تمه ده د اروپا پارلمان را روانه پنجشنبه د (سپټمبر۳مه) له طالب استازو سره د اروپايي ټولنې له غړو هېوادونو څخه افغانستان ته د افغان کډوالو د ستنولو په اړه خبرې وکړي.

د اروپا پارلمان د بشري حقونو فرعي کمیټې پرون جمعه د (اګسټ۲۸مه) پر خپلې رسمي ویب پاڼې لیکي،" له اروپايي ټولنې د افغان کډوالو د ستنولو په موضوع کې به په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت په پام کې ونیول شي".

دا معلومه نه ده چې د اروپا پارلمان له کومو طالب استازو سره د افغان کډوالو د ستنولو په اړه خبرې کوي.

طالب چارواکو هم تراوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

له دې مخکې د روان کال په جون میاشت کې د طالبانو یوه پنځه کسیزه پلاوي بروکسل ته سفر کړی و او د اروپايي ټولنې له غړو هېوادونو سره یې افغانستان ته د "مجرمو افغان کډوالو" د ستنولو په اړه خبرې کړې وې.

د طالبانو حکومت د اتو دولتي ادارو د متقاعدینو د حقونو د ورکړې اعلان کړی.

د مالیې وزارت د تقاعد د حقونو عمومي ریاست د اعلان له مخې د روانې سنبلې میاشتې له لسمې نېټې به د تخنیکي او مسلکي زده‌کړو ادارې، لوړو زده‌کړو وزارت او ولایتي پوهنتونونو، د کابل پولی‌تخنیک پوهنتون، د کابل ښوونې او روزنې پوهنتون، د کابل پوهنتون ریاست، د کابل طبي پوهنتون او د تیر جمهوریت د دفاع او د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ وزارتونو متقاعدینو ته د تقاعد د حقونو ورکړه پیل شي.

دې ریاست وړاندې ویلي، متقاعدین دې د مالیې وزارت اړوند ویب پاڼه کې د خپل نوبت نېټه ترلاسه او په هماغه نېټه دې د تقاعد حقوقو عمومي ریاست ته مراجعه وکړي.

مالیې وزارت له دې مخکې د درې نورو دولتي ادارو د متقاعدینو د حقونو د ورکړې اعلان کړی و.

په تیرو پنځو کلونو کې له کله چې طالبان پر افغانستان واکمن شوي، ملکي او پوځي متقاعدینو د خپلو تقاعدي حقونو او معاشونو د نه ترلاسه کولو له کبله په ځلونو لاریونونه او اعتراضي غونډې کړې دي.

د لغمان په مرکز مهترلام کې په یوه سوداګریز مرکز کې اور لګېدنې میلیونونه افغانۍ زیان اړولی دی.

طالبانو ته نږدې حریت راډیو د جمعې په ورځ (اګسټ ۲۸مه) د لغمان د امنیه قوماندانۍ په حواله راپور ورکړی چې د دې اور لګېدنې له کبله خلکو ته ۱۸ میلیونه افغانۍ زیان رسېدلی دی.

د دې قوماندانۍ په خبره، د بې‌احتیاطۍ له کبله د ګازو یوې ډبې اور اخیستی و چې وروسته د سوداګریز مرکز نورو برخو ته خپور شو.

وړاندې راغلي چې اور څو ساعتونه دوام وکړ او وروسته مهار شو.

د افغانستان کورنیو رسنیو د جمعې په ورځ (د اګسټ ۲۸مه) په هلمند کې د طالب سیمه‌ییزو چارواکو په حواله راپور ورکړی چې په دې ولایت کې یوې روغتیايي کارکوونکې ځان‌وژنه کړې ده.

دې ښځې د سنګین ولسوالۍ په یوه روغتیايي کلینیک کې د قابلې په توګه کار کاوه.

د راپورونو پر اساس، د هلمند امنیه قوماندانۍ ویلي چې "دې ښځې د کورني تاوتریخوالي له کبله ځان‌وژنه کړې ده او د پېښې اړوند د ښځې خاوند نیول شوی دی".

