د چین په شمال کې د ډبروسکرو په یوه کان کې د ګاز د چاودنې له امله لږ تر لږه ۹۰ تنه مړه شوي دي.

فرانس پریس خبري اژانس د چین د دولتي رسنیو پر اساس راپور ورکړی چې دا پېښه په تېرو ۱۷ کلونو کې د دغه هېواد په کانونو کې تر ټولو ستره غمیزه بلل شوې ده.

د چین دولتي خبري آژانس شینهوا ویلي چې دا پېښه د جمعې په ماښام، (د جوزا په لومړۍ نېټه) د شانشي ولایت د «لیوشېنیو» د ډبروسکرو په کان کې شوې ده.

د راپور له مخې، د چاودنې پر مهال ټولټال ۲۴۷ کارګر تر ځمکې لاندې په کان کې موجود وو.

شینهوا همداراز ویلي چې د ژغورنې ۳۴۵ کارکوونکي سیمې ته استول شوي وو او د هغو ۹ کسانو د موندلو هڅې یې کولې چې لا هم نادرکه ګڼل کېدل.

د جمعې د ورځې دا چاودنه له ۲۰۰۹ کال وروسته د چین په یوه کان کې تر ټولو مرګونې پېښه بلل شوې ده.

په ۲۰۰۹ کال کې د چین د شمال ختیځ هیلونګ‌جیانګ ولایت د یوه کان په چاودنه کې ۱۰۸ کسان وژل شوي وو.

د چین ولسمشر شي جینګ پینګ امر کړی چې د ټپیانو د درملنې لپاره دې ټولې ممکنې هڅې وکارول شي، او د دې پېښې په اړه یې د هر اړخیزو څېړنو غوښتنه هم کړې ده.

وروسته له هغې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وویل له ایران سره شوې هوکړه پای ته رسېدلې، په نړیوالو بازارونو کې د تېلو بیې څه باندې ۵ سلنه لوړې شوې.

د برېنټ اومه تېلو بیه ۵،۳ سلنه لوړه شوه او د هر بیرل بیه یې ۷۸ ډالرو ته ورسېده، په داسې حال کې چې د لوېدیځ ټکزاس د اومه تېلو بیه ۵،۴ سلنه لوړه شوه او د هر بیرل بیه یې له ۷۴ ډالرو واوښته.

متحده ایالاتو وروسته له هغې په ایران کې څه باندې اتیا هدفونه په نښه کړل چې ایران د جولای په ۵مه او ۶مه په هرمزتنګي کې څو پرڅو کشتیو بریدونه وکړل.

پاکستان د چهارشنبې په ورځ د یوې بوینګ باروړونکې الوتکې د موندلو لټون پیل کړ، چې د د دې هېواد د جنوبي ساحل په اوږدو کې ورکه شوې وه. د پاکستان صدراعظم شهباز شریف وویل چې دغه الوتکه، چې پنځه کسان پکې سپاره وو، د عربوپه سمندرګي کې لوېدلې ده.

د پاکستان د هوايي چلند چارواکو ویلي چې د هوايي ترافیکو د کنټرول له مرکز سره د دې الوتکې اړیکه د سې شنبې په شپه پرې شوه. دغې الوتکې چې د متحده عربي اماراتو له شارجې ښار څخه د پاکستان کراچۍ ښار ته روانه وه، له دې مخکې خبرورکړی ورکړی و چې د لارښود یا نویګېشن په سیسټم کې یې ستونزه پیدا شوې ده.

د صدراعظم په دفتره په خپره شوې خبرپاڼه کې شریف د الوتکې د عملې له کورنیو سره د خواخوږي څرګندولو ترڅنګ ټولو اړوندو ادارو لارښوونه کړې چې د لټون او ژغورني عملیات نورهم ګړندي کړي او ټولو امکاناتو څخه کارواخلي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، له ایران سره د شخړې د پای ته رسولو لپاره لاسلیک شوی تفاهم ‌لیک "نور پای ته رسېدلی" او زیاته یې کړه چې نه غواړي له تهران سره خبرې پرمخ یوسي.

ټرمپ د ترکیې په پلازمېنه انقره کې د چهارشنبې په ورځ د ناټو د سرمشریزې له پیلیدو مخکې وویل: "زما لپاره، فکرکوم چې دا (هوکړه) پای ته رسېدلې. زه نه غواړم له دوی سره معامله وکړم."

