ټاکل شوې ده چې یکشنبه او دوشنبه د افغانستان په یوشمیر ولایتونو کې سخت ورښتونه وشي او د سیلونو د بهیدو امکانات شته.

دا وړاندوینه د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت په یوه بیان کې د شنبې په ورځ وکړه.
د دې بیان له مخې په بلخ، سمنګان، لوګر، میدان وردګ، کابل، پنجشیر، کاپیسا، پروان، ننګرهار، لغمان، کونړ، نورستان، بدخشان، تخار، کندز او بغلان کې د ورښتونو امکانات شته.

په ځینو ولایتونو کې د لسو او په ځینو نورو کې تر دیرش ملي مترو پورې د بارانونو د وریدو اټکل شوی دی.

په یوه ورځ کې څه باندې ۴زره افغان کډوال له پاکستانه هېواد ته ستانه شوي.

د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت وايي،"یوازې د جمعې په ورځ نژدې ۸۰۰کورنۍ افغانې کورنۍ چې ۴۲۳۵کسان کیږي افغانستان ته ستنې شوي دي".

هغه پر خپلې ایکس پاڼې لیکلي، ډیر شمیر دغه کورنۍ د تورخم له لارې راغلي.

د فطرت په ټکو،"له ایرانه هم نژدې ۲۰۰ افغان کډوال افغانستان ته اخراج شوي دي".

پاکستان د روانې جولای میاشتې له لسمې راهیسې یو ځل بیا د افغان کډوالو د جبري اخراج لړۍ پیل کړه.

په وروستیو کې کلونو کې په میلیونو افغان کډوال له پاکستان او ایرانه بیرته افغانستان ته اخراج شوي دي.

د نیمروز ولایت په دښتو کې د هغو پنځو ځوانانو جسدونه موندل شوي چې غوښتل يې په قاچاق لارو ایران ته لاړ شي.

د دې ولایت د امنيې قومندانۍ ویاند ګل محمد قدرت نن یکشنبې سیمه ییز رسنیو ته ویلي، "د هغو نهو ځوانانو له ډلې چې غوښتل يې په قاچاقي لارو ایران ته لاړ شي د پنځو تنو جسدونه موندل شوي او څلور نور نادرکه دي".

د قدرت په ټکو، جسدونه په دښتو کې موندل شوي.

قدرت وړاندې وویل،"دغو ځوانانو په دښتو کې لار ورکه کړې وه چې د تندې او لوږې له کبله مړه شوي دي".

یو شمیر سیمه ییزو رسنیو د دغه ځوانانو شمیر ۱۹کسان ښودلی دي.

دا معلومه نه ده چې دغه ځوانانو کله سفر پیل کړی و، خو په ټولنیزو کې د هغې هلیکوپترې ویډيوګاني چې ظاهرا په کې د دغو ځوانانو په لټه کې ده د شنبې ورځې راهیسې لاس په لاس کیږي.

له کلونو راهیسې افغان ځوانان د کار په لټه ایران ته په قاچاقي لارو سفر کوي.

له دې مخکې هم په ځلونو په دې لار په سلهاوو افغان ځوانانو ژوند بایللی دی.

پر ایران د امریکا د بریدونو پرله پسې اتمه شپه؛ د ایران په ځوابي بریدونو کې دوه امریکايي سرتیري وژل شوي.

په منځني ختیځ کې د امریکا مرکزي قومندانۍ سنټکام وايي، د ایران په جنوبي ښارونو په بریدونو کې يې پوځي تاسیسات په نښه کړي دي.

د سنټکام په ټکو،" د ایران هوايي مدافع سیسټمونه، د سواحلو څارونکي سیسیټمونه، سمندري وړتیا او د توغندیو زیرمې په نښه شوي دي".

ایران بیا تیره شپه په اردن کې د امریکا پر یوې پوځي د توغندیو او ډرونونو بریدونه وکړل چې دوه امریکايي سرتیري په کې وژل شوي او یو بل نادرکه دی.

دا اتمه پرله پسې شپه چې امریکا د ایران پر بیلابیلو ښارونو بریدونو کوي.

