کییف نن د هغو دولسو کسانو لپاره د ماتم ورځ اعلان کړې چې د روسیې د توغندیو او ډرون الوتکو په بریدونو کې پرون په اوکراین کې ووژل شول.

د اوکراین د بهرنیو چارو وزارت اعلان وکړ چې په کییف او بهر کې به د اوکراین په دیپلوماتیکو ماموریتونو کې بیرغونه نیم ځوړند شي.

د اوکراین ولسمشر ولودومیر زیلینسکي وویل، په داسې حال کې چې د کییف اوسیدونکي د قربانیانو ویر کوي او انبارونه پاکوي، د اوکراین استخبارات د دې لټه کوي چې وګوري په دې بریدونو کې په شمالي کوریا کې جوړ شوي توغندي استعمال شوې دي که نه دي.

زیلینسکي زیاته کړه، که دا ثابته شي دا به د مسکو او پیونګ یانګ ترمنځ د ګډ جرم بل ثبوت وي.

د طالبانو د حکومت د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت د هوا پیژندنې ریاست سبا سه شنبې په ۲۳ولایتونو کې د واورې، باران او تالنده بریښنا اټکل کړی دی.

په هغه خبرپاڼه کې چې هوا پیژندنې ریاست خپره کړې د کابل په ګډون په لغمان، کونړ، کاپیسا، پنجشیر، هرات، بادغیس، بدخشان او یو شمیر نورو ولایتونو کې د واورې او باران اټکل شوی دی.

که څه هم په وروستیو څو ورځو کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ جګړه یو څه ارامه شوې، خو د ډیورند کرښې په اوږدو کې لا هم نښتې روانې دي.

د طالبانو دفاع وزارت د یکشنبې په ورځ ادعا وکړه چې د ننګرهار په لعل پوره ولسوالۍ کې يې د پاکستاني ځواکونو یوه بې پیلوټه الوتکه نسکوره کړې ده.

دفاع وزارت په دې اړه نور جزیات ورکړي نه دي او هم پاکستاني چارواکو تراوسه په دې اړه څه ویلي دي.

بل پلو، د پاکستان د اطلاعاتو او نشراتو وزیر عطالله تارړ ادعا کوي چې پاکستاني پوځیانو د جګړې له پیل راهیسې ۵۸۳ طالبان وژلي او ۷۹۵ نور يې ټپیان کړي دي.

خو طالبانو بیا ادعا کوي چې پاکستاني پوځیان ملکیان په نښه کوي.

ازادي راډیو په خپلواکه توګه دغه ادعاوې تاییدولی نشي.

بل پلو د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر وړمه ورځ ویلي و،" د افغانستان په لسو ولایتونو کې د پاکستاني ځواکونو په بریدونو کې ۱۸۵ملکیان وژل شوي او په سلهاوو نور ټپیان دي".

نژدې دوه اونۍ کیږي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ جګړه روانه ده.

دغه جګړه د ننګرهار پر بهسودو ولسوالۍ د پاکستاني ځواکونو له هوايي بریدونو وروسته پیل شوه، هغه برید چې د یوې کورنۍ ۱۸ غړي په کې ووژل شول.

د نړۍ په بازارونو کې د تیلو بیې نن دوشنبې له ۲۵سلنه لوړې شوې.

له ۲۰۲۲کال راهیسې دا لومړی ځل دی چې د یوې بوشکې تیلو بیه ۱۱۷ ډالرو ته پورته کیږي.

د ایران، امریکا او اسراییلو ترمنځ پیل شوې جګړه له هرمز تنګي د تیلو صادارت اغیزمن کړي.

له دغه تنګي د نړۍ یو پر پنځمه برخه د تیلو صادارت تیریږي.

د نړیوالو اژانسونو د راپور له مخې، د تیلو تولیدونکي هېوادونو نړیوالو بازارونو د تیلو عرضه کمه کړې ده.

