د سعودي عربستان په مشرۍ پوځي ائتلاف وايي، د یمن د حوثي وسله‌والو له لوري یې ریاض ته توغول شوي دوه بالستیک توغندي او د دغه هېواد په ختیځ کې درې بې‌پیلوټه الوتکې شنډې کړې دي.

په وروستیو ورځو کې د ایران له ملاتړه برخمنو حوثیانو پر سعودي عربستان بریدونه زیات کړي دي. تېره اوونۍ د ریاض په سوداګریز مرکز کې د سعودي د تېلو د شرکت، ارامکو یوې اداري ودانۍ ته هم زیان واوښت.

دا بریدونه په داسې حال کې شوي چې د خلیج د همکارۍ شورا سرمنشي جاسم البدیوي د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې له ایران او حوثیانو غوښتي چې بریدونه ودروي او د اوښتو زیانونو تاوان ورکړي.

هغه ویلي، د تېر کال د فبرورۍ له ۲۸مې راهیسې ایران د خلیج شورا پر غړيو هېوادونو د څه باندې اووه زره توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو بریدونه کړي دي.

د افغانستان لپاره د بریتانیا ځانګړي استازي ریچارډ لنزي ویلي، لندن هڅه کوي د افغانستان او پاکستان ترمنځ د اختلافونو د حل کولو لپاره لار هواره کړي.

د طالبانو د حکومت ریاست‌الوزرا پرون، شنبې په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې ریچارډ لنزي د ریاست الوزرا د دفتر له ريیس عبدالواسع سره په ویډیويي خبرو کې ویلي، ډېر ژر به پاکستان ته سفر وکړي او له چارواکو سره به د دواړو لورو ترمنځ د خبرو اترو په اړه بحث وکړي.

لنزي ویلي، بریتانیا د سیمې وضعیت له نژدې څاري او د کړکېچ د کمولو لپاره یې له دواړو لورو سره خبرې کړې دي.

د قطر او ترکیې په ګډون د ځینو هېوادونو له منځګړیتوب سره سره د طالبانو او پاکستان ترمنځ کړکېچ کم شوی نه دی.

د بحرین د کورنیو چارو وزارت د یکشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د ایران څو هوايي بریدونه یې شنډ کړي دي. دا د سپټمبر له میاشتې راهیسې لومړی ځل دی چې بحرین د ایران د بریدونو خبر ورکوي.

په ورته وخت کې، د ایران سپاه پاسداران ادعا کړې چې په بحرین کې یې د امریکا یوه پوځي اډه د شپږو بې‌پیلوټه الوتکو په وسیله په ویشتې ده. د سپاه په وینا، برید د الرفاع د هلیکوپټرو په اډه کې د امریکا پر راداري سیستم شوی دی.

خو امریکايي او بحریني چارواکو تر اوسه دا ادعا نه ده تایید کړې. د برید له اعلان څو ساعته مخکې د بحرین چارواکو له خلکو غوښتي وو چې د احتمالي بریدونو له امله پناه‌ځایونو ته ولاړ شي.

سپاه پاسداران ویلي چې د امریکا هر ډول برید ته به لا سخت ځواب ورکړي. دغه ادعا دوې ورځې وروسته له هغې شوې چې سپاه په بحرین کې د یوه امریکايي راداري سیستم د ویشتلو ادعا کړې وه، خو د امریکا مرکزي قوماندانۍ رد کړې وه.

د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زیلنسکي وايي، امریکايي مذاکره‌کوونکو په لومړي ځل دا موضوع راپورته کړې چې اوکراین دې د ناټو د غړیتوب په بدل کې خپل پاتې ځواکونه له دونباس څخه وباسي.

زیلنسکي د جمعې په ورځ، د نومبر په ۱۳مه، خبریالانو ته وویل چې امریکايي لوري پوښتنه کړې، ایا اوکراین به د ناټو د غړیتوب په صورت کې له دونباسه د خپلو پاتې ځواکونو وتلو ته چمتو شي؟

هغه ټینګار کړی چې اوکراین په اصل کې د خپلې خاورې له سپارلو سره مخالف دی؛ خو که امریکا او د ناټو نور غړي هېوادونه مشخص امنیتي تضمینونه ورکړي، ښايي دا وړاندیز د غور لپاره د اوکراین خلکو ته وړاندې کړي.

دونباس د اوکراین په ختیځ کې پرته سیمه ده چې دونېڅک او لوهانسک ولایتونه پکې شامل دي. د دغو سیمو لویې برخې له ۲۰۱۴ کال راهیسې د روسیې تر کنټرول لاندې دي.

زیلنسکي ویلي چې اوکراین به هېڅکله د خپلې اشغال شوې خاورې برخې د روسیې د خاورې په توګه په رسمیت ونه پېژني.

د امریکا حکومت تر اوسه د زیلنسکي د څرګندونو په اړه غبرګون نه دی ښودلی.

