د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، واشنګټن د ایران د اقتصاد پر وړاندې د پراخو او سختو اقداماتو نوی کمپاین پیلوي او هغه هېوادونو ته یې هم د «ډېرو درنو» اقتصادي سزاګانو ګواښ کړی چې له ایران سره سوداګري یا د دغه هېواد ملاتړ وکړي.

ټرمپ د چهارشنبې په ماښام، د اسد ۲۸مه، په خپله خواله رسنۍ «ټروت سوشل» کې ویلي چې د یوه هېواد پر وړاندې «تر ټولو دروند اقتصادي اقدام» اعلانوي. د هغه په وینا، دا به د اقتصادي جګړې او انزوا یو بې‌ساری اقدام وي.

نوموړي خبرداری ورکړی چې هر هېواد، مالي بنسټ، شرکت، هوايي ډګر یا دولتي اداره چې په هر ډول ایران ته د مرستې زمینه برابره کړي، له «ډېرو درنو اقتصادي پایلو» سره به مخامخ شي.

ټرمپ د احتمالي مجازاتو ډول نه دی مشخص کړی او د ایران ترڅنګ یې د کوم بل هېواد نوم هم نه دی اخیستی.

هغه ادعا کړې چې ایران ته یې د یوې هوکړې لپاره ګڼ فرصتونه ورکړي وو، خو د ده په وینا، تهران له دغو فرصتونو ګټه وانخیسته.

له دې اعلان څو ساعته مخکې، د متحده عربي اماراتو د بهرنیو چارو وزارت ویلي و چې له ایران سره به ټول سوداګریز او مالي معاملات تر بلې خبرتیا پورې ودرول شي.

د ایران او متحده عربي اماراتو ترمنځ تاوتریخوالی په وروستیو اوونیو کې یو ځل بیا زیات شوی دی. راپورونه وايي، د اماراتو پر څو تېلو وړونکو بېړیو هم په هرمز تنګي کې بریدونه شوي چې ابوظبي یې مسوولیت پر ایران اچولی دی.

هند د افغانستان په پلازمېنه کابل کې یوه روغتیايي مرکز ته د طبي توکو مرسته رسولې او ټینګار یې کړی چې له افغان ولس سره به بشري ملاتړ ته دوام ورکړي.

د هندي رسنیو د راپور له مخې، د طبي توکو دغه مرسته د کابل یوه روغتون ته سپارل شوې ده. د هند له لوري دا اقدام د افغانستان له خلکو سره د بشري او روغتیايي مرستو د دوام په لړ کې بلل شوی دی.

هند وايي، د روغتیايي اړتیاوو په برخه کې افغانانو ملاتړ کوي او هڅه کوي چې د اړتیا وړ طبي توکي روغتیايي مرکزونو ته ورسوي.

د طالبانو د حکومت د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت وايي، د افغانستان او بیلاروس د ګډې اقتصادي او تجارتي کمېسیون دوهمه غونډه د بیلاروس په پلازمېنه منسک کې ترسره شوې ده.

دغه وزارت د پنجشنبې ورځې، د اسد ۲۹مې، په یوه بیان کې ویلي چې په غونډه کې د دواړو هېوادونو پلاوو ګډون کړی وو. د طالبانو د پلاوي مشري د کرنې وزیر عطاالله عمري او د بیلاروس د پلاوي مشري د کرنې او خوراکي موادو وزیر یوري ګورلوف کوله.

د خبرپاڼې له مخې، دواړو لورو د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو پر پراختیا، د کرنې او مالدارۍ په برخو کې پر همکاریو، د ټکنالوژۍ پر لېږد، د کرنیزو ماشینونو پر واردولو او مونتاژ، د کیمیاوي سرې پر تولید، د لبنیاتو او نورو خوراکي محصولاتو پر پروسس او ګډې پانګونې خبرې کړې دي.

په دې غونډه کې په افغانستان کې د کانونو او تېلو په برخو کې د بیلاروسي شرکتونو د پانګونې فرصتونه هم ارزول شوي دي.

بیلاروس د روسیې له نژدې متحدانو څخه دی. طالبان وايي چې د اقتصادي اړیکو د پراختیا له لارې هڅه کوي له بېلابېلو هېوادونو سره خپلې اړیکې پراخې کړي. د طالبانو حکومت تر اوسه، له روسیې پرته، بل هیڅ هېواد په رسمیت نه دی پېژندلی.