عراق، کویټ او قطر لا له وړاندې دا اقدام کړی.

راپورونه وايي، متحده عربي امارات او سعودي عربستان هم غواړي ورته اقدام وکړي.

د ایران د نوي مشر په توګه د مجتبی خامنه ای ټاکل کیدو غبرګونونه راپاولي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي، "و به ګورو چې څه کیږي".

هغه دا خبره پرون ناوخته د مجتبی خامنه ای له ټاکلو کیدو وروسته یوې اسراییلي رسنۍ ته کړې ده.

ټرمپ مخکې خبرداری ورکړی و، که چیرته ایران د نوي مشر په ټاکلو کې لومړی د هغه تایید ترلاسه نشي، نو نوی مشر به "ډیر وخت دوام ونه کړي".

بل پلو، چین بیا د ایران په چارو کې د امریکا او اسراییلو له هر ډول مداخلې سره مخالفت څرګند کړې دی.

د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند ګایو جیاکون نن دوشنبې ویلي، "پکن د ایران په کورنیو چارو کې د نورو هېوادونو له هر ډول مداخلي سره چې په هره بهانه وي، مخالف دی او باید د ایران امنیت، حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا ته احترام وشي".

له ایرانه پر ټولنیزو رسنیو په خپرو شویو ویډیوګانو کې لیدل کیږي چې د نوي مشر د ټاکلو کیدو له اعلان وروسته د حکومت پلویان د "الله اکبر" نارې وهي، په داسې حال کې چې د تهران په ځینو سیمو کې خلک "مرګ پر مجتبی" شعارونه ورکوي.

د ایران د خبرګانو شورا پرون یکشنبې مجتبی خامنه ای د نوي مشر په توګه وټاکه.

مجتبی خامنه یي د ایران د اسلامي جمهوریت د نوي مشرپه توګه وټاکل شو.

د ایران د خبرګانو د مجلس دارالانشا په سیمه ییز وخت دوشنبې د حوت په اتلسمه د سهار په لومړیو ساعتونو کې مجتبی خامنه‌ یي د اسلامي جمهوریت د نوي رهبر په توګه معرفي کړ.

د دارالانشا په اعلامیه کې راغلي چې د خبرګانو مجلس د اسلامي جمهوریت د مشر ایات الله علي خامنه‌ یي د وژل کېدو د خبر تر خپرېدو سمدستي وروسته فوق ‌العاده غونډه وکړه او د استازو د اکثریت په رأیو سره یې سید مجتبی حسيني خامنه یي د ایران د اسلامي جمهوریت د نوي مشر په توګه وټاکه.

دې مجلس ویلي چې د جګړې له وضعیت او پر ودانیو یې د بریدونو سره سره د اسلامي جمهوریت د درېیم مشر د ټاکلو بهیر"پرته له ځنډه" ترسره کړ، "تر څو هېواد د رهبرۍ له تشې سره مخ نه شي." همدارنګه له ښاریانو غوښتنه شوې چې له نوي مشر سره "بیعت" وکړي.

مجتبی خامنه یي د ایران د وژل شوی مشرخامنه یي زوی دی. ویل کیږي، نوموړی چې په ۱۹۶۹ کال کې زیږیدلی، د ایران له سپاه پاسداران انقلاب اسلامي ځواک سره نژدې اړیکي لري.

دا په داسې حال کې ده چې د امریکا د متحدو ایالتونو ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یکشنبې په ورځ وویل که ایراني چارواکي لومړی د هغه تایید ترلاسه نه کړي، د اسلامي جمهوریت نوی مشر به "ډېره موده دوام ونه کړي."

هند د کرکټ د شل اوریزو لوبو د نړیوال جام اتلولي وګټله.

