د جرمني د پوځ د فضايي ځواک قوماندان مایکل تراوت وايي، د روان کال په مې میاشت کې د روسیې څلورو پوځي سپوږمکیو د فنلنډ د «ای‌سي‌ای» شرکت یوه سوداګریزه سپوږمکۍ څارلې ده.

دا اقدام ښايي د ستارلېنک په ګډون د سوداګریزو سپوږمکیو شبکو ته ګواښ پېښ کړي.

روېټرز خبري اژانس د جمعې په ورځ «د تلې په ۱۷مه» د مایکل تراوت له قوله راپور ورکړی چې دا فعالیتونه ښيي روسیه داسې وړتیاوې لري چې د سپوږمکیو د لویو شبکو پر وړاندې په کارولو سره، ان له مستقیم برید پرته هم د سپوږمکیو کاري موده او د هغوی د خدمتونو کیفیت کمولای شي.

لوېدیځ پوځي چارواکي وايي، په ۲۰۲۲ کال کې پر اوکراین د روسیې له برید راهیسې د لوېدیځو فضايي سیستمونو پر وړاندې د مسکو فعالیتونه زیات شوي دي.

په دغو فعالیتونو کې د سپوږمکیو په اړیکو کې ګډوډي رامنځته کول او د معلوماتو راټولولو په هدف د ځمکې په مدار کې د هغوی څارل شامل دي.

روسیې د روېټرز پوښتنو ته په دې اړه ځواب نه‌دی ورکړی، خو تر دې مخکې یې خبرداری ورکړی و چې هغه لوېدیځې سوداګریزې سپوږمکۍ چې له اوکراین سره مرسته کوي، ښايي په وړاندې یې غچ اخیستونکي اقدامات وکړي.

د سپېس‌اېکس شرکت هم په دې اړه د روېټرز پوښتنې ته ځواب نه‌دی ویلی.

د سعودي عربستان په ملاتړ د یمن حکومتي ځواکونو د ستراتیژیک باب‌المندب تنګي د بېرته نیولو عملیات پیل کړي دي.

د سعودي په مشرۍ پوځي ائتلاف وايي، د حوثیانو تر کنټرول لاندې سیمو کې یې د دې ډلې ۱۳۶ پوځي هدفونه ویجاړ کړي دي.

د ائتلاف ویاند ترکی المالکي نن (شنبې) وویل، بریدونه د حوثیانو پوځي وړتیاوې په نښه کوي او ائتلاف شپه او ورځ د یمن د حکومتي ځواکونو هوايي ملاتړ کوي. په ورته وخت کې، حوثي رسنیو د یمن په شمال کې د صعده ولایت پر یو شمېر سیمو د سعودي د توغندويي بریدونو خبر ورکړی دی.

دا نښتې څو ورځې وروسته له هغې کېږي چې حوثیانو د ریاض پر نړیوال هوايي ډګر او د سعودي هوايي شرکت پر یوې الوتکې د برید مسوولیت ومانه. د سعودي چارواکو ویلي، په دغو بریدونو کې درې کسان وژل شوي، چې یو یې پیلوټ و، او د توغندیو د شنډولو پاتې شونو یوه وړکتون او روغتیايي مرکز ته هم زیان اړولی دی.

د حوثیانو رسنیو همداراز ویلي، د یمن پر پلازمېنه صنعا د سعودي په بریدونو کې دوه کسان وژل شوي دي. د یمن حکومتي ځواکونه ادعا کوي چې د سره سمندرګي د ساحل ځینې برخې او د باب‌المندب تنګي شاوخوا سیمې یې بېرته نیولې دي، خو حوثیان دا ادعا ردوي.