ویل کېږي چې دې قابلې د دوا په خوړلو سره ځان‌وژنه کړې ده.

د خوړو نړیوال پروګرام (WFP) وايي، اروپايي ټولنې افغانستان ته ۱۵ میلیونه یورو ځانګړي کړي، څو د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې د خلکو مقاومت پیاوړی کړي او د خوړو د سیستم ملاتړ وشي.

دې ادارې د جمعې په ورځ، د سنبلې په شپږمه، پر خپله اېکس پاڼه لیکلي چې دغه مالي مرسته به د ښځو او ځوانانو لپاره اقتصادي فرصتونه رامنځته کړي او په افغانستان کې به د ښوونځیو د خوړو له پروګرام سره مرسته وکړي.

د خوړو نړیوال پروګرام زیاته کړې چې دغه پیسې به له افغانانو سره مرسته وکړي، څو د اقلیمي بدلونونو له اغېزو سره د مقابلې لپاره لا ډېر چمتو شي او د دوامدارو اقتصادي او معیشتي فرصتونو د رامنځته کېدو زمینه برابره شي.

افغانستان د هغو هېوادونو له ډلې دی چې د اقلیمي بدلونونو څخه ډېر زیانمن شوي دي او له یوه جدي بشري او غذايي بحران سره مخ دی.

ملګرو ملتونو تر دې مخکې ویلي وو چې د افغانستان شاوخوا ۴۰ سلنه وګړي، چې شمېر یې له ۱۷ میلیونو څخه اوړي، د نړیوالو مرستو د کمېدو په صورت کې ښايي د خوراکي موادو له سخت کموالي سره مخ شي.

د بریتانیا کورنیو چارو وزارت وايي په روان ۲۰۲۶ کال کې تر جون میاشتې پورې په وړو بیړیو کې دغه هیواد ته ورغلیو ناقانونه کډوالو کې ۱۳ سلنه افغانان دي.

دې موده کې ټولټال څه د پاسه ۳۳ زره کډوال په غیرقانوني توګه د وړو بیړیو په وسیله دغه هیواد ته رسیدلي چې د افغانانو ترڅنګ ، ۱۸ سلنه نور د اریتیریا ، ۱۲ سلنه د سومالیا او ۱۱ سلنه د ایران څخه دي.

د وزارت د معلوماتو له مخې بریتانیا ته په وړو بیړیو کې د ناقانونه افغان کډوالو ورتګ نسبت مخکني کال ته ۳۷ سلنه او د ایرانیانو ۱۵ سلنه کم شوی دی.

د بریتانیا کورنیو چارو وزارت وايي نسبت تیرکال ته په مجموع کې ددغو کډوالو په شمیر کې ۲۳ سلنه کموالی راغلی دی.

مخکې د بریتانیا حکومت ویلي وو چې د انساني قاچاق د شبکو پر ضد له اروپايي هېوادونو سره همکاري د کډوالو د شمېر په کمېدو کې اغېزمنه وه، خو د «ریفورم بریتانیا» په نوم ګوند بیا باور لري چې دا کموالی تر ډېره د هوا له شرایطو سره تړاو لري.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت وايي، اسلام‌اباد له افغان طالبانو سره د خبرو اترو دوام ته چمتو دی، خو د خبرو د پرمختګ لپاره پر عملي اقداماتو ټینګار کوي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند، طاهر اندرابي، د پنجشنبې په ورځ خپله اوونیزه خبري غونډه کې، د طالبانو کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني ته په غبرګون چې د دواړو لورو د امنیتي اندېښنو د حل لپاره‌یې د یو ګډ مېکانیزم وړاندیز کړی، وویل چې هر ډول دوه ‌اړخیز مېکانیزم باید د «یوازې د ډاډ ورکولو پر ځای د ملموسو اقداماتو» لامل شي.

