د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام (WFP) خبرداری ورکړی چې دا مهال ۱۳.۸ میلیونه افغانان د خوړو د ناامنۍ له بحراني یا بېړنۍ کچې سره مخامخ دي، او که د پاکستان لارې تړلې پاتې شي، په راتلونکو شپږو میاشتو کې به دا شمېر ۲.۳ میلیونه نور هم زیات شي.

دغه پروګرام پرون (جمعه) په یوه راپور کې ویلي، د پاکستان له لوري د لارو تر تړل کېدو وروسته، ایران د افغانستان د سوداګرۍ پر اصلي لارې بدل شوی او اوس شاوخوا ۶۰ سلنه سوداګري د ایران له لارې ترسره کېږي.

د خوړو نړیوال وایي، د بدیلو لارو د اوږدوالي او لوړ لګښت له امله په افغانستان کې د خوراکي توکو، سونګ او کرنیزو توکو بیې لوړې شوې دي.

د ملګروملتو دې ادارې همداراز خبرداری ورکړی چې د بودجې د سخت کمښت له امله به سږ کال د شدیدې خوارځواکۍ له ۳.۷ میلیونه ماشومانو څخه یوازې د درېیمې برخې درملنه وکړای شي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د دوشنبې ورځې (د اکټوبر په ۲۶مه) اعلامیه کې په افغانستان کې د پاکستان په وروستیو بریدونو کې د ملکي وګړو د مرګ‌ژوبلې په اړه د طالبانو حکومت ادعاوې رد کړې او ویې‌ویل چې د دغه هېواد اقدامات د امنیتي ګواښونو پر وړاندې د «مشروع دفاع» په چوکاټ کې ترسره شوې دي.

دا په داسې حال کې ده چې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی پلاوي (یوناما) په خپل وروستي راپور کې ویلي، د ۲۰۲۵ کال د اکټوبر له لومړۍ نېټې څخه د ۲۰۲۶ کال د سپټمبر تر ۳۰مې پورې، د افغانستان او پاکستان پر پوله د پوځي پېښو له امله ۵۱۲ ملکي وګړي وژل شوي او ۱،۲۳۶ نور ټپیان شوي دي.

د طالبانو حکومت هم څو ځله ویلي چې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د پاکستان په هوايي بریدونو کې ملکي وګړي وژل شوي او ټپیان شوي دي.

خو د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د دغو بریدونو د جزئیاتو له بیانولو پرته ټینګار کړی چې د دغه هېواد د اقداماتو هدف «ترهګرې ډلې او د هغوی د ملاتړ مرکزونه» و.

اسلام‌اباد دا نه‌مني چې ګواکې ملکي وګړي په نښه شوي دي.

پاکستان همدارنګه له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د پاکستان پر ضد د بریدونو لپاره د افغانستان د خاورې د کارولو د مخنیوي په برخه کې د طالبانو حکومت ځواب ویلو ته اړ کړي، خو طالبانو څو ځله دا تور رد کړی او ویلي یې دي چې اجازه نه‌ورکوي چې د افغانستان خاوره د نورو هېوادونو پر ضد وکارول شي او په پاکستان کې دې د خپلو امنیتي ناکامیو پړه په افغانستان نه‌اچوي.

د بې‌پولې ډاکترانو سازمان وايي، د افغانانو په ګډون پناه غوښتونکي د فرانسې په شمالي ساحلونو کې په سختو شرایطو کې ژوند کوي او له جدي جسمي او رواني ستونزو سره مخ دي.

دغه سازمان د دوشنبې په ورځ «د اکټوبر په ۲۶مه» په یوه راپور کې د فرانسې او بریتانیا د کډوالۍ پر سیاستونو نیوکه کړې او ویلي یې دي چې اوسنیو محدودیتونو بریتانیا ته د پناه غوښتونکو د تګ هڅې نه‌دي درولي، بلکې هغوی یې اړ کړي چې له لا خطرناکو لارو څخه کار واخلي.

د بې‌پولې ډاکترانو سازمان د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ د یوې نظرپوښتنې پر بنسټ راپور ورکړی چې افغانان د فرانسې په شمال کې د پناه غوښتونکو له لویو ډلو څخه دي.

د دې نظرپوښتنې له مخې، افغانان د سوډان، اریتریا، اتیوپیا او سومالیا له اتباعو سره یوځای د فرانسې په کاله او ډنکرک سیمو کې د مېشتو پناه غوښتونکو له لویو ډلو څخه شمېرل کېږي.

د دې نظرپوښتنې موندنې ښيي چې ډېری دغو کسانو په خپلو هېوادونو کې د جګړو، تاوتریخوالي او یا هم د سیاسي او مذهبي ځورونې له امله خپل هېوادونه پرېښي دي.

