د افغانستان لپاره د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتو د عالي کمشنري استازی وایي، افغانستان ته د میلیونونو کډوالو ستنیدل ښایي په دغه هیواد کې د بې ثباتۍ سبب شي، خو عرفات جمال زیاته کړه چې د افغانستان بې ثباتي په سیمه کې د هیچا په ګټه نه ده او که داسې څه وشي ښایي د ټولې سیمې لپاره دا ګډوډي خطرناکه وي.

د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو استازي له الجزیرې تلویزیون سره په مرکه کې چې د جمعې په ورځ خپره شوه دا هم وویل چې ممکن افغانستان ته د ډيرو کډوالو ستنیدنه د دغهَ هیواد د اقتصادي ودي سبب هم شي او دا هغه څه دي چې ملګري ملتونه یې غواړي.

د ملګرو ملتو د شمیرو له مخې تیرمیلادي کال دوه میلیونه او اته لکه افغانان له پاکستان او ایرانه خپله هیواد ته ستانه شول چې روان کال تر دې دمه د تیرکال په پرتله د کډوالو د ستنیدو بهیر ګړندی شوی دی.

د وینزویلا چارواکي وايي د چهارشنبې د ورځې پیاوړو زلزلو کې د مړو کسانو شمیر ۲۳۵ تنو ته ورسیده.

د ژغورنې عملیاتو د جمعې په ورځې هم دوام وکړ. زرګونه کسان لادرکه دي.

دریشتر په کچه ۷.۲ او ۷.۵ درجې دغو دوه زلزلو دچهارشنبې په ماښام د پلازمینې کاراکاس لویدیځې سیمې ولړزولې.

کارپوهان وايی دا په تیره یو پیړۍ کې په وینزویلا کې ترټولو پیاوړې زلزلې وې.

د کاراکاس هوايي ډګر له کار لویدلی او سلګونه ودانیو او روغتونونو ته زیان اوښتی دی.

یو شمیر هیوادونو د مرستې لپاره چمتووالی څرګند کړی دی . امریکا هم د بشري مرستو رسولو لپاره خپل ځینې بندیزونه لیرې کړي دي.

د افغانستان د شیعه علماوو شورا د پنجشنبې په شپه په خپلې فېسبوکپاڼه خپره کړې اعلامیه کې د ځینو جوماتونو او تکیه‌خانو د مسؤلینو د نیولو، د عزادارۍ د بیرغونو راټولولو، د خاتم‌النبیین علمي حوزې د تړل کېدو او د تمدن تلویزیون د خپرونو د بندېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

شورا په خپله اعلامیه کې ویلي چې په وروستیو ورځو کې «د عزادارۍ د نښانو د پورته کولو له امله د ځینو جوماتونو او تکیه‌خانو مسؤلین نیول شوي دي» او همدارنګه د ځینو جوماتونو او تکیه خانو څخه د عزادارۍ بیرغونه او نور سمبولونه راټول شوي دي.

په اعلامیه کې راغلي چې د تمدن تلویزیون د فعالیت بندېدل او د خاتم‌النبیین علمي حوزې تړل کېدل هم د افغانستان د شیعه ټولنې ترمنځ اندېښنې راپارولي دي.

د شیعه علماوو شورا له لوړپوړو طالب چارواکو غوښتي چې دې موضوع ته پاملرنه وکړي او زیاته کړې یې ده چې «په تېرو کلونو او همدارنګه په روان کال کې د محرم مراسم د ګډو هوکړو پر بنسټ، په ارامه او منظمه فضا کې ترسره شوي او تمه ده چې هماغه منل شوي چوکاټونه به په پام کې ونیول شي.»

شورا همدارنګه د خاتم‌النبیین علمي حوزې د بیا پرانیستلو او د تمدن تلویزیون د فعالیت د بیا پیل غوښتنه کړې او ویلي یې دي چې دا موضوع به د عاشورا د مراسمو له پای ته رسېدو وروسته له طالب چارواکو سره مطرح کړي.

