د بریتانیا صدراعظم د چهارشنبې په ورځ «د میزان په ۸مه» اروپايي اتحادیې ته د دې هېواد د بېرته ستنېدو احتمال د «واقعي انتخاب» په توګه مطرح کړ.

انډي برنهام د بریتانیا لومړنی صدراعظم دی چې له برېګزېټ وروسته په ښکاره ډول اروپايي اتحادیې ته د دغه هېواد د ستنېدلو خبره کوي.

هغه له بي‌بي‌سي سره په خبرو کې ویلي چې چمتو دی له بروکسل سره د لندن د اړیکو په اړه د ټولو انتخابونو ګټې او زیانونه په دقت وڅېړي او که د بریتانیا اکثریت وګړي یې وغواړي، نو اروپايي اتحادیې ته د دغه هېواد د ستنېدلو وړاندیز به وکړي.

د یوې نظر پوښتنې نتایج چې درې میاشتې مخکې ترسره شوې ښيي چې که ټول‌پوښتنه وشي، ۵۵ سلنه رأیه ورکوونکي به اروپايي اتحادیې ته د خپل هېواد د بېرته ستنېدو لپاره رأیه ورکړي.

بریتانیا د ۲۰۲۰ کال په جنورۍ کې له یوې ټول‌پوښتنې وروسته په رسمي ډول له اروپايي ټولنې ووتله.

رویټرز خبري اژانس د دریو خبرو سرچینو په قول راپور ورکړی چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په دې وروستیو ورځو کې خپلو جګپوړو سلاکارانو ته ویلي، که د ایران حکومت یا په یمن کې د ایران په ملاتړ حوثي وسله‌وال کوم نوی پاروونکی اقدام ونه کړي، ښايي امریکا پر ایران له بیا برید کولو ډډه وکړي.

د دغه راپور له مخې چې د شنبې په ورځ، د لړم په ۲۳مه خپور شوی، ټرمپ د ملي امنیت له سلاکارانو سره په غونډو کې او د استخباراتي راپورونو له ترلاسه کولو وروسته د نویو بریدونو نه کولو موضوع مطرح کړې ده.

خو د امریکا د اوسنیو او پخوانیو چارواکو په وینا، ټرمپ لا هم له ایران سره د جګړې د پای ته رسولو په اړه وروستۍ پرېکړه نه ده کړې.

واشنګټن پوسټ ورځپاڼې هم د جمعې په ورځ په یوه جلا راپور کې د یوه امریکايي چارواکي په قول لیکلي چې ټرمپ اوس‌مهال د پراخې جګړې بیا پیلولو ته لېوالتیا نه لري.

د ورځپاڼې د راپور له مخې، د امریکا حکومت په پام کې لري چې اوسنی وضعیت وساتي؛ یعنې د ایران سمندري کلابندي او اقتصادي بندیزونه روان وي، خو جګړه بیا پیل نه شي او د وروستۍ هوکړې لپاره هم بیړه ونه کړي.

دا په داسې حال کې ده چې د ایران د اسلامي جمهوریت چارواکو په وروستیو اوونیو کې څو ځله ټینګار کړی چې هېواد یې باید د «نه جګړې او نه سولې» له اوسني حالت څخه ووځي.

د سعودي عربستان په مشرۍ پوځي ائتلاف وايي، د یمن د حوثي وسله‌والو له لوري یې ریاض ته توغول شوي دوه بالستیک توغندي او د دغه هېواد په ختیځ کې درې بې‌پیلوټه الوتکې شنډې کړې دي.

په وروستیو ورځو کې د ایران له ملاتړه برخمنو حوثیانو پر سعودي عربستان بریدونه زیات کړي دي. تېره اوونۍ د ریاض په سوداګریز مرکز کې د سعودي د تېلو د شرکت، ارامکو یوې اداري ودانۍ ته هم زیان واوښت.

دا بریدونه په داسې حال کې شوي چې د خلیج د همکارۍ شورا سرمنشي جاسم البدیوي د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې له ایران او حوثیانو غوښتي چې بریدونه ودروي او د اوښتو زیانونو تاوان ورکړي.

هغه ویلي، د تېر کال د فبرورۍ له ۲۸مې راهیسې ایران د خلیج شورا پر غړيو هېوادونو د څه باندې اووه زره توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو بریدونه کړي دي.

د بحرین د کورنیو چارو وزارت د یکشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د ایران څو هوايي بریدونه یې شنډ کړي دي. دا د سپټمبر له میاشتې راهیسې لومړی ځل دی چې بحرین د ایران د بریدونو خبر ورکوي.

په ورته وخت کې، د ایران سپاه پاسداران ادعا کړې چې په بحرین کې یې د امریکا یوه پوځي اډه د شپږو بې‌پیلوټه الوتکو په وسیله په ویشتې ده. د سپاه په وینا، برید د الرفاع د هلیکوپټرو په اډه کې د امریکا پر راداري سیستم شوی دی.

خو امریکايي او بحریني چارواکو تر اوسه دا ادعا نه ده تایید کړې. د برید له اعلان څو ساعته مخکې د بحرین چارواکو له خلکو غوښتي وو چې د احتمالي بریدونو له امله پناه‌ځایونو ته ولاړ شي.

