د افغان وتلي کرکټر شاپور ځدراڼ مړی په کابل کې خاورو ته وسپارل شو.

د شاپور د جنازې مراسم د کابل په عیدګاه جومات کې د زرګونو کسانو په حضور کې ترسره شو.

شاپور ځدراڼ له اوږدې مودې له یوې ناروغۍ کړېده او بلاخره یې تېره سه شنبه د هند په یوه روغتون کې ساه ورکړه.

شاپور ځدراڼ د افغانستان له مخکښو کرکټرانو و چې څه باندې یوه لسیزه یې د افغانستان

په استازیتوب په نړیوالو لوبو کې برخه واخیسته.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو موندنې ښيي چې د طالبانو د حکومت د پوله ساتو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ د نښتو له پيله ۴۹۹ ملکیان وژل شوي او ۱۲۱۶ نور ټپيان شوې دي.

د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت یوناما دغه خبره د ( اپریل،مې ،جون) میاشتو پر مهال د بشري وضعیت د اروزنې په راپور کې، چې نن سه شنبه خپور شو، کړې ده.

راپور کې راغلي چې د تاوتریخوالي له کبله دغه ملکي مرګ ژوبله د تیر کال د اکتوبر میاشتې له لومړیو څخه د سږ کال د جون تر ۳۰مې پورې مستنده شوې ده.

د طالبانو د حکومت او پاکستان ترمنځ اړیکې وروسته تر هغه خرابې او د دواړو هېوادونو ترمنځ د تګ راتګ لارې بندې شوې چې د پاکستان هوایي ځواکونو د تېر کال اکتوبر کې د لومړي ځل لپاره پر کابل هوایي بریدونه وکړل.

یوناما پر ملکي مرګ ژوبلې سربیره په افغانستان کې بشري وضعیت یوځل بیا د اندیښنې وړ بللی دی.

دوی په هرات کې د حجاب نه مراعاتولو په تور د دیرشو ښځو د نیولو، د پخواني حکومت د امنیتي او دفاعي ځواکونو د نیولو او توقیف د نهه ویشتو پیښو او د ځینو هغو د شکنجې خبره هم یاده کړې ده.

پاکستان او افغانستان کې د طالبانو حکومت تراوسه د یوناما د دغه راپور په اړه تبصره نه ده کړې.

بدخشان کې د طالبانو د حکومت د اطلاعاتو او فرهنګ رئیس ذبیح الله امیري بهارک ولسوالۍ کې وژل شوی دی.

د بدخشان ولایت امنیه قومانداني ویاند احسان الله کامګار ازادي راډیو ته وویل چې ذبیح الله امیري باندې نن د بهارک- فیض اباد په لار دوه موټر سایکل سپرو وسله والو برید کړی او دبرید کونکو څخه یو کس د امیري د محافظانو په ډزو کې وژل شوی او دوهم کس نیول شوی دی.

اعلامیه زیاتوي چې دقتل انګیزه تراوسه څرګنده نه ده.

د خبر ترلیکلو کوم کس یا ډلې ددغه برید مسئولیت په غاړه نه دی اخیستی.

دغه برید په داسې حال کې کیږي چې بدخشان ولایت کې په دې وروستیو ورځو کې د طالبانو او مخالفینو ترمینځ یې نښتې شوي دي.

رواداري: د پاکستان په بریدونو کې په افغانستان کې لږ تر لږه ۴۷۲ ملکي وګړي وژل شوي او ۷۱۵ نور ټپیان دي

د رواداري په نوم د بشري حقونو سازمان چې له افغانستانه بهر فعالیت کوي، وایي د پاکستان په بریدونو کې په افغانستان کې لږ تر لږه ۴۷۲ ملکي وګړي وژل شوي او ۷۱۵ نور ټپیان شوي دي.

