د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي د پنجشنبې په سهار د هرمز تنګي په شاوخوا د امریکا برید" تجاوز" بللی او غندلی یې دی.

بقايي دغه برید "له نړیوالو قوانینو او د ملګرو ملتونو له منشور څخه ښکاره سرغړونه" بللې او زیاته کړې یې ده: "د ملګرو ملتونو امنیت شورا مکلفه ده چې له امریکایي متجاوزانو سره د حساب کولو په برخه کې خپل قانوني مسؤلیت پرځای کړي."

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند وایي چې امریکا "په دوامداره توګه" د دواړو هېوادونو ترمنځ د اپریل د نولسمې نافذ شوی اوربند "ترپښو" لاندې کړی.

هغه زیاته کړه چې "په فارس خلیج او آزادو اوبو کې پر سوداګریزو کشتیو بریدونه او همداراز په تېرو څو ورځو کې د ایران پر جنوبي سیمو هوايي بریدونه"، د دې لامل شوي چې "اسلامي جمهوریت د خپل ملي حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا د دفاع لپاره د ټولو لازم تدابیرو د نیولو هوډ" وکړي.

د پنجشنبې د سهار په لومړیو ساعتونو کې نړیوالو خبري آژانسونو د امریکا د مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) له قوله راپور ورکړ چې امریکایي ځواکونو "څلور ایراني ځانمرګي ډرونونه" چې د هرمز تنګي په شاوخوا کې یې "ګواښ رامنځته کړی و"، نسکور کړي، او "په بندرعباس کې یې د ایران د ځمکنۍ کنټرول یوه اډه، چې د پنځم ډرون د توغولو په درشل کې وه، هدف ګرځولې ده."

سینټکام بیا ټینګار کړی چې دغه اقدامات "سنجول شوي، یوازې دفاعي او د اوربند د ساتلو په موخه" ترسره شوي دي. دا په تېرو درېیو ورځو کې دوهم ځل و چې امریکا په ایران کې اهداف په نښه کوي.

د ایران د ملي امنیت د عالي شورا یو چارواکی وایي چې امریکا باید د دې هیواد ټوله کنګل شوې شتمني آزاده کړي.

د دې شورا مرستیال علي باقري کني دا موضوع د "ایران د ولس قانوني حق" بللی او ویلي یې دي چې د ایران شتمنۍ باید "په بشپړ ډول او بې له کوم شرطه" بېرته دې هیواد ته ورکړل شي.

دا څرګندونې په داسې وخت کې شوې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ د کابینې په غونډه کې ویلي چې د دګړې د پای ته رسولو لپاره خبرو کې د بندیزونو د کمولو یا تهران ته د پیسو د انتقال په اړه هېڅ بحث نه کېږي.

هغه د یوه خبریال د پوښتنې په ځواب کې ویلي: "موږ هېڅ د بندیزونو د کمولو یا د پیسو د ورکولو خبرې نه کوو. موږ پر هغو پیسو کنټرول لرو چې هغوی یې خپلې ګڼي، او موږ به دغه کنټرول وساتو."

خو ټرمپ داهم وویل چې "هر کله چې هغوی (ایران) سم چلند وکړي او سم کار وکړي، موږ به هغوی ته اجازه ورکړو چې خپلو پیسو ته لاسرسی ومومي."

څو ساعته وروسته له هغې چې د امریکا یوه پوځي چارواکي هرمز تنګي ته نږدې د "ایران د ډرون عملیاتو" پر ضد د برید خبر ورکړ، د ایران سپاه پاسداران انقلاب ځواک اعلان وکړ چې دوی "د امریکا یوه هوايي اډه" په نښه کړې ده.

نړیوالو خبري اژانسونو د پنجشنبې په ورځ د امریکا د پوځ د مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) له قوله راپور ورکړ چې امریکايي ځواکونو "څلور ایراني ځانمرګي ډرونونه" چې د هرمز تنګي په شاوخوا کې یې "ګواښ رامنځته کړی و"، نسکور کړي دي.