دا څرګندونې د نومبر په ۱۰مه او ۱۱مه په ابوظبۍ کې د امریکا، روسیې او اوکراین د استازو له خبرو وروسته شوې دي. دغو خبرو د جګړې د پای ته رسولو په برخه کې د پام وړ پرمختګ نه درلود، خو دواړو لورو د ډېر شمېر بندیانو د تبادلې لپاره د چمتووالي خبر ورکړی و.

د روغتیا نړیوال سازمان اعلان کړی چې په افغانستان کې د روان میلادي کال له پیل راهیسې د پولیو یا د ماشومانو د ګوزڼ د مثبتو پېښو شمېر ۵۰ ته لوړ شوی دی.

د دغه سازمان د راپور له مخې، د اکتوبر په وروستۍ اوونۍ کې په هلمند، بغلان، ننګرهار، فراه او کندهار ولایتونو کې د پولیو اته نوې پېښې ثبت شوې دي.

همدارنګه، په همدې اوونۍ کې د افغانستان د پنځو ولایتونو د فاضله اوبو په نمونو کې د پولیو ویروس ۱۶ مثبتې نمونې موندل شوې، چې په دې سره د روان کال له پیل راهیسې د دغو نمونو شمېر ۱۰۹ ته رسېدلی دی.

په پاکستان کې هم د پولیو د مثبتو پېښو شمېر ۹ او د فاضله اوبو د مثبتو نمونو شمېر ۱۵۱ ته لوړ شوی دی.

دا په داسې حال کې ده چې د روغتیا نړیوال سازمان په یوه جلا راپور کې د پولیو د واکسیناسیون پر کمپاینونو لګېدلي محدودیتونه، په ځانګړې توګه په افغانستان کې د کور په کور واکسیناسیون بندېدل، د دې ناروغۍ د نه له منځه تلو له اصلي لاملونو بللي دي.

دغه سازمان له طالبانو غوښتي چې د پولیو د واکسین کور په کور کمپاینونه بېرته پیل کړي.

افغانستان او پاکستان د نړۍ یوازیني دوه هېوادونه دي چې د پولیو ویروس لا هم پکې په بشپړه توګه له منځه نه دی تللی.

د ملګرو ملتونو د پروژوي خدمتونو د دفتر مشر، جورج موریرا دا سیلوا، د شنبې په ورځ د لړم په ۲۳ په ترکیه کې د اقلیمي بدلون نړیوال کنفرانس ته وویل چې د کیمیاوي سرو کمښت میلیونونه کسان له بې ‌وزلۍ او لوږې سره مخامخ کولی شي.

نوموړي خبرداری ورکړ چې که د کیمیاوي سرو د کمښت له امله د کرنې موسمونه له لاسه ووځي، ښايي ۴۵ میلیونه کسان د خوړو له سخت کمښت سره مخ شي او ۳۰ میلیونه نور بې‌ وزلۍ ته ټېل وهل شي.

د هغه په وینا، د هرمز تنګي د بندېدو له امله د کیمیاوي سرو بیې ۳۰ سلنه لوړې شوې دي.

د ملګرو ملتونو دغه چارواکي ویلي چې د بحران د کمولو لپاره هره ورځ د کیمیاوي سرو د پنځو باروړونکو بېړیو تېرېدو ته اړتیا ده.

آریانا افغان هوايي شرکت اعلان کړی چې د کندهار او دوبۍ ترمنځ به د راتلونکې یکشنبې په ورځ، د لیندۍ د میاشتې په لومړۍ نیټه مستقیمې الوتنې پیل کړي.

دغه شرکت د شنبې په ورځ د لړم په ۲۳ په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې د دې الوتنو په پیل سره به د کندهار اوسېدونکو او سوداګرو ته د تګ راتګ اسانتیاوې برابرې شي او د افغانستان او متحده عربي اماراتو ترمنځ به د سوداګرۍ او پانګونې د پراختیا لپاره نوي فرصتونه رامنځته شي.

د الوتنو د مهالویش د خپرولو یوې نړیوالې وېبپاڼې، FlightsFrom، د معلوماتو له مخې، د آریانا الوتکه به د نومبر په ۲۲مه د کندهار پر ځايي وخت ماښام شپږ بجې دوبۍ ته روانېږي.

آریانا افغان هوایي شرکت تېره پنجشنبه د مزارشریف او استانبول ترمنځ هم مستقیمې الوتنې پیل کړې دي.

د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زېلېنسکي ویلي، امریکايي مذاکره کوونکو د لومړي ځل لپاره دا مسله راپورته کړې چې ایا اوکراین چمتو دی د ناټو د غړیتوب په بدل کې له دونباس سیمې خپل پاتې ځواکونه وباسي؟

زېلېنسکي د جمعې په ورځ، د لړم په ۲۲ خبریالانو ته وویل چې اوکراین په اصولو کې د خپلې خاورې له پرېښودو سره مخالف دی، خو که امریکا او د ناټو نور غړي مشخص امنیتي تضمینونه ورکړي، دی چمتو دی چې دغه احتمالي هوکړه له خپل ولس سره شریکه کړي.