ټرمپ چې د ناټو سرمنشي مارک روټه یې په خوا کې و، وویل: "هغوی بې ‌ارزښته دي. دوی ناروغ خلک دي. دوی د ناروغو کسانو له خوا رهبري کېږي." نوموړي زیاته کړه: "زما له نظره، له دوی سره معامله کول یوازې د وخت ضایع کول دي." خو هغه داهم وویل چې دا د امریکا مذاکره کونکو ته پریږدي چې له ایران سره د سولې خبرې دوام ومومي کنه. نوموړی په دغو څرګندونو سره چې سخت دریځ یې خپل کړی، بیا هم د خبرو اترو لپاره دروازه پرانیستې پرېږدي.

د واشنګټن او تهران ترمنځ د لنډمهاله اوربند هوکړه چې د پاکستان په منځګړیتوب لاسلیک شوې، د دایمي هوکړې په اړه د خبرو لپاره ۶۰ ورځنۍ مهلت برابروي. خو په قطر کې غیرمستقیمې خبرې تېره اوونۍ له کوم پرمختګ پرته پای ته ورسېدې او د امریکا پوځ د سې شنبې په شپه پر ایران د بریدونو نوې څپه پیل کړه.

د امریکا حکومت د سې شنبې په ورځ وویل چې هغه جوازیې هم لغوه کړ چې ایران ته یې اجازه ورکوله د تیلو پلور ته دوام ورکړي. دا وروسته له هغې چې په هرمز په تنګي کې ایران په درې تېل وړونکو کشتیو برید وکړ.

د ملګروملتونو د کډوالو لوی کمیشنیر برهم صالح وایي، په افغانستان کې له زیانګالو سره بشري مرستې حیاتي دي خو هغه کافي ندي.

نوموړي د سې شنبې د ورځې ناوخته پرخپله ایکسپاڼه لیکلي چې راستنیدونکي ساتنې، معیشت او فرصتونو ته اړتیا لري او زیاته کړې یې ده چې د همدې لپاره له الکساندرډي کرو(د یوان ډي پي مشر) سره زموږ ګډ ماموریت مهم دی. دوامداره حل لاره دې ته اړتیا لري چې د ملګروملتونو د کډوالو عالي کمیشنیرۍ UNHCR او د ملګروملتونو پراختیایي پروګرام UNDP په ګډه کار وکړي.

د ملګروملتونو دغه دواړه لوړپوړي چارواکي له څو ورځو راهیسې د افغانستان په سفربوخت دي.

د ملګروملتونو د کډوالو لوی کمیشنیر ویلي چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې له ۶ ملیونه زیات افغان کډوال بیرته خپل هیواد ته ستانه شوي چې پرټولنو یې چې له مخکې له بشري او پراختیایي ننګونو سره مخ دي، فشارونه نورهم زیات کړي دي.

د ایران سپاه پاسدران انقلاب ځواک وایي چې د امریکا د وروستیو پوځي بریدونو په غبرګون کې یې په بحرین او کویټ کې د امریکا پوځي اډې په نښه کړې دي.

په دواړو هېوادونو کې د هوايي بریدونو د خطر زنګونه وهل شوي. کویټ وویل چې د هوايي مدافعې سیسټمونه یې د دښمنو توغندیو او بې ‌پیلوټه الوتکو د ګواښونو پر وړاندې فعال شوي. د بحرین د کورنیو چارو وزارت له خلکو وغوښتل چې د خبرداري زنګونو له فعالېدو وروسته خوندي ځایونو ته لاړ شي.

ایران په سیمه کې پرامریکایي هدفونو بریدونه وروسته له هغې کوي چې متحده ایالاتو تیره شپه پرایران نوي بریدونه وکړل او د تیلو پلور ته ورکړل شوی معافیت یې لغوه کړ. دا اقدام وروسته له هغه وشو چې واشنګټن تهران تورن کړ چې په هرمز په تنګي کې یې پر سوداګریزو کشتیو بریدونه کړي دي.

د ډنمارک صدراعظمې مېټې فریدریکسن د ګرینلنډ ټاپو په اړه د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د وروستیو څرګندونو په اړه یوځل بیا پرخپل کلک دریځ ټینګار وکړاو ویې ویل چې دا ټاپو د پلور لپاره ندی.