د کډوالۍ نړیوال سازمان (ای او اېم) وايي چې د ۲۰۲۶ کال د جولای له لومړۍ تر ۱۵مې نېټې پورې له پاکستان څخه څه باندې ۵۳ زره او ۵۰۰ افغانان خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

د دغه سازمان د معلوماتو له مخې، له پاکستانه د افغان کډوالو داوطلبانه ستنېدنه د جون د دوهمې نیمایي په پرتله ۳۷ سلنه او د هغوی جبري ایستل ۱۳۶ سلنه زیات شوي دي.

دغه سازمان زیاتوي چې د ۲۰۲۳ کال د سپټمبر له ۱۵مې څخه د ۲۰۲۶ کال د جولای تر ۱۵مې پورې نږدې ۲.۶ میلیونه افغانان له پاکستانه افغانستان ته ستانه شوي دي.

یاد سازمان وايي، ۹۶ سلنه راستنېدونکو دوی ته ویلي چې د پاکستان د پولیسو له‌خوا د نیول کېدو وېره افغانستان ته د دوی د ستنېدو تر ټولو مهم لامل و.

افغانستان کې د طالبانو حکومت د ترانسپورټ او هوايي چلند وزارت د هوا پېژندنې ادارې د پنجشنبې په ورځ «د زمري په ۲۹مه» د افغانستان په پنځو ولایتونو کې د سختو بارانونو، له دوړو او خاورو سره د تېزو بادونو او ناڅاپي سېلابونو خبرداری ورکړی دی.

په اېکس‌پاڼه د دې ادارې خبرپاڼه وايي، په نورستان، لغمان، کونړ، ننګرهار او خوست ولایتونو کې د سختو بارانونو او ناڅاپي سېلابونو د راوتلو اټکل شوی دی.

په بېلابېلو سیمو کې د باران کچه له ۱۰ تر ۳۰ ملي متره پورې اټکل شوې ده.

خبرپاڼه زیاتوي چې د افغانستان په شمالي، مرکزي، ختیځو، سوېل‌ختیځو او لوېدیځو ولایتونو کې د دوړو او خاورو له پورته کېدو سره د سختو بادونو د لګېدو امکان شته او په بېلابېلو سیمو کې یې سرعت په ساعت کې له ۵۰ تر ۹۵ کیلو مترو پورې اټکل شوی دی.

تر دې مخکې، د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) د یکشنبې په ورځ «د زمري په ۲۵مه» ویلي و چې د روان میلادي کال له پیل څخه د اګسټ تر میاشتې پورې په افغانستان کې له ۹۲ زرو ډېر کسان د طبیعي پېښو له امله اغېزمن شوي او ۹۷ کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

د نفتو د نړیوالو بیو د لوړېدو لړۍ په داسې حال کې دوام لري چې د هرمز تنګي د بیا پرانیستلو په اړه د خبرو اترو برخلیک لا هم څرګند نه‌دی.

د چهارشنبې په ورځ «د زمري په ۲۸مه» د برنټ خام نفتو بیه د تېرې ورځې په پرتله یو سلنه لوړه شوه او هر بېرل ۹۲ ډالرو ته ورسېد.

د امریکا د خامو نفتو بیه هم هر بېرل ۸۵ ډالرو ته لوړه شوې ده.

دغه بیې په تېرو دوو اوونیو کې د نفتو تر ټولو لوړه کچه بلل کېږي.

د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ د سې شنبې په ورځ وویل: "له اسلامي جمهوریت ایران سره هېڅ ډول خبرې اترې یا مذاکرات روان نه‌دي او د هېڅ ډول خبرو یا مذاکراتو پلان هم نه‌شته."

په عین حال کې، په وروستیو ورځو کې د هرمز په تنګي کې هم کړکېچونه زیات شوي دي.

پر بېړیو د بریدونو دوام او د متحده عربي اماراتو له لوري د ایران د تازه توغندیزو بریدونو پر وړاندې د مقابلې اعلان، د دغو کړکېچونو له مهمو عواملو څخه بلل شوي دي.

تمه ده چې د افغانستان د تکواندو ملي لوبډلې درې لوبغاړي د پنجشنبې په ورځ، د «زمري په ۲۹مه» د پاکستان په لاهور ښار کې د نړیوال تکواندو فدراسیون د ریاست جام په سیالیو کې ګډون وکړي.

احسان رحیمي به د منفي ۵۴ کیلوګرامه وزن، حکمت‌الله زین به د منفي ۶۸ کیلوګرامه وزن او امېد سهاک به د منفي ۸۷ کیلوګرامه وزن په برخه کې له خپلو سیالانو سره مخ شي.

