ترکیه وايي، د مکې دفاعي تړون د ایران خلاف نه دی.

د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر هاکان فیدان د شنبې په ورځ وویل،" د ترکیې، پاکستان او سعودي ترمنځ لاسلیک شوی دفاعي تړون که څه د ناټو تړون ته ورته دی خو د ایران خلاف نه دی".

د هغه په وینا، دا تړون د هیڅ هېواد خلاف نه دی او یوازینۍ موخه يې د دغو درېیو هېوادونو د امنیت خوندي کول دي.

سعودي، ترکیې او پاکستان د تیرې جمعې په ورځ په مکه ښار کې یو دفاعي تړون لاسلیک کړ.

د تړون له مخې،" له دې درېیو هېوادونو پر هر یو يې برید، پر درې واړو برید ګڼل کیږي".

دا درې هېوادونه په داسې حال کې دفاعي تړون لاسلیکوي چې په منځني خیتځ کې پر ایران د امریکا او اسراییلو د بریدونو له کبله وضعیت ترینګلی دی.

یوه نوې څیړنه ښيۍ چې حکومتونه د نړۍ د ۳۰سلنه ځمکې، اوبو او سمندري سیمو د ساتنې په برخه کې د ملګروملتونو له ټاکل شوو موخو لیرې پاتي دي.

د چاپیریال ساتنې د څو ادارو یوه څيړنه چې پرون چهارشنبې د (سپټمبر۲۳مه) خپره شوې په کې راغلي چې اوسمهال د نړۍ شل سلنه ځمکه او لس سلنه سمندري اوبه د حکومتونو تر رسمي ساتنې لاندې دي.

په ۲۰۲۲کال کې د نړۍ ۲۰۰ هېوادونو د "حیاتي تنوع په نړیوال چوکاټ" کې هوکړه وکړه چې تر ۲۰۳۰کاله به د نړۍ ۳۰سلنه ځمکې او د سمندري اوبو د رسمي ساتنې لپاره کار وکړي.

دغه نوې څیړنه ښيي چې حکومتونو د دې ژمنې لس سلنه هم پوره کړې نه ده.

ملګروملتونو د حکومتونو لپاره د ځمکې او سمندري اوبو د ساتنې پلان له اقلیمي بدلون سره د مبارزې په موخه رامنځته کړی دی.

د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان وايي، "موږ ترهګر نه یوو او د اټومي پروګرام له غني کیدو به په شا نه شو".

پزشکیان پرون چهارشنبې د (سپټمبر۲۳مه) په واشنګټن کې د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ په۸۱مه ناسته کې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ څرګندونو ته په غبرګون کې وویل،" د ټرمپ خبرې د زورواکۍ د خوی نښه ده او د زور منطق د ملګروملتونو د منشور خلاف دی".

د هغه په ټکو، د ایران حکومت خبرو اترو ته چمتو دی خو "د زور ژبه نه مني" او "یرغلګر به پېښمانه" کړي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ په همدې ناسته کې په خپلو خبرو کې ویلي و چې واشنګټن به اجازه ور نه کړي چې تهران اټومي وسلو ته لاسرسی ومومي.

د ټرمپ په خبره، که ایران بیا دا هڅه وکړي بریدونه به پرې وکړي.

پرون چهارشنبې د ملګروملتونو د عمومي اسمبلۍ ناسته وه چې د نړۍ مشرانو او یو شمیر نورو لوړوپوړو چارواکو په کې ګډون کړی وو.

له ایران څخه ولسمشر پزشکیان او د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي په دې ناسته کې ګډون کړی وو.

یوه نوې څېړنه ښيي چې نړۍ تر ۲۰۳۰ کال پورې د ځمکې، داخلي اوبو او سمندري سیمو د لږ تر لږه ۳۰ سلنې د ساتنې له هدفه لا هم ډېره شاته ده.

د څېړنې له مخې، اوس‌مهال شاوخوا ۲۰ سلنه وچې ځمکې او یوازې ۱۰ سلنه سمندري سیمې په رسمي ډول تر ساتنې لاندې دي.