د هند او نیوزیلنډ ترمنځ پایلوبه چې د یکشنبې په ورځ د هند د احمدآباد په نریندرا مودي لوبغالي ترسره شوه، هند د پنځو لوبغاړو په سوځیدو ۲۵۵ منډې وکړې چې د نیوزیلنډ لوبډلې په شلو اورونو کې یوازې ۱۵۹ منډې جوړې کړې او لوبه یې د ۹۶ منډو په توپیر هند ته وبایلله.

د کرکټ په شل اوریز نړیوال جام کې چې هند او سریلانکا یې کوربه توب کاوه، د افغانستان په ګډون شلو ټیمونو ګډون کړی و. د دې جام لوبې د فبرورۍ په اومه پیل شوې وې چې پرون یکشنبې پای ته ورسیدې.

د امريکا د متحده ايالاتو ولسمشر ډونالډ ترمپ د يکشنبې په ورځ وويل چې که ايراني چارواکي د اسلامي جمهوريت د مشرتابه لپاره د نوي مشرد ټاکلو په اړه لومړی د هغه تأييد ترلاسه نه کړي، نو نوی مشر به "ډېر وخت دوام ونه کړي."

دا څرګندونې په داسې وخت کې کېږي چې له ايران څخه د خپرو شویو راپورونو له مخې د خبرګانو شورا د اسلامي جمهوريت د نوي مشر اعلانولو ته نژدې شوې ده. د ايران پخوانی مشر علي خامنه‌ یي د کب یا حوت په نهمه د امريکا او اسرائيل د بريد په لومړيو ساعتونو کې ووژل شو.

ډونالډ ترمپ له ABC News سره په مرکه کې د اسلامي جمهوريت د نوي مشر په اړه وويل: "هغه بايد زموږ تأييد ولري. که زموږ تأييد ترلاسه نه کړي، ډېر وخت به دوام ونه کړي. موږ غواړو ډاډ ترلاسه کړو چې هر لس کاله وروسته بېرته دې موضوع ته ور ونه ګرځو. هغه هم داسې وخت کې چې تاسو زما په شان ولسمشر ونه لرئ چې دا کار ترسره کړي."

د امريکا ولسمشر د دې پوښتنې په ځواب کې چې آيا چمتو دی داسې څوک تأييد کړي چې د ايران له اوسني حکومت سره چې اسراییل اوامریکا یې د نسکورولو خبره کړې، تړاو لري، وويل: "هو، د يوه ښه مشر د ټاکلو لپاره به دا کار وکړم. هو، زه به يې وکړم. ډېر کسان شته چې ښايي د دې لپاره وړ وي."

هغه همدارنګه دا احتمال هم رد نه کړ چې د امريکا ځانګړي ځواکونه د ايران د غني شوي يورانيمو د ايستلو لپاره واستول شي او ويې ويل: "هر څه د میزپرسر دي."

د طالبانو د حکومت سترې محکمې اعلان کړی چې د یکشنبې په ورځ، د حوت په ۱۷مه، په غور ولایت کې ۶ کسان چې ۳ ښځې هم پکې شاملې وې، د "اخلاقي فساد" په تور هر یو په ۳۹ دورو ووهل شول.

دې محکمې په یوه بله اعلامیه کې ویلي چې په کابل کې د طالبانو د حکومت د نشه يي توکو او مسکراتو د مخنیوي محکمې د پرېکړې پر بنسټ ۱۸ کسانو ته تعزیري سزا ورکړل شوې ده.

د اعلامیې له مخې، دغه کسان له ۱۰ تر ۳۹ پورې په درو وهل شوي او هم ورته له ۷ میاشتونه تر ۳ کلونو پورې د بند سزا ورکړل شوې.

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت له لوري د تورنو کسانو جسمي سزاوې تل د بشري حقونو د سازمانونو، په ځانګړي ډول د ملګرو ملتونو، له سختو نیوکو سره مخ شوې دي.