پوځي سرچینې وايي، جګړه لا روانه ده او د حکومتي ځواکونو پرمختګ محدود دی. د جګړې د ښکېلو خواوو ادعاوې په خپلواکه توګه نه دي تایید شوې.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، له خپل روسي سیال ولادیمیر پوتین سره یې هوکړه کړې چې د سون‌توکو د بیو د کمولو لپاره به د روسیې د ډیزلو پر صادراتو محدودیتونه موقناً نرم کړي.

ټرمپ ویلي، روسیه به سمدستي څه باندې ۳۰۰ زره ټنه ډیزل، په نومبر کې ۵۰۰ زره ټنه او ورپسې یو میلیون ټنه ډیزل نړیوالو بازارونو ته وړاندې کړي.

د امریکا د خزانې وزارت هم موقتي جواز صادر کړی چې له مخې به یې د روسیې د ډیزلو پلور، لېږد او واردات د ۲۰۲۷ کال د اپرېل تر اوومې پورې، په محدودو شرایطو کې، اجازه ولري.

دا پرېکړه په داسې حال کې شوې چې واشنګټن تر دې مخکې د اوکراین پر وړاندې د جګړې د تمویل لپاره د مسکو د انرژۍ پر عوایدو بندیزونه لګولي وو.

د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زیلنسکي دا پرېکړه پوتین ته «ډالۍ» بللې او ویلي یې دي چې د روسیې د تېلو د محصولاتو پلور ته اجازه ورکول د هغې جګړې د دوام لپاره پانګونه ده چې باید پای ته ورسېږي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ یو ځل بیا ویلي چې له ایران سره جګړه به په هره بڼه چې وي، ډېر ژر پای ته ورسېږي.

ټرمپ د جمعې په ورځ په سپینه ماڼۍ کې وویل، امریکا د اتومي وسلو په ترلاسه کولو کې د ایران مخه نیولې او د تېلو بیې به هم په څرګند ډول راټیټې شي. هغه زیاته کړه چې جګړه ښايي په ډیپلوماسۍ یا له پوځي لارې پای ته ورسېږي.

ټرمپ ادعا وکړه چې ایران نور سمندري او هوايي ځواک او د هوايي دفاع سیستمونه نه لري. نوموړي همداراز ژمنه وکړه چې ډېر ژر به د ډیزلو د بیو په اړه مهم خبرونه اعلان کړي.

د اوو سترو صنعتي هېوادونو ډلې (G7) هم هوکړه کړې چې د سون‌توکو د بیو د راکمولو لپاره له خپلو بېړنیو زېرمو څخه د ۱۰۰ میلیون بېرله اومه تېل او ډیزل بازار ته وړاندې کړي.

د سعودي عربستان چارواکو پرون (جمعه) وویل چې د دغه هېواد د پلازمېنې ریاض پر ملک خالد نړیوال هوايي ډګر د حوثیانو په دوو بریدونو کې درې سعودي وګړي وژل شوي او یو شمېر نور ټپیان شوي دي.

حوثیانو هم د دې برید مسؤلیت منلی دی.

د راپورونو له مخې، په بریدونو کې یوې مسافر وړونکې الوتکې ته هم زیان اوښتی او د نړیوالو الوتنو بهیر له پراخو ګډوډیو سره مخامخ شو.

د سعودي عربستان د ملکي هوايي چلند ادارې وویل چې هوايي ډګر د پنجشنبې په ورځ دوه ځله په نښه شوی و.

د دې ادارې په وینا، په لومړي برید کې د هوايي ډګر تأسیسات او په دوهم برید کې د سعودي د دولتي هوايي شرکت «سعودیه» یوه الوتکه په نښه شوې ده.

د ۲۰۲۶ کال د نوبل د سولې جایزه د جنوبي افریقا د ۸۵ کلنې حقوقپوهې ناوي پیلای په برخه شوه.

نوموړې چې پخوا د ملګرو ملتونو دبشري حقونو عالي کمشنره وه دغه جایزه ورته د نړیوالو قوانینو څخه د دفاع او په نړۍ کې دسولې لپاره د هلوځلو له کبله ورکړل شوه.