نوموړي وویل افغانستان باید په ځانګړي ډول تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) او د بلوچستان د ازادۍ پوځ (بي اېل اې) ته اجازه ورنه‌کړي چې له خاورې یې د پاکستان پر ضد کار واخلي.

پاکستان تر دې مخکې هم طالبان تورن کړي چې ګواکې هغو وسله‌والو ډلو ته‌یې پناه ورکړې چې د افغانستان له خاورې پاکستان کې بریدونه کوي.

طالبانو دا ادعا رد کړې او ویلي یې دي چې په پاکستان کې د وسله‌والو ډلو فعالیت د دغه هېواد کورنۍ مسئله ده او اسلام‌اباد باید د خپلو امنیتي ستونزو پړه پر افغانستان وانه‌چوي.

سپینه ماڼۍ وايي،" د کابل پر هوايي ډګر برید کونکی طالبانو له زندانه خوشې کړی و".

د اعلامیې په ټکو،" ترورېست بریدګر له هغو زرګونو بندیانو څخه و چې له بریده دوه میاشتې مخکې د طالبانو له‌خوا له زندانه خوشې کړای شوي وو."

سپینې ماڼې پرون چهارشنبه د کابل هوايي ډګر پر "ابي ګیټ" د برید د پنځمې کلیزې په مناسبت په یوه خبرپاڼه کې د ولسمشر ټرمپ په حواله لیکلي،" ویاړم چې د برید طراح مو نیولی او عدالت ته مو سپارلی دی".

د ۲۰۲۱کال د اګسټ په ۲۶ د کابل هوايي ډګر په "ابي ګیټ" کې ځانمرګی برید وشو چې د ۱۳امریکايي سرتیرو په ګډون ۱۷۰ افغان ملکیان په کې ووژل شول.

د برید مسولیت هغه مهال د داعش وسله والې ډلې خراسان څانګې منلی و.

بل پلو، د طالبانو په تیره پنځه کلنه واکمنۍ کې داعش وسله والې ډلې د افغانستان په بیلابیلو ولایتونو کې بریدونه کړي او طالبان ادعا لري چې د دې ډلې یو شمیر مشران يې وژلي دي او داعش خراسان ډله پاکستان کې روزنیز مراکز لري.

د طالبانو حکومت وايي،"په روانه اوونۍ کې ۶۴۰ افغان کډوال د پاکستان له زندانانو ازاد شوي".

د طالبانو د حکومت د کډوالو او راستنیدونکو چارو وزارت نن پنجشنبه پر خپله ایکس پاڼه لیکي،" په راخوشي شویو کډوالو کې ماشومان هم شاملي دي".

د دې وزارت په خبره،" راخوشي کسان د تورخم او سپین بولدک له لارو بیرته افغانستان ته راستانه شوي دي".

پاکستان په وروستیو کې د افغان کډوالو د اخراج لړۍ تیزه کړې ده.

طلوع تلویزیوني چاینل تایید کړه چې د موبي ګروپ د "لاپیس" برخه تړل شوې ده.

په طلوع کې یوې سرچینې د نوم د نه خپرېدو په شرط ازادي راډیو ته وویل،"د موبي ګروپ دا برخه پرون چهارشنبې وتړل شوه".

تراوسه د موبي مسوولانو يه رسمي ډول په دې اړه څه نه دي ویلي.

د افغانستان دننه طالبانو ته نژدې رسنیو راپور ورکړ"چې (لاپیس) له فضا، دریا، شمس او یو شمیر نورو پردوکشینونو سره همکاري لري چې د سندغاړو، فلمونو او کنسرتونو داسې تصویرونه او ویډيوګاني يې خپرې کړي چې لوڅي برخې لري".

د راپورونو له مخې،" د لاپیس برخې یو شمیر کارکوونکي له افغانستانه وتلي او له پاتي کسانو څیړنې روانې دي".

تراوسه طالب چارواکو په دې اړه څه نه دي ویلي.