که هېوادونه خپلې اوسنۍ ژمنې هم پوره کړي، تر ۲۰۳۰ کال پورې به یوازې ۲۶ سلنه وچې او ۱۲ سلنه سمندري سیمې خوندي شي.

څېړونکي وايي، یوازې د سیمو «محفوظې» اعلانول کافي نه‌دي، ځکه له اوسنیو خوندي سمندري سیمو یوازې ۳،۵ سلنه‌یې عملاً په اغېزمن ډول ساتل کېږي.

د مالي سرچینو کمښت هم د طبیعي تنوع د ساتنې پر وړاندې له مهمو خنډونو څخه بلل شوی دی.

په ۲۰۲۲ کال د نړۍ کابو ۲۰۰ هېوادونو «له ۳۰ تر ۳۰» په نوم د مونتریال د ژواک د تنوع له چوکاټ سره په دې هدف موافقه وکړه چې تر ۲۰۳۰ پورې به لږ تر لږه ۳۰ سلنه وچې، داخلي اوبه او ۳۰ سلنه ساحلي سیمې په اغېزمن ډول ساتل کېږي.

سپاه پاسداران ته دوو نږدې خبري اژانسونو د ایران پر بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي له دې کبله سخته نیوکه کړې چې د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې په څنډه کې یې د امریکا د ولسمشر له ځانګړي استازي سټیو وېټکاف سره لیدلي او خبرې یې کړې دي.

«تسنیم» خبري اژانس د چهارشنبې په ورځ «د تلې په لومړۍ نېټه» په یوه مطلب کې چې سرلیک‌یې «ښاغلی عراقچي! تر دې ماشومانه او سپک استدلال به بل څه هم وي؟» و، د دې لیدنې د هدف په اړه وړاندې شوی دلیل‌یې رد کړی او د بهرنیو چارو له وزیر څخه‌یې غوښتي چې بخښنه وغواړي.

د دغه اژانس پر اساس، د جګړې د پای ته رسولو او د هرمز تنګي د بېرته پرانیستلو په اړه د ایران شرطونه مخکې د منځګړو له لارې امریکا ته رسول شوي و، نو ځکه د دغو شرطونو بیا رسول له امریکايي لوري سره د تماس لپاره د توجیه وړ دلیل نه‌شي کېدای.

«فارس» خبري اژانس هم په یوه مطلب کې چې سرلیک‌یې «له وېټکاف سره د لیدنې د لامل په اړه له عراقچي درې پوښتنې» و، ورته استدلال کړی او پوښتنه‌یې کړې، سره له دې چې د تهران شرطونه مخکې رسول شوي، له امریکا سره د بیا تماس اړتیا څه وه؟

فارس همدارنګه ادعا کړې چې له امریکايي لوري سره لیدنه ښايي د تېلو پر بازار فشار راکم کړي او په دې توګه د ډونالد ټرمپ پر حکومت اقتصادي فشار کم کړي.

دغه اژانس پوښتنه کړې چې ولې د امریکا له‌خوا د ایران د شرطونو د منلو له اعلان مخکې دا تماس نیول شوی دی.

دغو دوو رسنیو وروسته له هغه نیوکې کړي چې د ایران دولتي راډیو او ټلوېزیون د سې‌شنبې په ماښام راپور ورکړ چې عراقچي «د امریکايي لوري په ټینګار» له وېټکاف سره لیدلي او د دې لیدنې هدف د هرمز تنګي د بېرته پرانیستلو لپاره د ایران د شرطونو رسول و.

تسنیم هماغه شپه دغه راپور بیا خپور کړی و.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلې وویل چې په نومبر کې د امریکا تر منځمهاله ټاکنو وروسته به له ایران سره د سولې تړون وکړي.

ټرمپ دوشنبه ناوخته د ملګرو ملتونو ۸۱مې عمومي ناستې ته په وینا کې که څه هم د تړون په اړه ډاډ څرګند کړ خو خبرداری یې ورکړ چې که د شخړې د پای ته رسولو لپاره کوم تړون ونه شي نو دی ایران له منځه وړی شي.