سینټکام ویلي چې امریکايي ځواکونو همداراز "په بندرعباس کې د ایران د ځمکني کنټرول یوه اډه، چې د پنځم ډرون د توغولو په درشل کې وه، په نښه کړې ده."

د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ ټینګار کړی چې دغه اقدامات "سنجول شوي، یوازې دفاعي، او د اوربند د ساتلو په موخه" ترسره شوي دي.

دا په تېرو درېیو ورځو کې دوهم ځل دی چې امریکا په ایران کې اهداف په نښه کوي؛ واشنګټن وایي چې دغه بریدونه د ځان‌ د دفاع په چوکاټ کې ترسره شوي دي.

تر اوسه د دواړو لورو رسمي چارواکو هرمز تنګي ته نږدې د پنجشنبې د ورځې د نښتو په اړه کومه رسمي اعلامیه نه ده خپره کړې.

د بښنې نړیوال سازمان امنیستي انټرنشنل د پښتون ژغورنې د غورځنګ د غړي فریدالله افریدی د "تښتول کېدو" په اړه د خپلواکو، شفافو او اغېزمنو څېړنو غوښتنه کړې ده.

دې سازمان د چهارشنبې په ورځ په یوه بیان کې لیکلي: "که هغه (فریدالله افریدی) د چارواکو په توقیف کې وي، نو باید د ساتنې ځای یې اعلان شي، سمدستي دې خوشې کړل شي او د هغه د نادرکه کېدو له عاملانو سره دې د نړیوالو بشري حقونو د معیارونو سره سم حساب کتاب وشي."

د بښنې نړیوال سازمان زیاته کړې چې فریدالله افریدی د مې په ۱۸مه ماښام له پېښور ښار څخه تښتول شوی دی. ویل شوي چې د هغه د کورنۍ د غوښتنو سره سره، پولیسو د هغه د نادرکه کېدو په اړه نه کوم لومړنی راپور ثبت کړی او نه یې هم د دې پېښې په اړه کومه څېړنه پیل کړې ده.

پاکستاني چارواکو تر اوسه د بښنې نړیوال سازمان د دې غوښتنې په اړه څه نه دي ویلي.

د دې سازمان په خبره افریدی د پښتون ژغورنې د غورځنګ لومړنی فعال نه دی چې له کومو نښو نښانو پرته نادرکه کیږي.

دې سازمان اندیښنه څرګنده کړې چې د افریدی نادرکه کېدل د دغه غورځنګ د فعالانو د جبري ورکېدو او د دولتي چارواکو له خوا د اندیښنې وړ ځپنې د لړۍ برخه ده.

سپینې ماڼۍ ویلي چې د امریکا او ایران ترمنځ د تفاهم د مسودې په اړه د ایران د دولتي رسنۍ (صدا وسیما) راپور "کاملاً نادرست" دی او "سم نه دی."

د ازادي راډیو د فردا څانګې د راپور له مخې، د ایران دولتي ټلویزیون د سپینې ماڼۍ له اعلامیې څوساعته مخکې راپورورکړی و چې

د امریکا او ایران ترمنځ د یوه توافق په مسوده کې د ایران د سمندري محاصرې د پای ته رسولو، په هرمز تنګي کې د ازاد تګ راتګ د بیرته اعاده کیدو او د فارس خلیج له سیمې څخه د امریکايي ځواکونو د وتلو ژمنې شاملې دي.

د سپینې ماڼۍ په اعلامیه کې ویل شوي: " د ایران د دولت تر کنټرول لاندې رسنیو دا راپور حقیقت نه لري او هغه تفاهم ‌لیک چې دوی خپور کړی کاملاً ساختګي دی. هېڅوک باید پرهغه څه چې د ایران دولتي رسنۍ یې خپروي باورونکړي. واقعیتونه مهم دي."

د ایران د دولتي رسنۍ په راپورکې ادعا شوې چې امریکا ژمنه کړې چې د ایران سمندري محاصره به پای ته رسوي او په بدل کې یې ایران ژمنه کړې چې د یوې میاشتې په موده کې به د تجارتي کشتیو تګ راتګ تر جګړې مخکې کچې ته بېرته رسوي.