د دې اعلامیې په بله برخه کې دیني عالمانو او مذهبي ویناوالو ته سپارښتنه شوې چې خلک له اوسني وضعیت څخه خبر کړي، د ملي یووالي، د عامه نظم د ساتلو او د قانوني لارو چارو له لارې د خپلو غوښتنو د تعقیب ټینګار وکړي.

دا په داسې حال کې ده چې د افغانستان یو شمېر شیعیان وایي، واک ته د طالبانو له ستنیدو وروسته د محرم په ورځو کې په مراسمو محدودیتونه زیات شوي دي.

د طالبانو حکومت تر اوسه د دې اعلامیې په اړه غبرګون نه دی ښودلی. خو په تېرو کلونو کې یې ویلي چې د عاشورا په ورځو کې لګول شوي محدودیتونه د امنیت د ټینګښت او د عامه نظم د ساتلو په موخه دي او هدف یې د مذهبي مراسمو مخنیوی نه دی.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وایي، واشنګټن له تهران سره د سولې یوې هوکړې ته د رسېدو لپاره د نرمښت «یو حد او حدود» لري.

روبیو، چې سیمې ته د سفر په ترڅ کې بحرین ته تللی، د پنجشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۴مه، وویل چې امریکا به هېڅکله ایران ته اجازه ور نه کړي چې د هرمز تنګي له لارې د بېړیو د تګ راتګ په بدل کې مالیه واخلي، ځکه د هغه په وینا، دا کار به «بشپړه ګډوډي » رامنځته کړي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر دغه څرګندونې په داسې حال کې کوي چې عمان ته نږدې په یوې بار وړونکې بېړۍ برید شوی او یوڅه زیان یې لیدلی دی.

تر اوسه هېچا د دغه برید مسؤولیت نه دی منلی، خو څو امریکايي چارواکو ایران په دې برید تورن کړی دی.

بل لور ته، د ایران سپاه پاسداران ځواکونو د عمان له خوا د بېړیو د تګ راتګ لپاره د یوې لنډمهالې لارې د معرفي کولو په غبرګون کې ټینګار کړی چې د ایران له همغږۍ او څارنې پرته به هرمز تنګي کې د بېړیو حرکت ناامن او خطرناک وي.

ملګري ملتونه د مخدرو موادو په وړاندې دمبارزې د نړیوالې ورځې په مناسبت وايي دغه سازمان د مخدروموادو د ننګونو سره د مقابلې ، نویو ګواښونو،او د حللارو په میندلو کې دافغانستان د ولس ترڅنګ ولاړ دی.

دمخدرو موادو او جرایموپه وړاندې د ملګروملتونو دفتر (UNODC) په خپله ایکسپاڼه د یوې اعلامیې په خپرولو سره ټینګار کوي چې فعالیتونه یې په وقایې ، علاج او په رغونې متمرکز دي او په عین حال کې دهغو ټولنو ملاتړ کوي چې د کوکنارو د کښت څخه داوښتو له تګلارې زیانمنې شوي دي.

افغانستان کې ددغه دفتر مسئول پولیاک اوکې سیري وايي:" د مخدره موادو ستونزه لا هم یوه جدي ننګونه ځکه ده چې ډېر خلک، په ځانګړي ډول په کلیوالي سیمو کې، لا هم د مخنیوي، درملنې او رغیدنې باکیفیته خدماتو ته لاسرسی نه لري."

هغه زیاتوي چې په افغانستان کې د مخدره موادو کارول په زیاتېدونکي ډول له دودیزو نشه يي توکو لکه چرس (حشیش) او تریاکو څخه مصنوعي نشه يي موادو لکه میتامفیتامین (شیشه) او ټابلیټ K ته اوړي.

وروسته لدې چې افغانستان کې د طالبانو حکومت د ۲۰۲۲ کال اپریل میاشت کې د کوکنارو په کرنه او کاروبار یو مخ بندیز ولګاوه په دغه هیواد کې د کوکنارو کر په ۲۰۲۳ کال کې شاوخوا ۹۵ سلنه راکم شو. د (UNODC) د معلوماتو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې د کوکنارو کرنه نسبتا مخکني کال ته بیا هم ۲۰ سلنه نوره کمه شوه او تاریخي ټیټې کچې ته ورسېده.

