د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې (ACCI) وايي، افغانستان د ساختماني توکو تر لسو د زیاتو ډولونو په کورني تولید کې پر ځان بسیا شوی دی.

د دې خونې د زیربنا او ساختماني چارو کمېټې مشر حمیدالله حبیبي ویلي، خصوصي سکتور هڅه کوي چې په نورو ساختماني توکو کې هم د هېواد د ځان‌بساینې کچه لوړه کړي او له حکومت او پانګه‌والو یې غوښتي چې په دې برخه کې لا ډېره پانګونه وکړي.

د معلوماتو له مخې، اوس مهال په هېواد کې د ګول سیخ، فولادي بیمونو، صنعتي رنګونو، ساختماني ډبرو، دروازو او کړکیو، برېښنايي کیبلونو، موزاییک، خښتو او ګچ په ګډون یو شمېر مهم ساختماني توکي تولیدېږي.

د اوکراین په کییف کې د روسیې د ډرون برید له امله د مهماتو په یوه زېرمتون کې پراخې چاودنې شوې چې لږ تر لږه ۳۷ کسان یې وژلي او لسګونه نور یې ټپیان کړي دي. اوکرایني چارواکي وايي، دا په روان کال کې پر کییف د روسیې تر ټولو مرګونی برید دی.

د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زیلینسکي ویلي، برید د جمعې شپې د «میلا» په کلي کې پر پوځي تاسیساتو شوی چې د توپ مرمۍ، ماینونه، ډرونونه او نور مهمات پکې ساتل کېدل. د چاودنو له امله سلګونه کسان له سیمې ایستل شوي او د استوګنې ودانیو او د زړو او معلولانو یوه مرکز ته هم درانه زیانونه اوښتي دي.

زیلنسکي استوګنو سیمو ته نژدې د چاودېدونکو توکو ساتل «سخته بې‌پامي» بللې او ویلي یې دي چې د مسوولو چارواکو پر ضد د غفلت په تور دوسیې جوړې شوې دي.

دا پېښه داسې مهال شوې چې روسیې پر کییف او د اوکراین پر نورو سیمو د بې پېلوټه الوتکو بریدونه زیات کړي دي. د پولنډ صدراعظم ډونالډ توسک هم د اوکراین لپاره د هوايي دفاع د لا زیات ملاتړ غوښتنه کړې ده.

ټاکل شوې ده چې د شانګهای د همکارۍ سازمان (SCO) سرمشریزه سبا (دوشنبه) د قرغیزستان په پلازمېنه بیشکیک کې جوړه شي. د سازمان د لسو غړو هېوادونو مشران به د سیاسي، امنیتي او اقتصادي مسایلو او د سیمې او نړۍ پر مهمو تحولاتو خبرې وکړي.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین هم د دې غونډې د ګډون لپاره قرغیزستان ته ځي. روسیه، چین، هند، ایران، پاکستان، بیلاروس، قزاقستان، قرغیزستان، تاجکستان او ازبکستان د دې سازمان غړي دي.

افغانستان د شانګهای سازمان څارونکي غړی دی خو له ۲۰۲۱ کال راهیسې، چې په افغانستان کې طالبان بیا واک ته رسېدلي، د دې سازمان په غونډو کې مستقیم استازی نه لري.

افغانستان په داسي حال کې د بیشکیک په غونډه کې له ګډونه بې برخې شوی چې د دغه هېواد امنیتي وضعیت، له پولو هاخوا وسله‌وال فعالیتونه، سوداګري او سیمه‌ییز اتصال د شانګهای سازمان د غړو لپاره مهم موضوعات دي.

د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایف ویلي چې هېواد به یې له افغانستان سره «رغنده او قاطع» سیاست ته دوام ورکړي او افغانستان یې یو نژدې ګاونډی وباله.

میرضیایف پرون (شنبې) د ازبکستان د خپلواکۍ د ۳۵مې کلیزې په مناسبت په وینا کې وویل چې د هېواد بهرنۍ تګلاره یې پر ښه ګاونډیتوب، ستراتیژیکو همکاریو او متوازنو اړیکو ولاړه ده، خو له افغانستان سره د راتلونکې تګلارې په اړه یې د کوم نوي اقدام جزییات څرګند نه کړل.

ازبکستان له ۲۰۲۱ کال راهیسې، د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، له دې ډلې سره اړیکې ساتلې دي. که څه هم تاشکند د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی، خو هڅه کوي افغانستان د منځنۍ او جنوبي اسیا ترمنځ د سیمه‌ییز اتصال او سوداګریزو پروژو برخه وګرځوي.

جرمني تایید کړې چې د کابل یو درې کسیز تخنیکي پلاوی دغه هېواد ته تللی، څو افغانستان ته د افغان اتباعو د ایستلو لپاره لازم اداري او قونسلي ترتیبات برابر کړي.

د جرمني این ډي ار رسنۍ پرون (شنبې) د خپل هیواد د بهرنیو چارو وزارت په قول وویل، د پلاوي سفر افغانستان ته د نورو افغانانو د ایستلو د چمتووالي له بهیر سره مستقیم تړاو لري. د راپورونو له مخې، پلاوی د قطر له لارې جرمني ته تللی او د ۳۰ ورځو ویزه لري.

پلاوی به په برلین، بن او مونشن کې د افغانستان له سفارت او قونسلګریو سره د اړوندو ترتیباتو په برخه کې کار وکړي. طالبانو تر اوسه د دې سفر په اړه رسماَ څه نه دي ویلي.