ولسمشرټرمپ د سې شنبې په ورځ په انقره کې بیا ټینګار وکړ چې ګرینلنډ "باید د متحده ایالاتو تر کنټرول لاندې وي، نه د ډنمارک"، او ویې ویل چې دغه پراخه قطبي سیمه د چین او روسیې د بېړیو له خوا محاصره ده.

د ډنمارک صدراعظمې چې د ناتو په سرمشریزه کې د ګډون لپاره انقرې ته تللې، ټینګار وکړ چې دا په یخ پوښل شوی ټاپو، چې د ډنمارک د سلطنت له خوا اداره کېږي، "د پلور لپاره نه دی."

هغې زیاته کړه: "موږ هیله لرو چې ټول، د ټولو متحدینو په ګډون، د ګرینلنډ د خلکو د خپل برخلیک د ټاکلو حق ته درناوی وکړي. موږ یو خپلواک هېواد یو او اړتیا ده چې هرڅوک زموږ ځمکنۍ بشپړتیا او حاکمیت ته درناوی وکړي."

د فبرورۍ په میاشت کې، ډنمارک او متحده ایالاتو د یوه احتمالي راتلونکي تړون په اړه خبرې پیل کړې، چې موخه یې په شمالي قطب کې د امنیت ډاډمن کول دي؛ دا کار به د متحده ایالاتو او د قطبي متحدینو له خوا د ګډو اقداماتو له لارې ترسره کېږي. خوله دې سره سره متحدینو په ګرینلنډ کې خپل حضور زیات کړی دی.

د پاکستان د هوايي چلند چارواکو ویلي چې د یوې پاکستانۍ بوینګ ۷۳۷ بار وړونکې الوتکې، چې پنځه کسیزه عمله یې لرله، د سې شنبې په شپه د هوايي ترافیکو د کنټرول له مرکز سره اړیکه پرې شوه. د رویترز د راپورله مځې دغې الوتکې چې د پاکستان کراچۍ ښار ته روانه وه، له دې مخکې راپور ورکړی و چې د مسیریابۍ یا نویګېشن په سیسټم کې یې ستونزه پیدا شوې ده.

د الوتنې لومړنیو معلوماتو له مخې، د K2 Airways شرکت اړوند دغه ۲۷ کلنه بدله شوې بار وړونکې الوتکه چې د متحده عربي اماراتو له شارجې څخه د کراچۍ پرلور روانه وه، ښايي د دې ښار جنوب لوېدیځ لوري ته په سمندر کې لوېدلې وي. د الوتنو د څارنې د خدمتونو ادارې Flightradar24 د معلوماتو له مخې، دغې الوتکې تر وروستي چټک ښکته کېدو مخکې په لوړه ارتفاع کې څو ناڅاپي بدلونونه کړي وو.

که په دې پیښه کې د مرګ ‌ژوبلې راپورونه تایید شي، نو دا به له ۲۰۲۰ کال راهیسې په پاکستان کې د الوتکې د لویدو وروستۍ خونړۍ پیښه وي. په ۲۰۲۰ کال کې د پاکستان د نړیوال هوايي شرکت (PIA) یوه ایربس A320 الوتکه د کراچۍ هوايي ډګر ځغاست ‌لیکې ته تر رسېدو مخکې ولوېده، چې ۹۷ کسان پکې مړه شول.

د ملګروملتونو جګپوړي چارواکي وایي، په افغانستان کې د خصوصي سکټور له ملاتړڅخه هدف دادی چې ستونزو ته اوږد مهاله حل لارې وموندل شي. د کډوالو لپاره د ملګروملتونو عالي کمیشنر برهم صالح د دوشنبې په ورځ په مزارشریف کې د ملګروملتونو له ملاتړڅخه د برخمنو خصوصي سکټور له پروژو څخه د کتنې په مهال فرانسپرس خبري آژانس ته وویل، دا مهمه ده چې موږ دلته حضورولرو څو د مېشتېدو، ټولنیز ادغام، بقا، او له بقا ورهاخوا د معیشت او دوامدارو حل‌لارو په برخه کې مرسته وکړو.

د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام (UNDP) مشر الکساندر ډي کرو چې له هغه سره ملګری و، دې آژانس ته وویل چې د دواړو ادارو له خوا له سوداګریزو شرکتونو سره همکاري کولای شي د اوږدمهاله حل‌لارو د موندلو لپاره د پیل یوه ښه زمینه برابره کړي.