د ناروې د نوبل کمېټې د جمعې په ورځ، د تلې په ۱۷مه، اعلان وکړ چې دغه جایزه اغلې پیلای ته د نړیوالو حقوقي بنسټونو د پیاوړتیا او د جنګي جنایتونو، د بشریت ضد جنایتونو او نسل‌ وژنې د عاملانو د محاسبې په برخه کې د هغې د څو لسیزو فعالیتونو له امله ورکړل شوې ده.

د نوبل کمېټې مشر، یورګن واتنه فریدنس، د جایزې د ګټونکې د نوم د اعلان پر مهال وویل، د سږ کال جایزه داسې کس ته ورکول کېږي چې په نړۍ کې یې د یوه پراخ حقوقي نظام د رامنځته کولو لپاره په «استثنايي زړورتیا او رښتینولۍ» لاره هواره کړې ده.

کمېټې په خپله اعلامیه کې خبرداری ورکړی چې په نړۍ کې د جګړو او شخړو د زیاتېدو له امله، د نړیوالو قوانینو قاضیان او بنسټونه تر بل هر وخت ډېر د سیاسي بریدونو هدف ګرځېدلي دي.

ناوانتم پیلای، چې په ناوي پیلای مشهوره ده، په ۱۹۴۱ کال کې د جنوبي افریقا په دوربان ښار کې په یوې هندي‌الاصله کورنۍ کې زېږېدلې ده. هغې خپل مسلکي فعالیتونه د اپارتاید یا نژادي توپیر د واکمنۍپه دوران کې پیل کړل.

مالیزیا د هوا د سختې ککړتیا له امله ، په پلازمېنه کوالالمپور او د دغه هېواد په نورو برخو کې ښوونځي تړلي دي.

د هوا ککړتیا په ګاونډي هیواد ، اندونیزیا کې د اورلګېدنو له امله رامینځ ته شوې ده.

د فرانسې خبري آژانس د راپور له مخې، د مالیزیا د پوهنې وزارت اعلان کړی چې په څلورو ایالتونو او دوو فدرالي سیمو کې ټول ښوونځي په بشپړه توګه او د پاهانګ ایالت په یوه برخه کې په جزوي ډول تړل شوي دي.

د ځنګلونو د اورلګېدنو لوګي له څه باندې یوې میاشتې راهیسې د سیمې ښارونه نیولي او د تنفسي ستونزو د زیاتېدو لامل شوي دي.

د جمعې په ورځ، د تلې پر ۱۷مه، وروسته لدې چې په کوالالمپور کې د هوا د ککړتیا شاخص شاوخوا ۱۷۰ ثبت شو، دغه ښار له سنګاپور وروسته د نړۍ دویم تر ټولو ککړ ښار وپېژندل شو.

د مالیزیا صدراعظم انور ابراهیم وویل، د اورلګېدنو د وضعیت په اړه یې د اندونیزیا له ولسمشر پرابوو سوبیانتو سره خبرې کړې دي او د اشین د سازمان د غړو هیوادونړو د چاپیریال د وزیرانو د بېړنۍ غونډې غوښتنه کړې ده.

د مالیزیا د معیارونو له مخې، د هوا د ککړتیا شاخص تر ۱۰۰ لوړ ناسالم، تر ۲۰۰ لوړ ډېر ناسالم او تر ۳۰۰ لوړ خطرناک ګڼل کېږي

ولسمشر ټرمپ وايي د امریکا له منځمهاله ټاکنو مخکې به پر ایران برید ونه کړي. خو په عین حال کې دوو امریکايي ورځپاڼو پر ایران د نویو بریدونو د انتخابونو او په منځني ختیځ کې د امریکا د پوځي حضور د پیاوړتیا په اړه د ارزونو خبر ورکړی دی.