په دې وروستیو کې د ملګرو ملتونو کارپوهانو خبرداری ورکړی چې د طالبانو د پرېکړو له مخې په عام محضر کې د جسمي سزاګانو زیاتوالی په افغانستان کې د نړیوالو بشري حقونو له قوانینو سرغړونه ده.

خو د طالبانو چارواکي وايي چې د اسلامي شریعت له مخې مجرمینو ته جسمي سزاوې ورکوي او د داډول سزاوو د تطبیق پردوام یې ټینګارکړی.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت د یکشنبې په ورځ، د کب یا حوت په ۱۷مه، پرخپل ایکسپاڼه کې په یوه بیان کې وویل چې امیرخان متقي دا موضوع د چین له ځانګړي استازي یو شیا یونګ سره په لیدنه کې مطرح کړې ده.

متقي زیاته کړې چې دوی د ستونزو سوله ییز حل ته لومړیتوب ورکوي او هڅه کوي چې شخړې پراخې نشي، خو د "خلکو او وطن د دفاع" حق د ځان لپاره خوندي ساتي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د چین د استازي له قوله هم لیکلي چې ویلي یې دي، له پاکستان سره هم په تماس کې دي او د شخړو د کمیدو او د خبرو له لارې د ستونزو د حل غوښتنه کوي.

د طالبانو د حکومت او پاکستان ترمنځ نښتې وروسته له هغې زیاتې شوې چې پاکستان د کب یا حوت په دوهمه د شپې له خوا د پکتیکا او ننګرهار پر ځینو سیمو هوايي بریدونه وکړل.

په ځواب کې د طالبانو حکومت د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د پاکستان د حکومت پر سرحدي پوستو بریدونه پیل کړل چې ورپسې دغه نښتې یوې نوې مرحلې ته داخلې شوې چې تراوسه یې دوام موندلی.

وايي، د یکشنبې د حوت د ۱۷ مې نېټې شپه یې ارامه وه.

د ننګرهار د نازیانو ولسوالۍ یوه اوسېدونکي چې نه یې غوښتل نوم یې په راپور کې واخیستل شي ازادي راډيو ته وویل:

«له بېګاه راهیسي جګړه نشته، وضعیت نورمال دی، هیڅوک د جګړې طرفدار نه دي، ځکه جګړه بد مرغي راولي، موږ له دواړو خواو نه غوښتنه کوو چې ستونزې د خبرو له لارې حل کړي.»

د پکتیکا د برمل ولسوالۍ سیمه هم چې له تېرو لسو ورځو راهیسي د سختو نښتو شاهده وه یو اوسېدونکې یې اسماعیل غرمه مهال ازادي راډيو ته وویل، بیګاه او نن د حوت ۱۷مه وضعیت نورمال دی.

«بیګاه فضا ارامه وه، او نښتې نه وې، جګړه خو تباهي ده هیڅوک ګټه نه شي په کې کولای ټولو خلکو ته زیان رسوي»

د کونړ د ناړۍ ولسوالۍ یوه اوسېدونکي هم ازادي راډیو ته وویل چې تېره شپه یې د ډزو غږونه نه دي اورېدلي.

خو د خوست د علی شیرو او تریزیو ولسوالۍ یوه اوسېدونکې نورالله بیا ازادي راډيو ته وویل، د نښتو شدت د تېر په پرتله کم خو وضعیت لا هم غیر نورمال دی.

نوموړي وویل چې بیګاه نسبي ارامي وه خو د دې ولسوالۍ په ډبګي سیمه کې د پاکستاني ځواکونو یو هاوان د ملکي خلکو په کور ولګېده چې د ادعا پر بنسټ یې یې یوه ماشومه مړه او یوه میرمن ټپي شوه:

نوموړي زیاتوي، چې په دې نښتو کې ولسي وګړي ډیر زیانمن شوي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ یوناما هم په دې نښتو کې د پراخه ملکي مرګ ژوبلې راپورونه ورکړي دي.