هغه ټینګار کړی چې اوکراین به هېڅکله په رسمي ډول خپله خاوره د روسیې په ملکیت ونه پېژني.

د زېلېنسکي د څرګندونو په اړه واشنګټن تر اوسه څه نه دي ویلي.

روسیې له اوږدې مودې راهیسې له ناټو سره د اوکراین د یوځای کېدو مخالفت کړی او د دونباس پر بشپړ کنټرول یې ټینګار کړی دی.

دونباس د اوکراین په ختیځ کې یوه مهمه صنعتي او د ډبرو سکرو بډایه سیمه ده چې د دونېڅک او لوهانسک ولایتونه پکې شامل دي.

په اوس وخت کې روسیه د لوهانسک نږدې ټوله سیمه او د دونېڅک لویه برخه کنټرولوي، خو د دونېڅک ځینې سیمې لا هم د اوکرایني ځواکونو په لاس کې دي.

د روغتیا نړیوال سازمان، ډبلیو ایچ او وايي، په افغانستان کې د شکر یا ډیابیټس ناروغي د عامې روغتیا یوه لویه ستونزه ده او ډېری کسان هغه مهال په خپلې ناروغۍ خبرېږي چې له جدي روغتیايي ستونزو سره مخ شوي وي.

په افغانستان کې د دغه سازمان استازي ډاکټر اېډوین سېنیزا سالوادور د شنبې په ورځ، د نومبر په ۱۴ د شکر ناروغۍ د نړیوالې ورځې په مناسبت پرخپله ایکسپاڼه لیکلي چې په افغانستان کې له هرو شلو روغتیايي مرکزونو یوازې یو یې د دې ناروغۍ د تشخیص امکانات لري.

نوموړي د دې ناروغۍ د مخنیوي او درملنې لپاره د بېړنۍ پانګونې غوښتنه کړې او له هغو کسانو یې چې عمرونه یې څلوېښت کاله یا تر دې زیات دي، غوښتي چې د خپلې وینې شکر معاینه کړي.

ملګرو ملتونو هم د دې ورځې په مناسبت خبرداری ورکړی چې شکریا ډیابیټس د وخت په تېرېدو د زړه د حملې، مغزي سکتې او ړندېدو خطر ډیرزیاتوي.

د روغتیا نړیوال سازمان ټینګار کړی چې د شکر ناروغۍ پر وخت تشخیص او درملنه د دغو جدي روغتیايي ستونزو په مخنیوي کې مرسته کولی شي.

د نړیوالې جنايي محکمې قاضیانو د افغانستان په اړه د خپلو څېړنو یوه برخه، چې ښايي د امریکايي ځواکونو پوځي پرسونل هم پکې شامل وای، درولې او د څېړنو لمن یې د طالبانو احتمالي جرمونو ته محدوده کړې ده.

دا موضوع د محکمې په هغو قضايي اسنادو کې څرګنده شوې چې د جمعې په ورځ، د لړم په ۲۱مه، خپاره شوي دي.

د محکمې قاضیانو په ۲۰۲۰ کال کې د هغو څېړنو د پیل اجازه ورکړې وه چې له ۲۰۰۲ کال وروسته د افغانستان د هغه مهال د جمهوري حکومت د ځواکونو، طالبانو او امریکايي پوځي پرسونل احتمالي جرمونه یې تر پوښښ لاندې راوستل.

خو دوه کاله وروسته، د دې محکمې د هغه مهال لوی څارنوال کریم خان، د شواهدو د راټولولو په برخه کې د شته ستونزو له امله پرېکړه وکړه چې د څېړنو ځینې برخې نور لومړیتوب ونه لري.

ټاکل شوې د طالبانو اړوند برخه له اصلي دوسیې جلا او د یوې خپلواکې څېړنې په توګه تعقیب شي.

نړیوالې جنايي محکمې د ۲۰۲۵ کال د جولای په اتمه او د سپټمبر په نهمه د طالبانو د څلورو چارواکو، هبت‌الله اخوندزاده، عبدالحکیم حقاني، حبیب‌الله آغا او ندا محمد ندیم، د نیولو حکمونه صادر کړل. پر دوی د بشریت ضد جرم، د جنسیت او سیاسي انګېزو له مخې د ځورونې او تعقیب تورونه لګول شوي دي.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد هغه مهال ویلي و چې د دوی حکومت نړیواله جنايي محکمه په رسمیت نه پېژني او د دې محکمې پرېکړو ته اهمیت نه ورکوي.

امریکا تر دې مخکې په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو په اړه د نړیوالې جنايي محکمې د څېړنو او د اسرائیلي چارواکو د نیولو د حکمونو له امله پر دې بنسټ بندیزونه لګولي و.

امریکا د نړیوالې جنايي محکمې غړې نه ده او قضايي صلاحیت یې په رسمیت نه پېژني.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو تر دې مخکې ګواښ کړی و چې که اړتیا پیدا شوه، دا محکمه به په تدریحي ډول له منخه یوسي.