دغه بریدونو کې خلکو ته مرګژوبله اوښتې ده.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام (UNDP) د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونو د شمېرو پر بنسټ ویلي چې له ۲۰۲۱ کال مخکې د ښځینه سوداګرو د رسمي جوازونو شمېر د ۶۰۰ او ۱۰۰۰ ترمنځ و، خو اوس له لسو زرو څخه اوښتی دی.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پراختیایي پروګرام د استازي مرستیال، دوئل موکرجي، په هغې مرکې کې چې د شنبې په ورځ د دې ادارې پر پاڼه خپره شوې، ویلي چې د ښځو د سوداګریزو فعالیتونو د زیاتېدو اصلي لامل دا دی چې د ژوند نورې لارې ورباندې تړل شوې دي.

هغه زیاته کړې چې هغه ښځې چې یو وخت یې غوښتل انجینیرانې یا وکیلانې شي اوس غالۍ اوبي او یا هم صابون تولیدوي.

موکرجي وايي، ډېری ښځې په کوچنیو او ټیټ عاید لرونکو سوداګریزو فعالیتونو بوختې دي.

د۲۰۲۱ کال په اګست میاشت کې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، ښځې او نجونې په ډېری دولتي ادارو او نادولتي بنسټونو کې له کار کولو منع شوې دي. سربېره پر دې، دوی د منځینو زده‌ کړو، لوړو زده ‌کړو او د تګ راتګ په ګډون د ټولنې په ډیرو برخو کې له سختو محدودیتونو سره مخ دي.

د ۲۰۲۶ کال د فوټبال نړیوال جام په پایلوبه کې به د یکشنبې په ورځ د ارجنټاین او هسپانیا ملي لوبډلې د اتلولۍ د ګټلو لپاره سره مخامخ شي.

دا لوبه به د افغانستان پر وخت د شپې په ۱۱:۳۰ بجو پیل شي.

د نیمه پایلوبې په پړاو کې ارجنټاین په یوې حساسه لوبه کې، چې تر ۸۵ مې دقیقې پورې له انګلستان څخه د ۱-۰ په وړاندې شاته و، په وروستیو دقیقو کې دوه ګولونه ووهل او پایلوبې ته یې لاره وموندله.

تر دې وړاندې، هسپانیا هم د فرانسې ملي لوبډلې ته په ماتې ورکولو سره پایلوبې ته لار پیدا کړې وه.

تمه ده چې د امریکا په نیوجرسي لوبغالي کې د لسګونو زره نندارچیانو ترڅنګ دغه لوبه په نړۍ کې د فوټبال میلیونونه مینه ‌وال د ټلوېزیونو په پردو وګوري.

پر ایران د امریکا د بریدونو له اوومې پرله‌ پسې شپې وروسته، د ایران سپاه پاسدران انقلاب ځواکونو خبرداری ورکړی چې د فارس خلیج ګاونډي هېوادونه باید د "ناڅاپي او متناسب" پوځي غبرګون لپاره چمتو وي.

تسنیم خبري اژانس د شنبې په ورځ راپور ورکړ چې سپاه پاسداران په خپلې اعلامیې کې هغو هېوادونو ته چې د امریکا پوځي اډې پکې شته، خبرداری ورکړی چې خپل ملکي دفاعي واحدونه فعال کړي او ملکي وګړي له احتمالي پوځي هدفونو څخه لرې وساتي.

د سپاه پاسداران دا خبرداری سمدستي وروسته له هغې خپور شو چې د امریکا په پوځي ستراتیژۍ کې څرګند بدلون راغی. د دې ستراتیژۍ له مخې، بریدونه چې مخکې د هرمز تنګي ته نږدې سیمې پکې په نښه کیدې، د جولای په ۱۸مه د ایران د مرکزي او جنوبي سیمو څو ځایونو ته هم وغځېدل.

د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) د جولای په ۱۷مه ویلي وو چې دغه نوي بریدونه د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په امر د ایران د پوځي وړتیاوو د لا کمزوري کولو لپاره پلان شوي دي.