د اروپايي اتحادیې دیپلوماتانو د ازادي راډیو خبریال ته ټینګار کړی چې د طالبانو پلاوي سره بروکسل کې د اروپايي کمیسیون په بلنه وروستۍ خبرې تخنیکي خبرې وې او د دیپلوماتیکې پیژندګلوۍ په معنا نه دي.

دوی وویل چې د کډوالو دستنولو موضوع غړو هیوادونو پورې اړه لري او ګڼ هیوادونه نیت لري اجباري ستنولو ته مخه کړي نو ځکه د طالبانو همکاري اړینه ده.

دغه ديپلوماتان وايي دوه ډلې کسان ستنول کیږي; هغه کسان چې امنیت ته خطر جوړوي او بل هغه کسان چې لوی جرمونه یې ترسره کړي دي او نه هرهغه کس چې د پناه اخیستو غوښتنلیک یې رد شوی دی.

دغه دیپلوماتان وايي دمثال په توګه سویدن نیت لري ۲۰۰ کډوال او ډنمارک څه کم ۲۰ تنه افغان کډوال افغانستان ته ستانه کړي.

د اسرائیل حکومت د پنجشنبې په ورځ اعلان وکړ ترڅو چې حزب الله بې وسلې شوی نه وي خپل ځواکونه له لبنان څخه نه باسي.

د اسرائیل د حکومت ویاند، ډیویډ منسر، خبریالانو ته وویل:
«تر څوچې حزب‌الله یو ګواښ وي، بې وسلې شوی نه وي او پوځي تشکیلات یې له منځه نه وي تللي، موږ به خپل ځواکونه د لبنان له جنوب څخه ونه باسو.»

حزب‌الله د تېر کال (کب) میاشت کې، وروسته لدې چې امریکا او اسرائیل پر ایران بریدونه پیل کړل، د اسرائیل پر شمال د راکټونو او بې‌پیلوټه الوتکو په توغولو جګړې ته داخل شو. په مقابل کې، د اسرائیل پوځ پر لبنان پراخ هوايي بریدونه پیل کړل او خپل ځمکني ځواکونه یې هم د دغه هېواد جنوب ته ولېږل.

د جګړې په جریان کې، د لبنان حکومت په واشنګټن کې له اسرائیل سره مستقیمې خبرې اترې پیل کړې.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر، مارکو روبیو، د دغو خبرو په اړه ویلي چې دواړه ګاونډي هېوادونه د «ارادې او نیت پر بنسټ یوې ژمنې» ته نږدې شوي دي.

ایران امریکا سره د تفاهم‌ لیک د امضا په درشل کې ټینګار کاوه چې د اسرائیل له خوا پر لبنان بریدونه باید پای ته ورسېږي، او د دغه تفاهم له لاسلیک څو ورځې وروسته د اسرائیل او حزب‌الله ترمنځ اوربند رامینځ ته شو.

حزب الله یو سیاسي او پوځي سازمان دی چې امریکا یې یوه ترهه ګره ډله ګڼی خو اروپايي اتحادیه یې یواځې پوځي څانګه ترهه ګره ګڼي.

د هوا پېژندنې ادارې خبرداری ورکړی چې د جمعې په ورځ به د افغانستان په ۱۳ ولایتونو کې سخت بارانونه وشي او د ناڅاپي سېلابونو د راوتلو خطر هم شته.

دې ادارې د پنجشنبې په ورځ اعلان وکړ چې په نورستان، کونړ، لغمان، ننګرهار، لوګر، پکتیا، خوست، پکتیکا، میدان وردګ، پروان، سمنګان، بغلان او پنجشېر ولایتونو کې د ۱۰ څخه تر ۳۰ میلی‌مټرو پورې باران اټکل شوی دی. دغه راز د هېواد په مرکزي او سوېل ختیځو سیمو کې په ساعت کې د ۵۰ څخه تر ۸۵ کیلومتره پورې د چټکو بادونو وړاندوینه هم شوې ده.

