ژوبل شوي کسان د ملک سردار علي د کورنۍ غړي دي.

هغه زیاته کړه چې پولیسو په اعظم ورسک کې د مشکوکو کسانو د نيولو هڅې پيل کړې دي.

تر اوسه کومې وسلوالې ډلې د دغه برید مسئولیت نه دی منلی.

له څلورو کلونو راهیسې د بنو، لکي مروتو،شمالي وزیرستان او جنوبي وزیرستان په ګډون د خیبر پښتونخوا په بیلابیلو برخو کې بمي چاودنې، وسلوال بریدونه او د حکومتي کارکوونکو، سرتېرو، مخورو، فعالانو، سوداګرو او نورو خلکو د تښتونې پیښې زیاتې شوې دي.

په همدې حال کې حکومت او امنیتي ځواکونه هم وايي چې د وسلوالو پرضد یې هدفي عملیاتو ته دوام ورکړي دي او وخت په وخت پکې ورته د مرګژوبلې اړولو ادعا کوي.

د پاکستان د شخړو او امنیتي مطالعاتو اداره وايي ، اوسمهال زیاتره عملیات په بلوچستان اوخیبر پښتونخوا کې کېږي خو د سیند او پنجاب په خال خال سیمو کې هم د امنیتي ځواکونو عملیات روان دي.

په خيبر پښتونخوا او بلوچستان کې د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي)، د اسلامي دولت (داعش) خراسان ډلې او بېلونپاله بلوڅ لېبرېشن ارمي (بي اېل اې) په ګډون یوشمېر وسلوالې ډلې فعاله دي.

د طالبانو د حکومت د هوا پیژندنې ریاست نن چهارشنبې د افغانستان په ۲۱ولایتونو کې د شدیدو وروښتونو خبرداری ورکړی دی.

دغه ریاست په فاریاب، بادغیس، هرات، فراه، غور، نیمروز، هلمند، کندهار، زابل، ارزګان، دایکندی، غزنی، بامیان، میدان وردک، پکتیکا، پکتیا، خوست، لوګر، کابل، پروان او ننګرهار ولایتونو کې د واورې او بارانونو اټکل کړی دی.

له دې سره همهاله، د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې ادارې د روانې میاشتې تر پایه د افغانستان په یو شمیر سیمو کې د وروښتونو اټکل کړی چې د دې ادارې په خبره، د کرنې په برخه کې به له کروندګرو سره لویه مرسته وکړي.

دغې ادارې د وروښتونو له کبله د سیلابونو خبرداری هم ورکړی دی.

نن چهارشنبې په لندن کې د طالبانو د مخالفو څیرو د ناستې دویمه ورځ ده.

دغه ناسته چې د "اتفاق او باور جوړونې " تر نامه لاندې پیل شوې له څه باندې ۴۰ د سیاسي ګوندونو، بهیرونو، مدني ټولنو غړو، رسنیو او خبریالانو په کې ګډون کړی دی.

"د افغانستان لپاره د ښځو" په نوم یو بنسټ د سه شنبې په ورځ په یوې اعلامیه کې ویلي،" د لندن د ناستې موخه د افغانستان د مدني ټولنو او سیاسي بهیرونو ترمنځ د همغږۍ رامنځته کول دي".

له دې مخکې د طالبانو مخالفو څیرو د تیرکال په میزان میاشت کې د پاکستان په پلازمینه اسلام اباد کې ورته ناسته جوړه کړې وه.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت نن اعلان وکړ چې کویل د اختر په مناسبت خوشې شوی دی.

د یاد وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي چې کویل د افغانستان د نافذو قوانینو د سرغړونې په تور نیول شوی و، خو نور جزییات نه دي ورکړل شوي.

په بیان کې دا هم ویل شوي چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي نن د افغانستان لپاره د امریکا له پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد، د متحده عربي اماراتو له سفیر او د دینس کویل د کورنۍ له یوه غړي سره ولیدل.

د فرانس پرس خبري اژانس د راپور له مخې، کویل شاوخوا یو کال پخوا په افغانستان کې نیول شوی و.