دغه سازمان د دوشنبې په ورځ په خپل راپور کې ویلي چې د ۲۰۲۴ کال د ډسمبر او د ۲۰۲۶ کال د جون ترمنځ موده کې یې د پاکستان اړوند ۵۰ بریدونه څېړلي دي.

د راپور له مخې، په دغو بریدونو کې د وژل شویو ۴۷۲ ملکي وګړو له ډلې ۳۴۲ نارینه، ۸۶ ماشومان او ۴۴ ښځې دي.

رواداري سازمان وايي چې د پاکستان په هوايي او ځمکنیو بریدونو کې د استوګنې کورونه، ښوونځي، جوماتونه، روغتیايي مرکزونه او نور عامه تأسیسات په نښه شوي او سخت زیان‌یې لیدلی دی.

خو د پاکستان حکومت تر دې مخکې څو ځله ادعا کړې چې په خپلو بریدونو کې یې یوازې د تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) پوځي تأسیسات او پټنځایونه په نښه کړي دي.

افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندوی پلاوي (یوناما) د شمېرو له مخې، د روان کال د جون په ۲۹مه د پاکستان په هوايي بریدونو کې چې د کونړ، پکتیا او پکتیکا ولایتونو کې ترسره شول، ۲۸ ملکي وګړي چې ښځې او ماشومان هم په‌کې شامل وو، وژل شوي او ۴۹ نور ټپیان شوي دي.

همداراز، نړیوالو سازمانونو کابل کې د «امېد» په نوم د معتادینو د درملنې پر مرکز د پاکستان په هوايي برید کې د لږ تر لږه ۲۶۹ ملکي وګړو وژل کېدل هم تأیید کړي دي.

مجاهد: د حکومت د خلکو پر وړاندې د ځواب ویلو پروګرام پیل شو

افغانستان کې د طالبانو حکومت ویاند ذبیح‌الله مجاهد وایي چې حکومت د لاسته راوړنو د رسنیزو کولو پروګرام پیل کړی دی.

هغه د دوشنبې په ورځ په خپله اېکس‌پاڼه ولیکل چې "حکومت د مطبوعاتو په هنداره کې" تر نوم لاندې دا پروګرام څو اوونۍ دوام کوي.

مجاهد وايي د دې پروګرام هدف د حکومت د لاسته راوړنو رسنیز کول دي.

دغه پروګرام د افغانستان د پخواني جمهوري نظام پر مهال د "ملت ته د دولت د حساب ورکونې" په نوم ترسره کېده.

د طالبانو حکومت هم په تېرو کلونو کې دا پروګرام په همدې نوم ترسره کاوه، خو سږ کال‌یې نوم بدل کړی دی.

د طالبانو مشر هبت‌الله اخوندزاده وایي، د دې ډلې د ۲۰ کلنې مبارزې له مهمو اهدافو څخه یوه هم د امر بالمعروف او نهی عن المنکر پلي کول و.

د کورنیو رسنیو د راپورونو له مخې، هغه دا څرګندونې په کندهار کې له سیمه‌ییزو چارواکو، دیني عالمانو او قومي مشرانو سره په یوه غونډه کې کړې دي.

طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې پر افغانستان له بیا واکمنېدو وروسته د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت جوړ کړ.

دا اداره په تېرو پنځو کلونو کې د خلکو او نړیوالو سازمانونو له‌خوا د بشري حقونو په پراخو سرغړونو تورنه شوې ده.

د دغه وزارت چارواکو‌چې ځان د اسلامي شریعت په پلي کولو مکلف بولي، د نورو محدودیتونو ترڅنګ‌یې پر ښځو او نجونو د حجاب اغوستل اجباري کړي او ګڼ نور محدودیتونه‌یې هم پرې لګولي دي.

په سویس کې د افغانستان د امانت صندوق غړی او د افغانستان د مالیې پخوانی وزیر انوارالحق احدي وايي چې د افغانستان هغې شتمني چې په سویس کې ساتل کېږي، تر اوسه یې ۷۰۰ میلیونه ډالره ګټه کړې او۴،۲ میلیارډه ډالرو ته رسېدلې ده.