دا خبرداری په داسې حال کې ورکول کېږي چې د پېښو پر وړاندې د چمتووالي ملي ادارې په دې وروستیو کې ویلي وو چې د روان کال په لومړیو درېیو میاشتو کې د بارانونو او سېلابونو له امله څه دپاسه ۳۰۰ کسان مړه او ۴۰۰ نور ټپیان شوي او له ۱۸ زرو څخه زیاتې کورنۍ زیانمنې شوې دي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) وايي چې د سویس حکومت د افغانستان بشري مرستو صندوق ته ۱.۹۵ میلیونه ډالر مرسته کړې ده.

اوچا د پنجشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۴مه، په خپلې اېکسپاڼې ولیکل چې دا مرسته «هغو خلکو ته هیله وربښي چې ژوند یې د کړکېچونو او ناڅاپي پېښو له امله اغیزمن شوی دی.»

دا مرسته په داسې حال کې اعلانېږي چې افغانستان لا هم د نړۍ دهغو هیوادونو څخه دی چې له سترو بشري بحرانونو مخ دي.

د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، په روان میلادي کال کې ۲۱.۹ میلیونه کسان په افغانستان کې بشري مرستو ته اړتیا لري.

په وینزویلا کې د پرله پسې دووزلزلو له امله د مړو شویو کسانو شمیر لږترلږه ۱۶۴ ته رسیدلی او د ټپیانو شمیر له ۹۷۰ اوښتی.

دا په تېرو څه باندې سلو کلونو کې د وینزویلا تر ټولو پیاوړې زلزله وه. لومړۍ زلزلې چې شدت یې د ریښتر په کچه ۷،۲ و، د دې هېواد د شمالي ساحل سیمه ولړزوله، یوازې ۴۰ ثانیې وروسته بلې د ریښترپه کچه ۷،۵ زلزلې بیا همدا سیمه ولړزوله.

دغو زلزلو په پلازمینه کاراکاس کې کورونه ونړول او په ټوله سیمه کې یې پراخ ویجاړی رامنځته کړ. چارواکو وویل چې له متحده ایالاتو او څو اروپایي هېوادونو څخه لسګونه ژغورونکي ډلې د ځپل شوې سیمې پر لور استول شوي او د چین، هند، برازیل او ان ایران په ګډون چې په خپله جګړې ځپلی، یو شمېر نورو هېوادونو هم د مرستې وړاندیز کړی دی.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ویلي چې د امریکا او ایران ترمنځ د تخنیکي خبرو نوی پړاو به د جون میاشتې په پای کې په سویس کې بیا پیل شي. هغه دا څرګندونې د فارس خلیج سیمې ته د خپل مهم سفر د دویمې ورځې په پای کې وکړې. د دې سفر هدف د واشنګټن او تهران ترمنځ د لنډمهالي هوکړې په اړه د سیمې د اندیښنو کمول بلل شوي دي.

د ازادي راډیو د خبر د مرکزي څانګې د راپورله مخې روبیو د چهارشنبې په ورځ د جون په ۲۴مه بحرین ته روانیدو مخکې په کویټ کې د ازادي راډیو خبریال ته وویل: "زما په باور، تخنیکي ډله به د جون په ۲۹مه یا ۳۰مه بېرته خبرو ته کښېني."

هغه څرګنده کړه چې په دغو خبرو کې به د امریکا د بهرنیو چارو وزارت او د انرژۍ وزارت متخصصین ګډون وکړي او بحثونه به د بندیزونو، اټومي مسایلو او د هوکړې د عملي کولو پر میکانیزمونو متمرکز وي.

روبیو ټینګار وکړ چې واشنګټن هڅه کوي د یوه نازک اوربند ته ورته فضا څخه ژر تر ژره یو هراړخیزاو دوامداره توافق ته لاره هواره کړي.

واشنګټن او تهران تیره اونۍ یوتفاهم لیک لاسلیک کړچې له مخې یې د ځینو نورو مواردو ترڅنګ د هرمزتنګی بیرته پرانستل شو او امریکا د ایران د بندرونو محاصره پای ته ورسوله.