د چهارشنبې په ورځ د چين او پاکستان مشرانو په خپلو خبرو کې هوډ څرګند کړ، چې غواړي په افغانستان کې د سولې په ټينګښت کې مهم رول ولري.
د چين په پايتخت پيکنک کې د پاکستان او چين د مشرانو خبرې پر اقتصادي او دفاعي مسايلو او نورو ټکو متمرکزې وې.
دواړو مشرانو په خپلو خبرو کې هوډ څرګند کړ، چې غواړي په افغانستان کې د سولې په ټينګښت کې مهم رول ولري.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزيرې حنا رباني کهر او د هغې چينايي ساري ينګ جيچي د دغو خبرو مشري کوله.
حنا رباني وويل پاکستان له چين سره د سوداګرۍ او پانګونې په برخه کې قوي اړيکې غواړي.
د رويټرز اژانس په حواله، وروسته تر دې چې له امريکا سره د پاکستان اړيکې خړې پړې شوې پاکستان پر چين خپله تکيه زياته کړې ده، امريکا دپاکستان لوى مرستندوى ګڼل کېده، کله چې په مې مياشت کې امريکايي ځواکونو د القاعده شبکې مشر اسامه بن لادن په پاکستان کې وواژه، د پاکستان او امريکا اړيکې خرابې شوې.
خو چين د پاکستان په باب خپلې اندېښنې لري. د چين د شين جين (سينکيانګ) سيمې په جنوب کې د کاشګار ښار چارواکي وايي، د جولاى په وروستيو کې دلته يو بريد د ختيځ ترکستان د اسلامي بېلتون غوښتونکي غورځنګ يا (ETIM) د غړو له خوا تنظيم شوى و، چې دغه وسلوال چين ته تر تګ مخکې په پاکستان کې روزل شوي وو.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزيرې حنا رباني کهر وويل د سخت دريځو په وړاندې په مبارزه کې د اسلام اباد او چين ترمنځ بېلتون نه شته، خو هغې پر دې شک څرګند کړ چې د کاشګار د بريد او پاکستان ترمنځ دې اړيکې وي.
مېرمن رباني وويل امنيتي مسايلو اسلام اباد او پيکنګ نور هم سره نژدې کړي، بېل کړي يې نه دي.
هغې زياته کړه:
”موږ به د دې مسئلې په وړاندې د مبارزې لپاره خپله ټروريزم ضد او استخباراتي همکاري زياته کړو او دېته اړتيا لرو چې دا همکاري لا غښتلې کړو“
شين جين هغه سيمه ده چې د جنوبي او مرکزي اسيا په څنګ کې پرته ده، چې ناامنه بلل کېږي. د اويغور مسلمانان دغلته مېشت دي چې په کلتوري او قومي لحاظ د مرکزي اسيا او ترکيې خلکو ته نژدېوالى لري نه د چين هان قوم ته چې د چين د خلکو اکثريت جوړوي.
دوى په خپله خاوره کې د چين د هان قبيلې له حضور څخه کرکه لري. ځينې کارپوهان وايي د ختيځ ترکستان د اسلامي بېلتون غوښتونکي غورځنګ لا هم دا وړتيا لري چې په شين جين کې بريدونه وکړي.
خبريال او د سياسي چارو شنونکي رحيم الله يوسفزي ته ځينو چارواکو ويلي چې لا هم له ٣٠ تر ٨٠ پورې اويغور سخت دريځي وسلوال د پاکستان په قبايلي سيمه کې شته. خو د دې ډلې په باب شکونه شته چې په ٢٠٠٣م کال کې يې د مشر تر وژل کېدو وروسته د يوه اغېزناک سازمان په توګه فعاليت لري که څنګه.
هاخوا په پيکنګ کې د پاکستان سفير مسعود خان رويټرز اژانس ته ويلي، چې د پاکستان ولسمشر اصف علي زرداري به راروانه اوونۍ د چين د شين جين مرکز ارومچي وګوري او دلته به په يوه تجارتي نندارتون کې برخه واخلي.