د افغانستان لپاره د روغتیا د نړیوال سازمان (WHO) څانګې د شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې په دې هیواد کې د هوا د تودوخې د زیاتوالي خبر ورکړی دی.

دغه سازمان کورنیو ته د سختې ګرمۍ پر وړاندې د ځان ساتنې لپاره یولړسپارښتنې کړې دي.

د ملګرو ملتونو د دې ادارې په وینا، د هوا د تودوخې له زیاتېدو سره خلک باید ډېرې اوبه وڅښي، په یخو اوبو غسل وکړي، سپکې او ازادې جامې واغوندي، له سیوري لرونکې خولۍ او د لمر عینکو څخه کار واخلي او هره ورځ لږ، خو په څو وخته خواړه وخوري.

همدارنګه، د سیوري لاندې پاتې کېدل، له سختو بدني فعالیتونو ډډه کول، او له دوو تر دریو ساعتونو پورې په یخو ځایونو کې تېرول هم د روغتیا د نړیوال سازمان له مهمو سپارښتنو څخه دي.

د طالبانو د حکومت د هواپېژندنې ادارې د وړاندوینې له مخې، د یکشنبې او دوشنبې په ورځو کې به په زرنج ښارکې تودوخه ۴۸ درجې د سانتي ‌ګراد، د فراه ښار ۴۷ درجې، او د مزارشریف او لشکرګاه ښارونو تودوخه ۴۶ درجې د سانتي‌ ګرادو ته ورسېږي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتویوګوتریش د ایران پر ملکي تاسیساتو د امریکا د بریدونو په اندېښنه ښودلې ده.

د ګوتریش ویاند سټفین دوجاریک رسنیو ته ویلي،" دغه بریدونه د منلو نه دي".

امریکا په وروستیو څو ورځو کې د ایران پر ملکي تاسیساتو او پلونو بریدونو وکړل.

د نړیوالو اړیکو کارپوهان وايي،"پر ملکي تاسیساتو بریدونه د جګړې له قوانینو سرغړونه ده".

بل د ایران سپاه پاسداران ځواکونو ته نژدې خبري اژانس تسنیم خبر ورکړی چې د امریکا په تازه بریدونو کې د بندرعباس کې دوه پلونه وویشتل شوي دي.

ایران په ځوابي بریدونو کې په سیمه کې د امریکا پر پوځي اډو بریدونه کوي.

د بشري حقونو د فعالانو ټولنې په بدخشان ولایت کې د طالبانو له خوا د یو شمیر کسانو د نیولو او شکنجې په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

دغې ټولنې پرون ماښام د یو بیان په خپرولو سره ویلي،" د بدخشان د یفتل پایین ولسوالۍ له پېښه وروسته په ټولنیزو رسنیو کې داسې ویډیوګانې خپرې شوي چې په کې ښکاري طالب ځواکونو یو شمیر کسان نیولي او جبري اعترافونه يې اخلي".

د دې ټولنې په ټکو،" هیڅ څوک باید د توقیف پرمهال د شکنجې، سپکاوي او جبري اعترافونو سره مخ نشي".

ازادي راډیو په خپلواکه توګه د دغو ویډيوګانو کراره والی نشي تاییدولی.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو راتلونکې اوونۍ فیلیپین ته ځي څو د جنوب خیتځي اسیا هېوادونو له چارواکو سره وګوري.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د بیان له مخې، روبیو به د جنوب ختیځې اسیا د غړو هېوادونو د ټولنې له ناستې سربیره په دوو نورو ناستو کې ګډون وکړي.

تمه ده هغه به د دې هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو سره هم وګوري.

د جنوب خیتځې اسیا یا (اسه ان)ه ېوادونو ناسته د جولای له ۲۱مې تر ۲۳مې د فیلپین په پلازمینه مانیلا کې ترسره کیږي.

د ایران او امریکا ترمنځ روانه شخړه د ناستې د اجنډا یوه مهمه برخه ده.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د روبیو د سفر موخه په سیمه کې د چین د نفوذ مخنیوی او په د ایران په مسله کې د امریکا د ښکلیتا سربیره جنوب خیتځې اسیا ته د امریکا پاملرنه یاده کړې ده.