کرملېن اعلان کړی چې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین به د سې‌شنبې په ورځ په مسکو کې د ایران له ولسمشر مسعود پزشکیان او د قطر له امیر شیخ تمیم بن حمد ال ثاني سره وګوري.

د روسیې د ولسمشر مرستیال یوري اوشاکوف د دوشنبې په ورځ «د عقرب په څلورمه» خبریالانو ته وویل چې پوتین به په مسکو کې د ګاز د صادروونکو هېوادونو د فورم د غړو هېوادونو د مشرانو له کوربه‌توب وروسته له دغو دوو مشرانو سره وګوري.

مسعود پزشکیان په تهران کې د ترکیې، سعودي عربستان او پاکستان د لوړپوړو چارواکو په ګډون په څلور اړخیزه غونډه کې تر ګډون وروسته، د دوشنبې په ماښام مسکو ته روان شو.

هغه تر دې سفر مخکې تأیید کړې وه چې د روسیې له ولسمشر سره به وګوري.

د ایران ولسمشر له مسکو سره اړیکې «مطلوبې» بللې او ویلي یې دي چې له پوتین سره به په لیدنه کې د «دوه اړخیزو اړیکو د پراختیا او د دواړو هېوادونو د ګډو ګټو د بېلابېلو موضوعاتو» په اړه خبرې وکړي.

د مصر پارلمان د دوشنبې په ورځ «د عقرب په څلورمه» ولسمشر عبدالفتاح السیسي ته اجازه ورکړه چې د حوثیانو د بریدونو په وړاندې د سعودي عربستان د پوځي ملاتړ لپاره اقدامات کولای شي.

د مصر د دولتي الاهرام ورځپاڼې د راپور له مخې، د دغه هېواد ولسي جرګې د «سعودي عربستان د شاهي نظام د ملاتړ لپاره د ولسمشر عبدالفتاح السیسي له‌خوا د اړینو اقداماتو ترسره کول» ومنل.

د مصر پارلمان چې ډېری غړي یې د السیسي ملاتړي دي، تر رأی‌ګیري مخکې تېره اوونۍ په دې اړه درې بې‌سارې غیر علني غونډې کړې وې او د رأی اچونې بهیر یې دوه ځله ځنډولی و.

ولسمشر السیسي تېره اوونۍ له پارلمان غوښتي و چې که سعودي عربستان غوښتنه وکړي، نو له دغه هېواد څخه د پوځي ملاتړ لپاره اجازه ورکړي.

تر اوسه څرګنده نه‌ده چې مصر به له سعودي عربستان سره د دفاع په برخه کې څه ډول ملاتړ وکړي.

د صربیا پخواني ولسمشر الکساندر ووچیچ په پارلماني ټاکنو کې د خپل ګوند ماتې ومنله.

نوموړي د یکشنبې په ماښام په یوه خبري غونډه کې وویل چې لومړنۍ پایلې ښيي چې د محصلانو په مشرۍ اعتراضي غورځنګ به د پارلمان له ۲۵۰ څوکیو څخه د ۱۳۵ او ۱۴۰ ترمنځ څوکۍ وګټي، خو د ده ګوند به ۱۰۵ څوکۍ ترلاسه کړي.

د محصلانو د غورځنګ مشرانو د قانون پر واکمنۍ د ولاړ حکومت د جوړولو ژمنه کړې ده. د اروپايي ټولنې مشرانو د ټاکنو د پایلو هرکلی کړی او دا یې له دې ټولنې سره د صربیا د نږدې کېدو فرصت بللی دی.

د ټاکنو وروستۍ پایلې لا نه دي اعلان شوې.

د ایران د ملي امنیت د عالي شورا مرستیال علي باقري تایید کړې چې د پاکستان، سعودي عربستان او ترکیې لوړپوړي چارواکي نن دوشنبه تهران ته سفر کوي.

باقري د ایران دولتي ټلوېزیون ته ویلي چې د دې سفر موخه د سیمه ‌ییزې همغږۍ په اړه ګډې خبرې دي.

ټاکل شوې چې د سعودي عربستان دفاع وزیر خالد بن سلمان، د پاکستان د پوځ لوی درستیز عاصم منیر او د ترکیې د استخباراتو مشر ابراهیم کالین د ایران د ملي امنیت د عالي شورا له منشي محسن رضایي سره وګوري.

دا سفر په داسې حال کې کېږي چې سعودي عربستان د ایران له ملاتړه د برخمنو حوثي یاغیانو د توغندیو او بې‌ پیلوټه الوتکو بریدونو سره مخ دی.