ډونالډ ټرمپ د پنجشنبې په ماښام، د تلې په ۱۶مه ، په خپله ټولنیزه شبکه «تروت سوشیال» کې ولیکل چې «موږ دایران اسلامي جمهوریت سره رغنده خبرې اترې کوو».

هغه زیاته کړه: «زه غواړم ټولو ته روښانه کړم چې، سره له دې چې ایران له اقتصادي او پوځي پلوه په ډېر خراب وضعیت کې دی او سمندري محاصره به په خپل ټول قوت او بشپړ ډول روانه وي، او د هرمز تنګي له لارې هم د تېلو لېږد په بې‌ساري کچه ترسره کېږي، موږ به د امریکا له منځمهاله ټاکنو مخکې چې د نومبر په دریمه ترسره کیږي پر ایران برید ونه کړو.»

خو د ټرمپ له دغو څرګندو څو ساعته وروسته نیویارک ټایمز او وال سټریټ ژورنال ورځپاڼو پر ایران د برید د نویو انتخابونو د ارزونې او په منځني ختیځ کې دامریکا د پوځي حضور د پیاوړتیا رپوټ ورکړ.

نیویارک ټایمز د امریکايي چارواکو له قوله رپوټ ورکړ چې پنتاګون د ولسمشر په امر د ایران د توغندیو او بې پیلوټه الوتکو په زیرمو، د انرژۍ په تاسیساتو او نورو پوځي مراکزو باندې د برید پلانونه جوړ کړي دي.

با خبره کسانو ویلي یو انتخاب دادی چې د درې ورځو لپاره شدید او لنډ مهاله عملیات ترسره شي. دغه پلان د تیرې جمعې په ورځ په کیمپ ډیویډ کې څیړل شوی دی.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر، مارکو روبیو، وايي چې روسیه او اوکراین پوځي بن‌بست سره مخ دي او امکان لري د دغه وضعیت د ماتولو لپاره له دواړو لورو څخه یو جګړې ته زور ورکړي.

د فرانسې د خبري اژانس د راپور له مخې، روبیو د پنجشنبې په ورځ «د تلې په ۱۶مه» پرتګال ته د خپل سفر پر مهال خبرداری ورکړ چې د مسکو او کي‌یف ترمنځ د جګړې هر ډول زیاتوالی ښايي د دواړو هېوادونو جګړه په یوه پراخې او د هغه په وینا، «خورا خطرناکې» سیمه‌‌ییزې شخړې بدله کړي.

د روسیې او اوکراین جګړه له ۲۰۲۲ کال راهیسې چې روسیې پر اوکراین بشپړ یرغل وکړ، روانه ده.

د پولنډ د «لشچیدول-نوویني» ښار په یوه لومړني ښوونځي کې یوه ۱۵ کلن تنکي ځوان د پنجشنبې په ورځ «د تلې په ۱۶مه» د ښوونځي ۳۷ کلنه سرپرسته د چاقو په ګزار ووژله او یو ښوونکی او د ښوونځي مدیر یې ټپیان کړل.

د فرانسې خبري اژانس د راپور له مخې، د پولنډ پولیسو ویلي چې دغه تنکی ځوان له برید وروسته نیول شوی دی.

یوه ورځ مخکې هم د پولنډ د «اوستروویکا» ښار په یوه لېسه کې په چاقو برید شوی و چې په پایله کې یې نهه کسان ټپیان شوي وو.

پولیسو په بل ښار کې یو ۱۷ کلن تنکی ځوان هم نیولی چې ویلي یې و، غواړي په خپل ښوونځي کې «د پام وړ کار» ترسره کړي.

پولیسو د هغه په کور کې دوه چاقوګان موندلي دي.

د پولنډ صدراعظم، ډونالد توسک، د دغو بریدونو په اړه وویل چې د ټولنیزو شبکو او وېډیويي لوبو له لارې د «تاوتریخوالي فرهنګ» خپرېدل پر تنکیو ځوانانو اغېز کړی دی.