ښاغلي احدي دغه څرګندونې د یکشنبې په ورځ (د زمري په ۴) د "افغان پوهانو او کارپوهانو ټولنې" په انلاین ناسته کې کړې دي.

په هغه ویډیو کې چې په ټولنیزو رسنیو خپره شوې، نوموړي په امریکا کې د افغانستان د کنګل شوې شتمنۍ د پاتې ۳،۵ میلیارډ ډالرو په اړه ویلي چې تر اوسه دوو محکمو د افغانستان په ګټه پرېکړې کړې دي او ډېر احتمال شته چې درېیمه او وروستۍ محکمه هم د دغو شتمنیو د خوشې کولو په اړه پرېکړه وکړي ترڅو د افغانستان د خلکو شتمنۍ خوندي پاتې شي.

احدي همداراز ویلي چې تر اوسه په سویس کې د افغانستان د امانت صندوق له شتمنیو څخه هیڅ کارندی اخیستل شوی او کله چې وضعیت عادي شي، دا شتمنۍ به د افغانستان مرکزي بانک ته ولېږدول شي.

د افغانستان پیژندل شوی ډیپلومات او ادیب عبدالغفور روان فرهادي وفات شو.

د هغه زوی طارق فرهادي له ازادي راډیو سره په خبرو کې د خپل پلارمړینه تایید کړه او ویې ویل چې پلار یې د یکشنبې په ماښام (د اسد ۴مه) د امریکا د کالیفورنیا ایالت په سانفرانسیسکو ښار کې د ۹۶ کلونو په عمر وفات شو.

عبدالغفور روان فرهادي، یو تجربه ‌کاره افغان ډیپلومات و چې څه باندې یوه لسیزه یې په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د دایمي استازي په توګه دنده ترسره کړې وه. هغه د تاریخ، شعر، ادبي نقد او عرفان په برخو کې هم د افغانستان له پېژندل شویو لیکوالانو څخه ګڼل کېده.

روان فرهادي د ۱۳۰۸ لمریز کال د سنبلې په لومړۍ نېټه (د ۱۹۲۹ میلادي کال د اګست په ۲۳مه) په کابل کې زېږېدلی و. هغه له لومړنیو او منځنیو زده کړو وروسته، په ۱۹۴۹ کال کې د سیاسي علومو او نړیوالو اړیکو د زده کړو لپاره پاریس ته لاړ.

فرهادي په همدې وخت کې د پاریس د سوربن پوهنتون د ژبو او ادبیاتو په پوهنځي کې د سانسکریت، اوستا او نورو لرغونو ژبو زده کړه هم وکړه او په ژبپوهنه کې یې څېړنې وکړې. هغه په ۱۹۵۵ کال کې د خواجه عبدالله انصاري د اثارو، افکارو او عرفان په اړه خپله دوکتورا ترلاسه کړه.

د ادبي څېړنو په برخه کې د روان فرهادي له مهمو کارونو څخه یو د مولانا جلال‌الدین محمد بلخي د شاوخوا دوو زرو منسوبو رباعیاتو لومړنۍ بشپړه انګلیسي ژباړه ده، چې د امریکايي څېړونکي ابراهیم ګامارد په همکارۍ یې ترسره کړه. همدارنګه د فرانسوي ختیځپوه لویي ماسینیون د " قوس زندګي حلاج " اثر ژباړه د عرفان په برخه کې د هغه له ارزښتناکو کارونو څخه ګڼل کېږي.

عبدالغفور روان فرهادي پر دري، پښتو، فرانسوي، انګلیسي، عربي او څو نورو ژبو بشپړ تسلط درلود.