پاکستان، سعودي عربستان او ترکیه د مکې د ګډ دفاعي تړون غړي دي، چې له مخې یې پر یوه غړي برید پر ټولو غړو برید ګڼل کېږي. پاکستان تېره اوونۍ دا تړون تصویب کړ، خو د ترکیې پارلمان لا نه دی تصویب کړی.

د امریکا مرکزي قوماندانۍ، سېنټکام، وايي چې له اوړي راهیسې یې د ایران له بندیزونو سره سره د خلیج له هېوادونو سره د هرمز تنګي له لارې د څه باندې یو نیم میلیارډ بېرله خامو تېلو په صادرولو کې مرسته کړې ده.

سېنټکام د یکشنبې په ورځ په یوه بیان کې وویل چې په تېرو شپږو میاشتو کې له درې زرو زیاتې سوداګریزې بېړۍ د امریکايي ځواکونو په ملاتړ له دغه تنګي تېرې شوې دي.

د سېنټکام قوماندان براډ کوپر ویلي چې په هرمز تنګي کې د بېړیو د تګ راتګ اصلي لارې د ایران له سمندري ماینونو پاکې ساتل شوې دي.

ایران د فبرورۍ په ۲۸مه د امریکا او اسرائیل له بریدونو وروسته پر دغه مهم تنګي کنټرول ټینګ کړی و، خو واشنګټن ادعا کوي چې تهران اوس پر دې لارې بشپړ کنټرول له لاسه ورکړی دی.

د اسرائیل صدراعظم بنیامین نتنیاهو خبرداری ورکړی چې ایران او متحدې ډلې یې ښايي د سې شنبې ورځې د پارلماني ټاکنو د ګډوډولو لپاره بریدونه وکړي.

نتنیاهو د یکشنبې په ورځ په یوه ویډیويي پیغام کې وویل چې استخباراتي معلومات د داسې بریدونو احتمال ښيي.

هغه ایران ته خبرداری ورکړ چې د اسرائیل د ازمویلو هڅه دې نه کوي، کنه له سختو ځوابي بریدونو سره به مخ شي.

نتنیاهو، چې د امریکا په ملتیا یې د فبرورۍ په میاشت کې د ایران پر ضد جګړه پیل کړې، د ټاکنیز کمپاین پر مهال پر امنیتي موضوعاتو ډېر ټینګار کړی دی.

د یکشنبې د ورځې ناوخته د افغانستان او پاکستان ځینې سیمې د ریښتر په کچه ۵ اعشاریه ۲ درجې زلزلې لړزولې دي.

د افغانستان د کورنیو رسنیو د راپورونو له مخې د زلزلې ټکانونه په کابل، ننګرهار او یو شمېر نورو ولایتونو کې احساس شوي، خو تر اوسه د مرګ ژوبلې او زیانونو راپور نه دی ورکړل شوی.

د پاکستان جیو نیوز هم ویلي چې زلزله د خیبر پښتونخوا په ځینو سیمو او ګلګت بلتستان کې احساس شوې ده.

دا په داسې حال کې ده چې د روان کال د وري یا حمل میاشتې په نیمایي کې په بدخشان کې د ۵ اعشاریه ۸ درجې زلزلې له امله، چې ټکانونه یې په کابل او یو شمېر نورو ولایتونو کې هم احساس شوي وو، ۱۲ کسان مړه او څلور نور ټپیان شوي وو.

د قطر منځګړي په منځني ختیځ کې د کړکېچ د کمولو لپاره د امریکا متحدو ایالتونو په همغږۍ تهران ته تللي دي.

رویترز خبري آژانس د یکشنبې په ورځ، د لړم په دریمه د یوه باخبره چارواکي په حواله ویلي چې دا سفر د سیمه‌ ییزو ترینګلتیاوو د کمولو لپاره د ډیپلوماتیکو هڅو یوه برخه ده.

تر اوسه څرګنده نه ده چې قطري منځګړو له کومو ایراني چارواکو سره کتلي او د خبرو پایله څه وه.

دا سفر داسې مهال ترسره کېږي چې د ایران او امریکا ترمنځ د جګړې د پای ته رسولو او د هرمز تنګي د بېرته پرانیستلو پر سر اختلافونه لا هم پر خپل ځای دي.

ایران وړاندیز کړی چې د امریکا د سمندري محاصرې د لرې کېدو، د ایران د تېلو پر صادراتو د محدودیتونو د کمېدو، د کنګل شویو شتمنیو د خوشې کېدو او د جګړې د درولو په بدل کې به د هرمز تنګی بېرته پرانیزي.

خو واشنګټن غواړي چې د ایران اټومي پروګرام هم د خبرو له پیل څخه د مذاکراتو برخه وي.