د امریکا ولسمشردونالډ ټرمپ د دوشنبې په ورځ ټینګار وکړ چې له ایران سره احتمالي توافق به یا "ډېر عالي او معنا‌دار" وي او یا به هېڅ ډول توافق نه وي.

د ایران او امریکا ترمنځ خبرې اترې په وروستیو ورځو کې د پاکستان او د سیمې د ځینو نورو هېوادونو په منځګړیتوب نوي پړاو ته داخلې شوې او تمې زیاتې شوې چې د شخړې د پای ته رسولو لپاره یو توافق رامنځته شي.

ټاکل شوې چې د امریکا ولسمشر، د چهارشنبې په ورځ د خپلې کابینې له غړو سره کمپ ډېوېډ کې یوه کم‌سارې غونډه ترسره کړي.

داغونډه په داسې مهال کیږي چې د سپینې ماڼۍ د یوه چارواکي په وینا، د ایران اړوند مذاکرات یوې حساسې مرحلې ته نږدې شوي دي.

د فرانسې خبري اژانس د دې خبر په خپرولو سره لیکلي چې د کمپ ډېوېډ انتخاب، چې د مریلینډ په غرنیو سیمو کې یو لیرې پروت استوګنځی دی او ټرمپ د پخوانیو ولسمشرانو خلاف لږ ورغلی، د خبرو اهمیت په ګوته کوي.

بلخوا د نیویارک پوسټ ورځپاڼې راپور ورکړی چې د ایران موضوع به د دې غونډې اصلي محور وي او د کابینې ټول غړي به پکې ګډون ولري.

ډونالډ ټرمپ د شنبې په ورځ ویلي وو چې له تهران سره د منځني ختیځ د جګړې د پای ته رسولو لپاره یوه هوکړه نږدې ده، خو په ورته وخت کې یې خبرداری ورکړ چې که خبرې ناکامې شي، پر ایران د امریکا بریدونه بېرته پیل کېدای شي.

افغانستان کې د لوی اختر په لومړۍ ورځ نن سهار د ځانګړو امنیتي تدابیرو په ترځ کې د اختر لمونځ ادا شو.

بلخوا سلګونه زره حاجیانو چې پرون یې عرفات کې تیره کړه نن یې د جمرو ویشتلو او قرباني ته مخه کړه.

د افغانستان شاوخوا ۳۰ زره حاجیان دسږني حج مراسمو کې ګډون لري.

سعودي چارواکي وايي سږکال د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه ۱.۵ ملیون کسان دحج لپاره دغه هیواد ورغلي دي.

د سږني حج مراسم منځني ختیځ کې د سولې دهیلو سره وړمه ورځ پیل شول.

په داسې حال کې چې دایران او امریکا ترمینځ کړکیچ دوام لري او د حج له مراسمو مخکې په سعودي عربستان او د خلیج په نورو هیوادونو کې د ایران لخوا په غچ اخیستونکو بریدونو کې ځینې اهداف په نښه شوي دي، سعودي عربستان کې د مقدسو ځایونو دساتنې او د حاجیانو د ډاډمنتیا لپاره ځانګړي امنیتي تدابیر نیول شوي دي.

روانه اوونۍ د مکې معظمې تودوخه ۴۵ درجې سانتي‌ګرادو ته رسېدلې، د سعودي روغتیايي کارکوونکو د حج پر مهال د تودوخې له امله د زیانمنو شويو حاجیانو د درملنې لپاره ګڼو طبي کلینیکونو ته د اکمالاتو رسولو لپاره له ډرون الوتکو هم کار اخیستی دی.

ټاکل شوې ده چې چهارشنبه( د مې ۲۷ مه) د امریکا د متحد ایالتونو ولسمشر د خپلې کابینې له غړیو سره په کمپ ډیویډ کې غونډه وکړي.

د فرانس پریس اژانس د راپور له مخې، د میریلنډ په غرنۍ سیمه کې د جمهوري ریاست استوګنځي ته ولسمشر ټرمپ د مخکنیو ولسمشرانو برخلاف ډیر لږ ځي او دا د دې څرګندونه کوي چې دا خبرې حساسې دي.

