پاکستاني رسنۍ راپور ورکوي چې دغه هیواد په افغانستان کې خپل استازی د مشورو لپاره اسلام اباد ته ورغوښتی دی.

انګلیسي ژبې د نیشن ورځپاڼه د بهرنیو چارو وزارت په حواله وړاندې لیکي چې عبیدالرحمن نظاماني اسلام اباد ته له رسیدو وروسته بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډارسره لیدلي او په غونډه کې د سیمه ایزو تحولاتو،دامنیتي وضعیت پر بدلونونو او هغو موضوعاتو خبرې شوي چې له پاکستان پورې مستقیم تړاو لري.

نور جزئیات نه دی ورکرل شوي خو ورځپاڼه لیکي چې د بهرنیو چارو وزیراسحاق ډار پر دې ټینګار کړی چې د سیمې پرمختګونه، په ځانګړي ډول هغه موارد چې پر سولې او امنیت اغېز لري، باید له نږدې وڅارل شي.

د افغانستان او پاکستان ترمینځ اړیکې په بیسارې توګه ترینګلې شوي دي او ددواړو هیوادونو ترمینځ سوداګري لارې څه دپاسه لس میاشتې کیږي چې تړل شوي دي .

په عین حال کې پاکستان د افغان کډوالو ستنولو ته هم زور ورکړی او هره ورځ سلګونه کسان افغانستان ته را اوړي.

اسلام اباد تور لګوي چې کابل هغو وسله والو مخالفینو ته پناه ورکړې چې د افغانستان له خاورې دننه پاکستان کې بریدونه کوي خو افغانستان کې د طالبانو حکومت دا تور ردوي او وايي چې پاکستان کې د وسله ډلو فعالیت د پاکستان کورنۍ مسئله ده او اسلام اباد دې دخپلو امنیتي ناکامیو پړه په افغانستان نه اچوي.

جاپان او ملګرو ملتونو د ۹،۴ میلیونو امریکايي ډالرو په ارزښت افغانستان کې د نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې لپاره د همکارۍ یو تړون لاسلیک کړ.

د جاپان د نړیوالې همکارۍ اداره (جایکا) او د مخدره توکو او جرمونو په وړاندې مبارزې لپاره د ملګرو ملتونو دفتر (یو اېن او ډي سي) په دوه کلنه پروژه کې د هغو زیان منونکو ټولنو ملاتړ کوي چې د ناقانونه کښتونو، بې‌وزلۍ او د نشه‌يي توکو د کارونې له اغېزو سره مخ دي.

د «نشه‌یي توکو پر وړاندې د مبارزې د وړتیاوو د پیاوړتیا» په نوم دغه پروژه د روان ۲۰۲۶ کال سپټمبر میاشتې څخه د ۲۰۲۸ کال سپټمبر پورې په بدخشان، بادغیس، تخار، کندهار او هلمند ولایتونو کې پلې کېږي.

د دغې پروژې په ترڅ کې د دوامدارو بدیلو معیشتي فرصتونو د ودې له لارې هغو زیانمنونکو کلیوالو سره اقتصادي مرسته کېږي چې پخوا یې د کوکنارو د کښت په عاید اتکا کوله.

وروسته له دې چې افغانستان کې د طالبانو حکومت د ۲۰۲۲ کال اپرېل میاشت کې د کوکنارو په کرنه او کاروبار یو مخ بندیز ولګاوه په دغه هېواد کې د کوکنارو کر په ۲۰۲۳ کال کې شاوخوا ۹۵ سلنه راکم شو.

د (یو اېن او ډي سي) د معلوماتو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې د کوکنارو کرنه نسبتاً مخکېني کال ته بیا هم ۲۰ سلنه نوره کمه شوه او تاریخي ټیټې کچې ته ورسېده.

ملګرو ملتونو مخکې ویلي چې د هغو ټولنو ملاتړ کوي چې د کوکنارو د کښت څخه د اوښتو له تګلارې زیانمنې شوې دي.

هالنډ د افغانستان د بشري مرستو صندوق سره ۱۶ میلیونه یورو مرسته وکړه.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) دغه مرسته (سخاوتمندانه) بللې او له هالنډ څخه‌یې مننه کړې.

اوچا وايي چې دغه مرسته په افغانستان کې د اړمنو خلکو د ژوند ساتنې لپاره لګول کېږي او ولسونو ته هیله وربخښي.

اوچا د تېرې جون میاشتې په دوهمه پر خپله اېکس‌پاڼه لیکلي و چې روان ۲۰۲۶ کال په افغانستان کې د بشري مرستو د پروګرامونو د تمویل لپاره ۱،۷۱ ملیارده ډالرو ته اړتیا لري.