د ازبکستان د صدراعظم مرستیال جمشید خواجه ‌یف چې د یوه لوړپوړي دولتي پلاوي په مشرۍ افغانستان ته تللی، په روان کال کې خپل هیواد ته له افغانستانه د وارداتود زیاتوالي خبر ورکوي. په هغه خبرپاڼه کې چې د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت د یکشنبې په ورځ د طالبانو له ریس الوزرا ملا محمد حسن اخند سره د هغه د کتنې په اړه خپره کړې، خواجه یف ویلي چې تېر کال یې هیواد ته د افغانستان مجموعي صادرات ۱۵۰ میلون ډالره وو خو د روان کال له پيله تر اوسه ازبکستان ته د افغانستان صادرات ۱۱۱ میلیون ډالرو ته رسېدلي او تمه ده چې د کال تر پایه دغه کچه نوره هم زیاته شي. افغانستان ترډیره وچې او تازه میوې، پنبه، د ډبرو سکاره اوغالۍ ازبکستان ته صادروي.

خواجه یف همدارنګه ویلي چې ازبکستان تر اوسه افغانانو ته ۵ زره ویزې ورکړي چې د هغه په ټکو دا د دواړو هیوادونو ترمنځ د دوستۍ او اقتصادي اړیکو د پراختیا ښودنه کوي. د ازبکستان د صدراعظم مرستیال چې د لوړپوړوچارواکو، سوداګرو او پانګوالو د یوې لوی پلاوي په مشري کابل ته تللی، دغه راز یې د طالبانو د ریاست الوزرا له اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر او یوشمیرنورو چارواکو سره هم لیدنې کتنې ترسره کړي دي.

په تیرو څه کم پنځوکلونوکې چې طالبان بیا په افغانستان کې واک ته رسیدلي، د منځنۍ آسیا د یوشمیرنورو هیوادونو پرتله له ازبکستان سره یې په ډیرو برخو کې اړیکي پراخې شوې دي.

د ملګروملتونو د بشري چارو د همغږۍ اداره، اوچا خبرداری ورکوي چې که په روان کال کې لازمه بودیجه ترلاسه نکړي نو په افغانستان کې به ملیونونه ماشومان له ژوند ژغورونکو روغتیایي او تغذیوي خدمتونو بې برخې شي.

اوچا د یکشنبې په ورځ پرخپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې هر ماشوم د دې حق لري چې سالمه او پیاوړې وده وکړي. خو د بودیجې کمښت په ۲۰۲۶ کال کې په افغانستان کې د ۵،۷ میلیونو ماشومانو او میندو لپاره د تغذیې پروګرامونه له ګواښ سره مخ کوي.

په افغانستان کې ښکیلو د ملګروملتونو ډیرو نورو ادارو هم په دې وروستیو کې په افغانستان کې د ښځو او ماشومانو وضعیت د اندیښنې وړبللی دی. د خوړو نړیوال پروګرام ویلي چې په دې هیواد کې خوارځواکي پراخه شوې او په ځوارځواکۍ اخته ۵ میلیونه ماشومان او میندې درملنې ته اړتیا لري.

د روغتیا نړیوال سازمان ویلي چې د بودیجې د سخت کمښت له امله یې په افغانستان کې د ۴۴۵ روغتیايي مرکزونو فعالیتونه یا ځنډول شوي او یا هم په بشپړ ډول درول شوي دي.

لیکوال، شاعر او ژورنالیست شفیق الله دردمل ومړ.

نوموړي لسیزې د افغانستان په چاپي او غږیزو رسنیو کې کار کړی او مخکې په اریانا پوهنتون کې د ژورنالیزم استاد و.

هغه یو مهال د افغانستان د ملي راډیو تلویزیون د ډرام او ډیالوک څانګې مشر او په افغان نشراتي مرکز کې یې هم د ډرامو د لیکوال او پروډیسر په توګه کار کړی دی.

شفیق الله دردمل له اوږدې مودې راهیسې ناروغه و چې بلاخره یې یکشنبه د چنګاښ څلورمه د ۷۵ کلونو په عمر په خپل کور کې ساه ورکړه.