این ډي آر ویلي چې د طالبانو پلاوی حاضردمه په برلین کې د افغانستان په سفارت کې اوسي.

په نیپال کې د سیلونو او ځمکې ښوېدنې له کبله د قربانیانو شمیر نژدې ۳زره کسانو ته لوړ شو.

چارواکو ویلي،" تراوسه د ۶۳۳ کسانو جسدونه موندل شوي".

په نیپال کې ۶۲۶کسان مړه شوي او ۴۲۶ چې نژدې سل تنه يې سیلانیان دي نادرکه دي.

چینايي چارواکو ویلي،" په تبت کې ۷ کسان مړه شوي او له ۵۵۰ ډیر نور کسان نادرکه دي".

چارواکو ویلي،" د لټون عملیات روان دي او ښايي مرګژوبله لوړه شي".

د تیرې چهارشنبې په ورځ د همالیه په سیمه کې چې د نیپال او تبت سرحدي سیمې دي ناڅاپي سیلونو او ځمکې ښويدنه رامنځته شوه چې د ځاني تاوانونو سرییره په زرهاوو کورونه او ودانۍ يې ویجاړې کړي دي.

د اسلام اباد سترې محکمې له افغان محصلینو غوښتي چې د ویزو د تمدید ستونزې د افغان سفارت له لارې حل کړي.

د پاکستان ډان ورځپانې راپور ورکړی چې د اسلام اباد د سترې محکمې قاضي خادم حسین له هغو ۸۷ محصلینو چې د پاکستان په بیلابیلو پوهنتونو کې په زده کړو بوخت دي او ویزې يې پایته رسیدلي غوښتي چې خپلې ستونزې په اسلام اباد کې د افغان سفارت له لارې حل کړي.

په اسلام اباد کې د افغانستان سفارت چې چارې يې طالبان سمبالوي تراوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

دغه شاوخوا ۸۰ محصلین ۲۰۲۳کال کې په یو کلنې تحصیلي ویزې پاکستان ته تللي وو.

تمه ده د شانګهای سازمان په ناسته کې د افغانستان په اړه خبرې وشي.

د دې سازمان دارالانشا ویلي، " په ناسته کې به په افغانستان کې د ترهګرۍ، د نشه يې توکو د قاچاق او پولو ته نژدې پر امنیتي اندېښنو خبرې وشي".

دا ناسته د سپټمبر په لومړۍ نیټه د قرغیزستان په پلازمینه بشکیک کې جوړیږي.

تراوسه معلومه نه ده چې طالب چارواکي دې ناستې ته بلل شوي او که نه.

په دې ناسته د افغانستان د نژدې ګاونډيانو ایران او پاکستان سربیره د روسیه، چین، هند او منځنۍ اسیا ولسمشران ګډون کوي.

شانګهای سازمان لس غړي لري او افغانستان د دې سازمان څارونکی غړی دی.

د طالبانو حکومت د اتو دولتي ادارو د متقاعدینو د حقونو د ورکړې اعلان کړی.

د مالیې وزارت د تقاعد د حقونو عمومي ریاست د اعلان له مخې د روانې سنبلې میاشتې له لسمې نېټې به د تخنیکي او مسلکي زده‌کړو ادارې، لوړو زده‌کړو وزارت او ولایتي پوهنتونونو، د کابل پولی‌تخنیک پوهنتون، د کابل ښوونې او روزنې پوهنتون، د کابل پوهنتون ریاست، د کابل طبي پوهنتون او د تیر جمهوریت د دفاع او د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ وزارتونو متقاعدینو ته د تقاعد د حقونو ورکړه پیل شي.

دې ریاست وړاندې ویلي، متقاعدین دې د مالیې وزارت اړوند ویب پاڼه کې د خپل نوبت نېټه ترلاسه او په هماغه نېټه دې د تقاعد حقوقو عمومي ریاست ته مراجعه وکړي.

مالیې وزارت له دې مخکې د درې نورو دولتي ادارو د متقاعدینو د حقونو د ورکړې اعلان کړی و.

په تیرو پنځو کلونو کې له کله چې طالبان پر افغانستان واکمن شوي، ملکي او پوځي متقاعدینو د خپلو تقاعدي حقونو او معاشونو د نه ترلاسه کولو له کبله په ځلونو لاریونونه او اعتراضي غونډې کړې دي.

تمه ده د اروپا پارلمان را روانه پنجشنبه د (سپټمبر۳مه) له طالب استازو سره د اروپايي ټولنې له غړو هېوادونو څخه افغانستان ته د افغان کډوالو د ستنولو په اړه خبرې وکړي.

د اروپا پارلمان د بشري حقونو فرعي کمیټې پرون جمعه د (اګسټ۲۸مه) پر خپلې رسمي ویب پاڼې لیکي،" له اروپايي ټولنې د افغان کډوالو د ستنولو په موضوع کې به په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت په پام کې ونیول شي".

دا معلومه نه ده چې د اروپا پارلمان له کومو طالب استازو سره د افغان کډوالو د ستنولو په اړه خبرې کوي.

طالب چارواکو هم تراوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

له دې مخکې د روان کال په جون میاشت کې د طالبانو یوه پنځه کسیزه پلاوي بروکسل ته سفر کړی و او د اروپايي ټولنې له غړو هېوادونو سره یې افغانستان ته د "مجرمو افغان کډوالو" د ستنولو په اړه خبرې کړې وې.