د ولسمشر ټرمپ د وینا لویه برخه د ایران په جګړې څرخیده او د دې تر څنګ چې ایران یې د ترهګرۍ لومړی تمویلونکی وباله ټینګار یې وکړ چې اجازه نه ورکوي دا هېواد هېڅکله اټومي وسله ولري.

د ټرمپ تر دې وینا مخکې د امریکا استازیو سټيف ویټکاف او جریډ کوشنر د ایران د بهرنیو چارو له وزیر عباس عراقچي سره لیدلي.

امریکا دا لیدنه رغنده بللې خو ایراني رسنیو راپور ورکړی چې د هرمز تنګي د بیا پرانیستې په باب یې د تهران شرطونه وړاندې کړل.

د اروپايي ټولنې د بهرني سیاست مشرې کایا کالاس د ایران د بهرنیو چارو له وزیر عباس عراقچي سره د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلي په څنډه کې کتلي.

هغې ویلي چې له عراقچي سره یې د هرمز تنګي او باب المندب له لارې د کښتیو په ازادانه عبور او همداراز په ایران کې د اعدامونو په زیاتېدو خبرې کړي دي.

کایا کالاس له عراقچي سره د دې لیدنې یو عکس هم په ایکس پاڼه خپور کړی او لیکلي یې دي چې د ایران له بهرنیو چارو وزیر سره یې د امریکا او ایران د جګړې د پای ته رسولو لپاره د ډپلوماټیک لیدلوري او د هرمز تنګي د بشپړې پرانیستنې په باب بحث کړی.

تر دې مخکې د امریکا دوو لوړپوړو مرکچیانو او د ولسمشر ډونالډ ټرمپ استازیو سټیف ویټکاف او جریډ کوشنر هم په نیویارک کې د ایران د بهرنیو چارو له وزیر عباس عراقچي سره درې ساعته لیدنه دایره کړې.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ دا لیدنه رغنده بللې ده.

د بخښنې نړیوال سازمان له پاکستاني چارواکو غوښتي چې د پاکستان د پخواني صدراعظم عمران خان خپلوان او د تحریک انصاف ګوند غړي سمدستي خوشې کړي.

د دغه سازمان په وینا، دوی یوازې د کورنیو اړیکو، سیاسي تړاو او د اعتراضونو د پلانولو له امله په نښه شوي دي.

د بخښنې نړیوال سازمان د سې‌ شنبې په ورځ «د سنبلې په ۳۱مه» پر اېکس‌پاڼه لیکلي چې د عمران خان د کورنۍ د غړو او د تحریک انصاف ګوند د فعالانو په نښه کول د بیان د ازادۍ او سوله‌ییزو غونډو د حقونو ښکاره سرغړونه ده.

دغه سازمان ویلي، دا ډول اقدامات په پاکستان کې د اوسنیو محدودیتونو د سختوالي ښکارندويي کوي.

د لاهور د پولیسو کمېشنر تېره یکشنبه د عمران خان د درېیو خویندو او د تحریک انصاف ګوند د یو شمېر فعالانو د نیولو حکم صادر کړ او هغوی د لاهور یوه زندان ته ولېږدول شول.

دغه نیونې داسې مهال ترسره شوي چې تحریک انصاف ګوند د راتلونکې شنبې په ورځ د اسلام‌اباد پر لور یو پراخ اعتراضي لاریون پلان کړی دی.

۷۲ کلن عمران خان له ۲۰۲۳ کال راهیسې په زندان کې دی.

هغه او مېرمن‌یې چې په یوه قضیه کې د فساد په تور هر یو پر ۱۷ کاله بند محکوم شوي، وايي چې پر دوی لګېدلي تورونه سیاسي انګېزه لري.

یوه ورځ وروسته له هغې چې د امریکا د خزانې وزیر سکاټ بسېنټ وویل چې د ایران د ټولو هوايي شرکتونو فعالیتونه به د تلې له لومړۍ نېټې "په ټوله نړۍ کې بند شي"، د چین د بهرنیو چارو وزارت په رسمي توګه اعلان وکړ چې له ایراني هوايي شرکتونو سره د واشنګټن له بندیزونو سره مخالف دی.