سپاه پاسداران ویلي چې د امریکا هر ډول برید ته به لا سخت ځواب ورکړي. دغه ادعا دوې ورځې وروسته له هغې شوې چې سپاه په بحرین کې د یوه امریکايي راداري سیستم د ویشتلو ادعا کړې وه، خو د امریکا مرکزي قوماندانۍ رد کړې وه.

د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زیلنسکي وايي، امریکايي مذاکره‌کوونکو په لومړي ځل دا موضوع راپورته کړې چې اوکراین دې د ناټو د غړیتوب په بدل کې خپل پاتې ځواکونه له دونباس څخه وباسي.

زیلنسکي د جمعې په ورځ، د نومبر په ۱۳مه، خبریالانو ته وویل چې امریکايي لوري پوښتنه کړې، ایا اوکراین به د ناټو د غړیتوب په صورت کې له دونباسه د خپلو پاتې ځواکونو وتلو ته چمتو شي؟

هغه ټینګار کړی چې اوکراین په اصل کې د خپلې خاورې له سپارلو سره مخالف دی؛ خو که امریکا او د ناټو نور غړي هېوادونه مشخص امنیتي تضمینونه ورکړي، ښايي دا وړاندیز د غور لپاره د اوکراین خلکو ته وړاندې کړي.

دونباس د اوکراین په ختیځ کې پرته سیمه ده چې دونېڅک او لوهانسک ولایتونه پکې شامل دي. د دغو سیمو لویې برخې له ۲۰۱۴ کال راهیسې د روسیې تر کنټرول لاندې دي.

زیلنسکي ویلي چې اوکراین به هېڅکله د خپلې اشغال شوې خاورې برخې د روسیې د خاورې په توګه په رسمیت ونه پېژني.

د امریکا حکومت تر اوسه د زیلنسکي د څرګندونو په اړه غبرګون نه دی ښودلی.

دا څرګندونې د نومبر په ۱۰مه او ۱۱مه په ابوظبۍ کې د امریکا، روسیې او اوکراین د استازو له خبرو وروسته شوې دي. دغو خبرو د جګړې د پای ته رسولو په برخه کې د پام وړ پرمختګ نه درلود، خو دواړو لورو د ډېر شمېر بندیانو د تبادلې لپاره د چمتووالي خبر ورکړی و.

د ملګرو ملتونو د پروژوي خدمتونو د دفتر مشر، جورج موریرا دا سیلوا، د شنبې په ورځ د لړم په ۲۳ په ترکیه کې د اقلیمي بدلون نړیوال کنفرانس ته وویل چې د کیمیاوي سرو کمښت میلیونونه کسان له بې ‌وزلۍ او لوږې سره مخامخ کولی شي.

نوموړي خبرداری ورکړ چې که د کیمیاوي سرو د کمښت له امله د کرنې موسمونه له لاسه ووځي، ښايي ۴۵ میلیونه کسان د خوړو له سخت کمښت سره مخ شي او ۳۰ میلیونه نور بې‌ وزلۍ ته ټېل وهل شي.

د هغه په وینا، د هرمز تنګي د بندېدو له امله د کیمیاوي سرو بیې ۳۰ سلنه لوړې شوې دي.

د ملګرو ملتونو دغه چارواکي ویلي چې د بحران د کمولو لپاره هره ورځ د کیمیاوي سرو د پنځو باروړونکو بېړیو تېرېدو ته اړتیا ده.

د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زېلېنسکي ویلي، امریکايي مذاکره کوونکو د لومړي ځل لپاره دا مسله راپورته کړې چې ایا اوکراین چمتو دی د ناټو د غړیتوب په بدل کې له دونباس سیمې خپل پاتې ځواکونه وباسي؟

زېلېنسکي د جمعې په ورځ، د لړم په ۲۲ خبریالانو ته وویل چې اوکراین په اصولو کې د خپلې خاورې له پرېښودو سره مخالف دی، خو که امریکا او د ناټو نور غړي مشخص امنیتي تضمینونه ورکړي، دی چمتو دی چې دغه احتمالي هوکړه له خپل ولس سره شریکه کړي.

هغه ټینګار کړی چې اوکراین به هېڅکله په رسمي ډول خپله خاوره د روسیې په ملکیت ونه پېژني.

د زېلېنسکي د څرګندونو په اړه واشنګټن تر اوسه څه نه دي ویلي.

روسیې له اوږدې مودې راهیسې له ناټو سره د اوکراین د یوځای کېدو مخالفت کړی او د دونباس پر بشپړ کنټرول یې ټینګار کړی دی.

دونباس د اوکراین په ختیځ کې یوه مهمه صنعتي او د ډبرو سکرو بډایه سیمه ده چې د دونېڅک او لوهانسک ولایتونه پکې شامل دي.

په اوس وخت کې روسیه د لوهانسک نږدې ټوله سیمه او د دونېڅک لویه برخه کنټرولوي، خو د دونېڅک ځینې سیمې لا هم د اوکرایني ځواکونو په لاس کې دي.