په دې باب مرکه له دې ځايه اورېدلاى شئ
د چين په پايتخت پيکنک کې د پاکستان او چين د مشرانو خبرې پر اقتصادي او دفاعي مسايلو او نورو ټکو متمرکزې وې.
دواړو مشرانو په خپلو خبرو کې هوډ څرګند کړ، چې غواړي په افغانستان کې د سولې په ټينګښت کې مهم رول ولري.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزيرې حنا رباني کهر او د هغې چينايي ساري ينګ جيچي د دغو خبرو مشري کوله.
حنا رباني وويل پاکستان له چين سره د سوداګرۍ او پانګونې په برخه کې قوي اړيکې غواړي.
د رويټرز اژانس په حواله، وروسته تر دې چې له امريکا سره د پاکستان اړيکې خړې پړې شوې پاکستان پر چين خپله تکيه زياته کړې ده، امريکا دپاکستان لوى مرستندوى ګڼل کېده، کله چې په مې مياشت کې امريکايي ځواکونو د القاعده شبکې مشر اسامه بن لادن په پاکستان کې وواژه، د پاکستان او امريکا اړيکې خرابې شوې.
خو چين د پاکستان په باب خپلې اندېښنې لري. د چين د شين جين (سينکيانګ) سيمې په جنوب کې د کاشګار ښار چارواکي وايي، د جولاى په وروستيو کې دلته يو بريد د ختيځ ترکستان د اسلامي بېلتون غوښتونکي غورځنګ يا (ETIM) د غړو له خوا تنظيم شوى و، چې دغه وسلوال چين ته تر تګ مخکې په پاکستان کې روزل شوي وو.
د پاکستان د بهرنيو چارو وزيرې حنا رباني کهر وويل د سخت دريځو په وړاندې په مبارزه کې د اسلام اباد او چين ترمنځ بېلتون نه شته، خو هغې پر دې شک څرګند کړ چې د کاشګار د بريد او پاکستان ترمنځ دې اړيکې وي.
مېرمن رباني وويل امنيتي مسايلو اسلام اباد او پيکنګ نور هم سره نژدې کړي، بېل کړي يې نه دي.
هغې زياته کړه:
”موږ به د دې مسئلې په وړاندې د مبارزې لپاره خپله ټروريزم ضد او استخباراتي همکاري زياته کړو او دېته اړتيا لرو چې دا همکاري لا غښتلې کړو“
شين جين هغه سيمه ده چې د جنوبي او مرکزي اسيا په څنګ کې پرته ده، چې ناامنه بلل کېږي. د اويغور مسلمانان دغلته مېشت دي چې په کلتوري او قومي لحاظ د مرکزي اسيا او ترکيې خلکو ته نژدېوالى لري نه د چين هان قوم ته چې د چين د خلکو اکثريت جوړوي.
دوى په خپله خاوره کې د چين د هان قبيلې له حضور څخه کرکه لري. ځينې کارپوهان وايي د ختيځ ترکستان د اسلامي بېلتون غوښتونکي غورځنګ لا هم دا وړتيا لري چې په شين جين کې بريدونه وکړي.
خبريال او د سياسي چارو شنونکي رحيم الله يوسفزي ته ځينو چارواکو ويلي چې لا هم له ٣٠ تر ٨٠ پورې اويغور سخت دريځي وسلوال د پاکستان په قبايلي سيمه کې شته. خو د دې ډلې په باب شکونه شته چې په ٢٠٠٣م کال کې يې د مشر تر وژل کېدو وروسته د يوه اغېزناک سازمان په توګه فعاليت لري که څنګه.
هاخوا په پيکنګ کې د پاکستان سفير مسعود خان رويټرز اژانس ته ويلي، چې د پاکستان ولسمشر اصف علي زرداري به راروانه اوونۍ د چين د شين جين مرکز ارومچي وګوري او دلته به په يوه تجارتي نندارتون کې برخه واخلي.
په دې باب مرکه له دې ځايه اورېدلاى شئ