د افغانستان وضعیت لا هم د نړۍ له تر ټولو سختو بشري ناورینونو څخه ګڼل کېږي.

اټکل کېږي چې سږ کال به د دې هېواد نږدې نیمایي نفوس یعنې ۲۱،۹ میلیونه وګړي، بشري مرستو ته اړتیا ولري.

د پاکستان پوځ ادعا کوي چې د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) هغه ۱۵غړي يې وژلي چې هڅه يې کوله د افغانستان له خاورې پاکستان ته واوړي.

د پاکستان پوځ نن پنجشنبې (د سپټمبر۳مه) په هغه اعلامیه کې چې پر خپلې فیسبوک پاڼه يې خپره کړې ویلي چې دغو کسانو د تیرې سه شنبې په ورځ غوښتل شمالي وزیرستان ته ځانونه ورسوي.

د اعلامیه په ټکو، د دغو وسله والو او پوځ ترمنځ نښتې ۳۶دقیقې دوام وکړ او د ټي ټي پي ټول ۱۵غړي په کې ووژل شول.

د اعلامیې په اساس، د پاکستان پوځ د عملیاتو په جریان کې یو شمیر وسلې او مهمات ترلاسه کړي دي.

پاکستان یوځل بیا له افغانستان سره پر پوله د امنیت پر ټنګښت ټینګار کړی او پر افغانستان له واکمنو طالبانو يې غوښتي چې پرنیږي افغان خاوره د پاکستان پرضد وکارول شي.

تراوسه د طالبانو حکومت د پاکستان د نوي ادعا په اړه څه نه دي ويلي، خو له دې وړاندې يې د پاکستان ورته ادعاوې په ځلونو رد کړې دي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو لویه کمیشنري وايي، په نژدې دریو کلونو کې شپږمیلیونه افغان کډوال بیرته افغانستان ته راستانه شوي چې دا په معاصر تاریخ کې د کډوالو بې سارې راستنیدنه ده.

دې کمیشنري پرون چهارشنبې پر خپلې فیسبوک پاڼې لیکي،" د کډوالو راستنیدل باید په خپله خوښه، خوندي او با عزته وي".

د ملګرو ملتونو دې ادارې له نړیوالو غوښتي چې افغانستان او افغان کډوال هیر نه کړي.

بل پلو، د طالبانو د حکومت د کډوالو او راستنیدونکو چارو وزارت وايي، په روانه اونۍ کې نژدې څلور سوه افغان کډوال د پاکستان له زندانانو ازاد او بیرته افغانستان ته راستانه شوي دي.
پاکستان او ایران په تیرو دریو کلونو کې پر افغان کډوالو فشارونه زیات کړي او له هغو هېوادونو یې راباسي.

ټاکل شوې چې د ملګرو ملتونو امنیت شورا په روانه سپټمبر میاشت کې د افغانستان په اړه غونډه وکړي.

د امنیت شورا د راپور له مخې، په دې درې میاشتنۍ غونډه کې به د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړې استازې او په دغه هېواد کې د د ملګرو ملتونو د مرستندوی مأموریت (یوناما) مشره رباب فاطمه، د افغانستان د سیاسي، امنیتي، بشري حقونو او بشري وضعیت په اړه خپل راپور وړاندې کړي.

د دې غونډې دقیقه نېټه لا نه‌ده ټاکل شوې.

په راپور کې ویل شوي چې پر ښځو او نجونو لګېدلي محدودیتونه، د طالبانو د حکومت او پاکستان ترمنځ ترینګلتیا، د ملکي وګړو وضعیت او ترهګریز ګواښونه به له هغو مهمو موضوعاتو څخه وي چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غړي به‌یې په دې غونډه کې وڅېړي.

دا لومړی ځل دی چې رباب فاطمه به په افغانستان کې د یوناما د مشرې په توګه د دغه هېواد په اړه خپلې موندنې او ارزونې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ته وړاندې کړي.

نوموړې د روان میلادي کال د جولای میاشتې په لومړیو کې د روزا اوتونبایوا پر ځای د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړې استازې او په دغه هېواد کې د یوناما د مشرې په توګه وټاکل شوه.

د هند او افغانستان د سوداګرۍ ګډې کاري ډلې د دوه اړخیزې سوداګرۍ او اقتصادي همکاریو د پیاوړتیا لپاره پر یو شمېر نوو ګامونو هوکړه کړې ده.