د ازادي راډیو د فردا څانګې د راپور له مخې د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند ګوو جیاکون د سې ‌شنبې په ورځ «د وږې په ۳۱مه» په یوه خبري غونډه کې وویل چې پیکېنګ د امریکا دا ډول بندیزونه "غیر قانوني" ګڼي او له لګولو سره‌یې مخالفت کوي.

د امریکا د خزانې وزیر سکاټ بسېنټ ویلي، که ایراني الوتکې په هوايي ډګرونو کې ښکته شي، نو هغوی ته د سونګ توکو ورکول او یا ورته د خدماتو وړاندې کول به منع وي.

نوموړي خبرداری ورکړی چې ښايي هغه شرکتونه چې دغو الوتکو ته خدمات وړاندې کوي، د ډالرو له مالي سیستم څخه وایستل شي.

د فرانسې ولسمشر امانوئل مکرون له اروپايي کمېسیون څخه غوښتي چې د میتان ګاز د خپرېدو د راپور ورکولو په اړه د نویو مقرراتو پلي کېدل یو کال وځنډوي.

د روېټرز د راپور له مخې، مکرون اروپايي کمېسیون ته په یوه لیک کې خبرداری ورکړی چې د انرژۍ د عرضې د محدودیتونو په شرایطو کې د دغو مقرراتو پلي کېدل واردوونکي له قانوني خطرونو سره مخ کولای شي.

هغه وړاندیز کړی چې د دغو مقرراتو پلي کېدل د ۲۰۲۸ کال د جنورۍ تر لومړۍ نېټې وځنډول شي.

ټاکل شوې دغه مقررات د ۲۰۲۷ کال د جنورۍ له لومړۍ نېټې پلي شي.

په دې سره به د وارداتي تېلو او ګازو په بارونو کې د میتان ګاز د خپرېدو کچه وڅارل او تصدیق شي او پر سرغړوونکو شرکتونو به جریمه ولګول شي.

اروپايي کمېسیون ویلي چې د مکرون وړاندیز به وڅېړي.

تر دې مخکې، د اروپايي ټولنې له ۱۲ څخه زیاتو غړو هېوادونو چې جرمني هم په‌کې شامل دی او د اروپا تر ټولو لوی د ګازو بازار لري، د دغو مقرراتو د ځنډولو غوښتنه کړې وه.

اروپايي کمېسیون په جولای میاشت کې د ۲۰۲۹ کال تر پایه د دغو مقرراتو اړوند مالي جریمې له ځنډولو سره موافقه کړې وه، خو د مقرراتو د پلي کېدو نېټه‌یې نه‌‎وه ځنډولې.

میتان ګاز له کاربن ډای‌‌اکسایډ وروسته د ځمکې د تودوخې د زیاتېدو دوهم لوی لامل بلل کېږي.

د امریکا د خزانې وزارت د ایران پر ۲۷ هوايي شرکتونو بندیزونه اعلان کړل.

دغه وزارت په یوه بیان کې ویلي چې د ایران دغو سوداګریزو هوايي شرکتونو له ډېره وخته د ایراني رژیم ملاتړ کړی او د ایران سپاه پاسداران د وسلو او پرسونل د انتقال لپاره له دغو هوايي شرکتونو کار اخیستی.

د امریکا د خزانې وزیر سکاټ بسنټ هم ویلي چې د دغو بندیزونو په اساس که ایرانۍ الوتکې په کوم هوايي ډګر کې کیني څوک تیل یا نور خدمات نه شي ورته وړاندې کولی که نه نو له ډالري سیسټم به لرې شي.

د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان غبرګون ښوولی او ویلي یې دي چې د دې اقدام په وړاندې به مقاومت وکړي.

د امریکا له خوا د ایران په هوايي شرکتونو تر تازه بندیزونو وروسته په ځینو هېوادونو کې د ایران د هوایي شرکتونو د الوتنو د کمېدو راپور ورکړل شوی.