یوناما د مارچ په ۵مه په یو راپور کې ویلي وو چې د تېرې فبرورۍ له ۲۶ مې د مارچ تر ۵ مې د دغه نښتو له امله په افغانستان کې ۵۶ ملکي وګړي وژل شوي چې لږ ترلږه ۵۵ سلنه یې ښځې او ماشومان دي او دغه راز ۱۲۹ نور ټپیان شوي دي.

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت دفاع وزارت او د پاکستان د اطلاعاتو وزارتونه چې تر ډېره د پیل شویو نښتو په اړه وروستي معلومات ورکوي یکشنبه د حوت ۱۷مه یې د دې راپور تر خپرېدو څه نه دي خپاره کړي.

خو شنبه د حوت ۱۶مه د طالبانو حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت په خپله اېکس پاڼه په یو بیان کې ویلي چې سهار وختي د ننګرهار په تورخم ښارګوټي د پاکستاني ځواکونو د هوانونو له امله د موټرو د پرزو یو لوی مارکیټ په نښه شوي جې لهه امله یې تر ۱۵۰ دوکانونه سوزېدلي او سوداګرو ته نږدې ۳ سوه میلیونه افغانۍ زیان رسېدلی دی.

په تورخم کې د موټرو د پرزو یو پلورونکي حضرت ګل هم ازادي راډيو ته وویل چې په دې پېښه کې یې پلورنځی سوځېدلی او لږ ترلږه ۵ میلیونه افغانۍ زیان ورسېدلی دی.

«شاوخوا هر دوکاندار له ۵۰ تر ۶۰ لکه افغانیو زیان لیدلی دی، او هر څه یې لمنځه تللي دي، په جنګ کې هر وخت ولسي وګړو ته تر نورو ډېر زیان رسېدلی دی، زموږ غوښتنه داده چې دا نښتې بل اخره پای ته ورسیږي.»

د ملګرو ملتونو په ګډون بیلابیلو لوریو په دې نښتو کې د ملکي مرګ ژوبلی او عامه ځایونو په نښه کول غندلي او له دواړو لوریو نه یې د دغه تاوتریخوالي د پای او د ملکي وګړو د خوندیتوب غوښتنه کړې ده.

تازه شنبه د حوت ۱۶مه د طالبانو د حکومت دفاع وزیر یعقوب مجاهد له طلوع نیوز سره په یوه ځانګړې مرکه کې ویلي د جګړې پای ته رسول په پاکستان پورې اړه لري ځکه ادعا یې کړې چې دا نښتې د هغه هیواد له لوري پیل شوي او که پاکستان خپلې حملې ودروي نو دوی به هم دفاعي بریدونه پای ته ورسوي.

خو پاکستان په وار وار ادعا کړې چې د طالبانو حکومت د دوی مخالفې وسلوالې ډلې تحریک طالبان پاکستان ( ټي، ټي، پي) ته په افغانستان کې خوندي ځایونه ورکړي او له هغه ځایه په پاکستان کې بریدونه کوي هغه ادعا چې د طالبانو حکومت په وار وار رد کړې او د پاکستان ناامني یې د هغه هیواد کورنۍ مسله بللې ده.

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت او پاکستان ترمنځ دا تاوتریخوالی او نښتې وروسته له هغې پیل شوې چې پاکستان د حوت د دوهمې نېټې په شپه پکتیکا او ننګرهار کې په یو شمېر سیمو کې ملکي وګړي په نښه کړل، که څه هم د پاکستان حکومت ادعا کړې وه چې په دې هوايي حملو کې یې د تحریک طالبان پاکستان او د داعش خراسان څانګړي اړوند اووه مرکزونه په نښه کړي او ۷۰ تنه یې وژلي دي، خو په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ یا یوناما هغه مهال ویلي وو چې د لومړنیو معلوماتو پر بنسټ په دې حمله کې ۱۳ ولسي وګړي وژل شوي او ۷ نور ټپیان شوي دي.