د هندي رسنیو د راپور له مخې، د هند د سوداګرۍ وزارت نن (چهارشنبې) وویل، د دواړو خواوو د سوداګرۍ ګډې کاري ډلې په خپله مجازي یا انلاین غونډه کې د سوداګرۍ د اسانتیا، ګمرکي همکاریو او د مالوماتو د شریکولو د پیاوړتیا په اړه خبرې کړې دي.

دوی د افغان سوداګرو لپاره د ویزو پر اسانتیا، بانکي او مالي همکاریو، د درملو او کرنیزو محصولاتو پر سوداګرۍ، انرژۍ، پانګونې، بار وړلو او بندري چارو هم خبرې وکړې.

دواړو خواوو هوکړه کړې چې د ګمرکي همکاریو، سوداګریزو لارو او د درملو او کرنې په برخو کې همغږي زیاته کړي او د پانګونې او سوداګریزو اړیکو د پراختیا لپاره خپلې خبرې روانې وساتي.

ملګري ملتونه وایي، افغانستان د ماشومانو د خوارځواکۍ له مخ پر زیاتېدونکي کړکېچ سره مخ دی.

دې سازمان د سې شنبې په ورځ په خپله اېکس‌پاڼه کې لیکلي چې ۳،۷ میلیونه ماشومان له حادې خوارځواکۍ سره مخ دي چې له دې ډلې یو میلیون‌یې په شدیدې حادې خوارځواکۍ اخته دي.

د ملګرو ملتونو په ټکو په داسې حال کې چې د مالي مرستو د کمېدو له امله د خوارځواکۍ د درملنې او مخنیوي خدمتونه پای ته رسول کېږي، یونیسف د ماشومانو د ساتنې او د ژوند ژغورلو لپاره د لا ډېرو مرستو غوښتنه کوي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویاند د سې شنبې په ورځ وویل، ۲۲ تنه افغانان چې ټول‌یې نارینه او مجرمین وو، په یوه چارټر الوتکه کې د دوشنبې په ورځ افغانستان ته واستول شول.

د جرمني «ډي‌پي‌اې» خبري اژانس د راپور له مخې، دغه افغانان چې د جرمني له ټولو ۱۲ فدرالي ایالتونو څخه ډیپورټ ته برابر شوي و، د قتل، غلا او په قصدي ډول د اور اچونې په ګډون د جدي جرمونو مجرمین پېژندل شوي و.

په دې سره د تېر کال راهیسې چې په جرمني کې نوي ائتلافي حکومت په کار پیل کړی، افغانستان ته د بېرته استول شویو افغانانو شمېر ۲۵۰ تنو ته ورسېد.

برلین تېره اوونۍ تأیید کړه چې د طالبانو یوې درې کسیزې تخنیکې ډلې ته‌یې په مؤقت ډول دغه هېواد ته د ننوتو اجازه ورکړې چې په جرمني کې د افغانستان په سفارت او قونسلګریو کې د دغه بهیر د اداري چارو په ګړندي کولو کې مرسته وکړي.

د پناه ملاتړ «پرو ازیل» په نوم یوه سازمان د جرمني د پارلمان په حواله راپور ورکړی چې د ۲۰۲۵ کال تر پایه په جرمني کې شاوخوا ۱۳ زره افغانان تثبیت شوي و چې له دې هېواده باید ووځي.

ملګري ملتونه وايي په افغانستان کې دڅو لسیزو د جګړو قربانیان لاهم له ژورو فزیکي ، رواني او اقتصادي ـ اجتماعي پایلو کړیږي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت یوناما په خپل تازه رپوت کې وايي چې دغه کسان عدالت او کافي مرستې ته لاسرسی نلري او ورته رسیدلي زیانونه هم نه دي منل شوي.

راپور کې راغلي دي چې له ۲۰۰۹ تر ۲۰۲۱ کال پورې په افغانستان کې څه دپاسه ۴۰ زره ولسي خلک وژل شوي او ۷۷ زره نور ټپیان شوي دي.

راپور د ۲۰۰۱ کال نه تر ۲۰۲۱ کال پورې چې طالبان واک ته ستانه شول موده را نغاړي اود جګړو ۱۹۵ تنو قربانیانو او خپلوانو سره یې دمرکو په اساس جوړ شوی دی.

په راپور کې راغلي دي چې د مرکه شویو کسانو څخه ترنیمايی ډیرو کسانو عدالت ته د لاسرسي او زیانونو د جبران هڅه ځکه نه ده کړې چې اکثرو باور درلوده چې اندیښنې یې جدي نه ګڼل کیږي او یایې هم د غچ اخیستنې څخه ویره درلوده.