نیویارک پوسټ ورځپاڼې خبر ورکړ چې د دې غونډې د اجنډا اصلي موضوع ایران دی او د کابینې ټول غړي به برخه پکې واخلي.

ډونالډ ټرمپ د شنبې په ورځ ویلي و چې له تهران سره د جګړې د پای ته رسیدو په خاطر موافقه نژدې شوې ده خو که چیرته خبرې اترې ناکامه شي امریکا به یو ځل بیا پر ایران بریدونه پيل کړي.

کمپ ډیویډ ته ولسمشر ټرمپ د خپلې ولسمشرۍ په دې دوهمه دوره کې تر دې یو ځل مخکې هغه وخت ورغلی و چې څو ورځې وروسته یې د فبروري په اته ویشتمه امریکایي ځواکونو پر ایران برید وکړ.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وايي، ایران سره هوکړه ته رسیدل ممکن "څو ورځې" ونیسي.

هغه نن سه شنبې وویل،" یوه قوي اجماع او د هوکړې لومړنۍ مسوده شتون لري، د هوکړو په اړه ډیر وختونه داسې کیږي چې د یوې جملې یا کلمې په اړه اختلافات ممکن څو ورځې وخت ونیسي څو هوکړه وشي، نو باید د دې توپیرونو د حل لپاره کار وکړو، کیدای شي یو ښه هوکړه ولرو یا يې ونه لرو".

تمه وه په همدې روانه اونۍ کې د امریکا او ایران ترمنځ هوکړه وشي.

د ایران او امریکا ترمنځ د سولې مذاکرات په داسې حال کې روان دي چې امریکايي ځواکونو پرون دوشنبې د ایران په جنوب کې پر یو شمیر کښتو بریدونه وکړل.

ستنګام ویلي، "په بریدونو کې هغه کښتۍ په نښه شوي چې هڅه يې کوله په هرمز تنګي کې ماینونه وکري".

د متحدوایالاتو ولسمشر دونالد ټرمپ د دوشنبې په ورځ خپل تازه پیغام کې ایران سره په خبرو اترو کې د «ښه» پرمختګ خبر ورکړ او په مذاکراتو کې دخیلو ټولو هیوادونو څخه وغوښتل چې ایران سره له محتملې هوکړې وروسته سملاسي د "ابراهیم" په نامه تړون سره یوځای شي.

د ابراهیم تړون یا ابراهیمي تړونونه هغه پلان و چې ټرمپ د ولسمشرۍ لومړۍ دوره کې د اسرائیلو او عربي هیوادونو د اړیکو د عادي کیدو لپاره وړاندې کړی وو او وتوانید چې څو هیوادونه لکه متحد عربي امارات او بحرین دغه پلان ته وهڅوي.

اوس د متحدو ایالاتو ولسمشر ایران سره هوکړه له همدغه پلان سره تړلی بللی او له نورو عربي هیوادونو او ترکيې څخه په ټکو یې «اجباري غوښتنه» کړې چې ژرترژره دغه پلان سره یوځای شي.

ان تردې چې له دغه پلان سره یې دایران دیوځای کیدو نظر هم وړاندې کړی دی.

خو تراوسه نه اسراییلو دې پیغام ته غبرګون ښودلی او نه هم هغو هیوادونو چې په دغه پیغام کې یې نومونه اخیستل شوي دي.

اکسیوس خبري سایټ د خپلو سرچینو په حواله لیکلي چې ټرمپ ددغو هیوادنو مشرانو سره په ټلفوني خبرو کې دا نظر په ناڅاپی توګه وړاندې کړ تردې چې دهیوادونو مشران د اوږدې شیبې لپاره چپ پاته شوي اوڅه یې نه دي ویلي.

سعودي عربستان، متحد عربي امارات، پاکستان، ترکیه، مصر، اردن او بحرین هغه هیوادونه دي چې مشرانو یا لوړ رتبه چارواکو یې په دغه تلفوني خبرو کې برخه اخیستلې.