په دغو سیالیو کې د شاوخوا ۴۰ هېوادونو له ۵۰۰ څخه ډېر ورزشکاران ګډون کوي.

د ملګروملتونو د بشري چارو د همغږۍ اداره اوچا وایي چې کارکونکي یې په افغانستان کې په داسې حال کې د زیانګالو لاسنیوی کوي چې د اکثرو ژوند ته یې هره ورځ خطرونه متوجه دي. دې ادارې د چهارشنبې په ورځ د بشرپالنې د نړیوالې ورځې په مناسبت په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي، کله چې بحرانونه رامنځته کیږي، مرستندویان سمدستي اقدام کوي. هر کال د اګست په ۱۹مه د بشر پالنې نړیواله ورځ د بشري چارو فعالانو او مرستندویانو ته د درناوي په پار او له هغو خلکو سره د پیوستون څرګندولو لپاره لمانځل کېږي چې په ټوله نړۍ کې له بحرانونو اغېزمن شوي دي. افغانستان هم یوله هغو هیوادونو دی چې له سخت بشري وضعیت سره مخامخ دی او ملیونونه وګړي یې بیړیو او نورو بشري مرستو ته اړتیا لري.

د اوکراین د دفاع پخواني وزیر میخایلو فیدوروف د سې ‌شنبې په ورځ پر فساد او د حکومتولۍ پربحران د سختو انتقادونو ترڅنګ په هیواد کې د انتخاباتو د ترسره کیدو غوښتنه وکړه. هغه همداراز وویل چې اوکراین باید د انتخاباتو د ترسره کولو لپاره یو "قانوني، خوندي او واقع ‌بینانه" میکانیزم رامنځته کړي.

فیدوروف، چې په جولای میاشت کې یې له دندې لیرې کیدو اعتراضونه راوپارول، خبرداری ورکړ چې د جګړې پر مهال فساد د خپل ځان د دفاع په چارو کې د اوکراین وړتیا کمزورې کوي. هغه همداراز د سرتېرو، له هېواده بهر د میلیونونو اوکراینیانو او د جګړې د لومړۍ کرښې په سیمو کې د اوسېدونکو خلکو د رایې ورکولو د حق د تضمین پر اړتیا ټینګار وکړ.

د میخایلو فیدوروف دغو څرګندونو د اوکراین پر ولسمشر ولودیمیر زیلنسکي سیاسي فشارونه زیات کړي دي. زیلنسکي په ۲۰۱۹ کال کې د پنځو کلونو لپاره د ولسمشر په توګه وټاکل شو خو پر اوکراین د روسیې د پراخ یرغل راهیسې چې د ۲۰۲۲ کال په فبرورۍ کې پیل شو، نافذ پوځي وضعیت د دې لامل شوی چې تر اوسه په اوکراین کې هېڅ ټاکنې ترسره نه شي.

د متحده عربي اماراتو د بهرنیو چارو وزارت یوه چارواکې وایی چې له ایران سره یې ټولې سوداګریزې او مالي راکړې ورکړې درولې دي.

د بهرنیو چارو وزارت د ستراتیژیکو اړیکو مشرې، عفراء الحاملي، د سې‌ شنبې په ماښام په یوه اعلامیه کې ویلي: "په سیمه کې د زیاتېدونکو ترینګلتیاوو له امله چې سیمه‌ ییزه او نړیواله سوله او امنیت کمزوري کوي، له ایران سره ټول تجارت، سوداګریزې او مالي راکړې ورکړې تر بلې خبرتیا پورې درول شوې دي."

د امارت دې چارواکې "د متحده عربي اماراتو او د ایران د اسلامي جمهوریت ترمنځ د اقتصادي اړیکو په اړه ادعاوې" رد کړې، خو په دې اړه یې نور جزئیات وړاندې نه کړل.

دا اعلامیه څو ساعته وروسته له هغې خپره شوه چې د متحده عربي اماراتو دفاع وزارت اعلان وکړ چې "له ایران څخه توغول شوي دوه بالستیک توغندي" یې کشف او شنډ کړي دي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند دغه ادعا "بې‌اساسه" بللې ده.

ایران له متحده عربي اماراتو سره پراخې اقتصادي او مالي اړیکې لري او د وروستۍ جګړې تر پیل مخکې د اماراتو بندرونه ایران ته د ډېرو وارداتي توکو د لېږد مهمې سرچینې وې. له دې سره سره، د دواړو هېوادونو اړیکې د ۴۰ ورځنۍ جګړې له پیل راهیسې له ترینګلتیاوو سره مخ شوې دي.