سپینې ماڼۍ اعلان کړی چې د امریکا، روسیې او چین ولسمشران به د راتلونکې پنجشنبې په ورځ د چین په شنژن ښار کې په یوه تاریخي غونډه کې سره وګوري.

دا به د نړۍ د دغو دریو سترو قدرتونو د مشرانو لومړنۍ درې‌اړخیزه غونډه وي، چې د اسیا او ارام سمندر د اقتصادي همکاریو (APEC) سازمان د سرمشریزې په څنډه کې جوړېږي.

د امریکايي چارواکو په وینا، د اتومي وسلو د زېرمو کمول او د ایران جګړه به د خبرو اترو له مهمو موضوعاتو څخه وي؛ خو ټاکل شوې نه ده چې په دې غونډه کې د اوکراین جګړې په اړه خبرې وشي، ځکه واشنګټن د دې جګړې د پای ته رسولو لپاره له مسکو او کییف سره جلا خبرې پر مخ وړي.

د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زیلنسکي تر دې مخکې خبرداری ورکړی و چې ښايي دا غونډه د ۱۹۴۵ کال د یالتا کنفرانس په څېر یوې هوکړې ته لاره هواره کړي، چې له مخې یې ستر قدرتونه د نفوذ سیمې سره ووېشي.

ټاکل شوې چې ډونالډ ټرمپ به د چین له ولسمشر شي جین‌پینګ سره جلا وویني؛ خو د سفر په مهالوېش کې له ولادیمیر پوتین سره د ټرمپ د جلا لیدنې یادونه نه ده شوې.

د امریکا د هوايي چلند فدرالي ادارې د تخنیکي ستونزو له امله له دغه هېواده د ټولو وتونکو الوتنو د درولو امر شاوخوا څلور ساعته وروسته بېرته لغوه کړ، خو چارواکي وايي چې عادي حالت ته د الوتنې بېرته راتګ ښايي څو ورځې وخت ونیسي.

د امریکا د ترانسپورت وزیر شان ډافي ویلي، د هوايي ترافیک د کنټرول په مرکزونو کې د رادار او مخابراتي سیستمونو ستونزې د دې پرېکړې سبب شوې وې.

د فلایټ‌رادار۲۴ د شمېرو له مخې، د دې ګډوډۍ له امله څه باندې ۶۶۰۰ الوتنې لغوه او ۸۶۰۰ نورې ځنډول شوې دي.

د امریکا د کورني امنیت وزیر مارک‌وېن مولین ویلي، تر اوسه داسې شواهد نه شته چې دا ستونزه دې د سایبري برید له امله رامنځته شوې وي؛ خو څېړنې روانې دي.

دا د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د یوولسمې له بریدونو وروسته په امریکا کې د الوتنو دوهمه ستره وقفه ده.

د سعودي عربستان د ملکي دفاع ادارې د جمعې په ورځ د دغه هېواد په جنوب لوېدیځ کې د جازان ولایت لپاره د امنیتي خبرداري د پای ته رسېدو خبرتیا خپره کړه.

یادې ادارې له خبرتیا څو دقیقې مخکې، په سیمه کې د احتمالي خطر خبرداری ورکړی و.

جازان ولایت کې د ارامکو کمپنۍ د تېلو یوه تصفیه خونه ده چې د ورځې د ۴۰۰ زره بېرلو خامو تېلو د تصفیې ظرفیت لري.

د سعودي عربستان جنوبي سیمې چې له یمن سره ګډه پوله لري، په مکرر ډول د یمن د ایران‌پلوه حوثيانو د توغندیزو او بې‌پیلوټه الوتکو د بریدونو هدف ګرځېدلې دي.

په بریدونو کې د جازان د تېلو د تصفیه‌خونې په شمول پوځي تأسیسات او د انرژۍ زېربناوې په نښه شوې دي.

د اروپايي ټولنې د بهرني سیاست مشرې، کایا کالاس، د جمعې په ورځ خبرداری ورکړ چې اروپا امکان لري د مسکو د هغو غوښتنو په اړه د خبرو کولو له لارې د روسیې په «دام» کې راګېره شي چې د امنیتي ترتیباتو د نوي جوړښت غوښتنه کوي.

کایا کالاس وايي د دغسې بحث پر ځای باید په اوکراین کې د اوربند پر ټینګښت ټینګار وشي.

مېرمن کالاس د ډوبلېن په ښار کې د اروپايي اتحادیې د سرمشریزې په څنډه کې وویل، اوربند د خبرو اترو لپاره یو اساسي شرط دی او دا به وښيي چې روسیه په رښتیا هم د سولې غوښتونکې ده او که نه.

تر دې وړاندې، د کرملېن ویاند دیمیتري پسکوف په اروپا انتقاد کړی و او ویلي یې و چې اروپايي هېوادونه نه‌غواړي د اروپا د امنیتي نظم د راتلونکې په اړه خبرې وکړي.

د جرمني صدراعظم فریدریش مرتس هم له روسیې سره د اروپا د دفاعي او امنیتي ترتیباتو په اړه د خبرو اترو وړاندیز رد کړ.