هغه وویل: "هغه تګلاره چې موږ دلته غوره کړې، په حقیقت کې دا ده چې سمدستي د اوږدمهاله لیدلوري پر بنسټ عمل وکړو او یوازې په لنډمهالو او بیړنیو اړتیاوو بسنه ونه کړو."

د ملګرملتونو دغه جګپوړي چارواکي له بیړنیو بشري مرستو ورهاخوا د افغانستان د ځان بساینې په هدف له خصوصي سکتورڅخه د ملاتړخبره داسې مهال کوي چې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي په کابل کې د صنعت او کانونو اوونۍ د پنځم نړیوال نندارتون پای غونډې مراسمو کې ویلي چې افغانستان په اوس وخت کې په ګڼو سکټورونو کې ځان بسیانې ته رسیدلی دی. د هغه په خبره وروستیو پنځو کلونو کې په افغانستان کې د تولیدي توکو شمیر له ۵۰۰ څخه دوه زره بیلابیله ډولو ته لوړشوی. خو د دغو پرمختګونو سره سره افغانستان لا هم د نړۍ د هغو هیوادونو په کتار کې دی چې له سختو بشري ناورینونو سره مخامخ دي.

د افغانستان لپاره د ملګروملتونو د بشري مرستو د همغږۍ اداره، اوچا په افغانستان کې د ترټولو زیانګالو خلکو د لاسنیوي لپاره د ژوند ژغورنې د یوه پروګرام د پیلیدو خبر ورکوي. اوچا د سې شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې د دغه پروګرام د تمویل لپاره د افغانستان د بشري مرستو صندوق له لوري ۳۵ ملیونه ډالره بیلې شوې چې د خپلو شریکانو، غیردولتي موسسو له لارې به د ژوند ژغورنې بیړنیو اړتیاووته د رسیدګي پرچارو لګیږي. د اوچا په خبره دا پیسې د بېړنیو مرستو د همغږي کوونکي، "په یو وخت کې یوژوند" د نوښت یوه برخه ده او هدف یې دادی چې تر ټولو زیانګالو خلکو ته د بشري اصولو پر بنسټ، حساب ورکوونکې او اغېزمنه مرسته ورسوي.

په افغانستان کې د ترټولو زیانګالو خلکو د لاسنیوي لپاره دغه پروګرام داسې مهال پیلیږي چې د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام یوان ډي پي مشر افغانستان ته دسفر په ترڅ کې وویل چې له هرو څلورو افغانانو درې تنه چې ټولټال نژدې ۲۹ ملیونه کیږي، د خپلو لومړنیو اړتیاوو د برابرولو وس نه لري.

د فرانسې ولسمشر اېمانوېل مکرون د سې شنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې سوریه باید د بې ‌ثباتۍ ښکارنه شي. نوموړي دغه څرګندونې د سوریې له پلازمیني دمشق څخه د رسمي کتنې په ترڅ کې وروسته له هغې وکړي چې په دې ښارکې د هغه هوټل په مخکې چې ده پکې شپه تیره کړې وه، دوه بمي چاودنې وشوې.

دغو غبرګو چاودنو سوریې ته له ۲۰۲۴ کال راهیسې چې احمد الشرع د ولسمشرپه توګه ټاکل شوی، د اروپایي ټولنې د یوه غړي هیواد د لومړني ولسمشر رسمي سفر ترسیوری لاندې راوست.

دا په داسې حال کې چې ولسمشر احمد الشرع هڅه کوي له څه باندې یوې لسیزې جګړو وروسته په نړیوال ډګر کې د سوریې انځور بېرته ورغوي.

دواړو مشرانو ژمنه وکړه چې اقتصادي او ډیپلوماتیکې اړیکې به لا پیاوړې کړي او په دواړو هېوادونو کې به نوي سفیران وټاکل شي.

مکرون په یوه ګډه خبري غونډه کې وویل، موږ باید "اجازه ور نه کړو چې دا ډول بریدونه مو بې ‌ثباته کړي." نوموړي یو ځل بیا له دمشق سره د پاریس پر ملاتړ ټینګار وکړ.

د سوریې ولسمشر احمد الشرع د مکرون "زړورتیا" وستایله چې له دغو چاودونو سره سره یې خپل سفرته دوام ورکړ.