ټاکل شوې ده چې د بشري حقونو په برخه کې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتو ځانګړی راپور ورکوونکی روانه اونۍ د افغان ښځو او نجونو د روغتیایي سلامتیا د حقونو په اړه راپور وړاندې کړي.

ریچارډ بنټ ازادي راډیو ته وویل چې په دې راپور کې به پر دریو ټکیو تمرکز کیږي، لومړی دا چې له اوږدې مودې راهیسې په افغانستان کې روغتیایي سیستم د جګړو او شخړو له امله کمزوری شوی، دوهمه ستونزه د طالبانو تګلاره ده چې د نجونو او ښځو پر روغتیایي زده کړو یې بندیز لګولی دی او دریم مشکل له افغانستان سره د نړیوالو د مرستو کمیدل دي.

ریچارډ بنټ به خپل راپور د پنجشنبې په ورځ د بشري حقونو د شورا یو شپیتمې غونډې ته وړاندې کړي.

د ملګرو ملتو د بشري حقونو شورا پروسږکال په خپله شپیتمه غونډه کې له ښاغلي بنټ څخه غوښتي و چې په افغانستان کې د ښځو او نجونو د وضعیت په اړه یو هر اړخیز راپور چمتو کړي او د دوه زره شپږ ویشتم کال په لومړیو کې دې دا راپور یو شپيتمې غونډې ته وړاندې کړي.

د کابل- جلال اباد په لویه لاره ترافیکي پیښه کې لږترلږه ۴ کسه مړه او ۸ تنه نورټپیان شوي او لس کسه نور لادرکه دي.

له پاکستان څخه د ستنو شویو کډوالو موټر سیند ته لویدلی دی.

د لغمان امنیه قومانداني وايي موټر کې ۲۲ کسه ستانه شوي کډوال سپاره وو او تیره شپه د سرخکانو ولسوالۍ مربوطاتو کې سیند ته لویدلی دی.

چارواکي زیاتوي چې د لادرکه شویو کسانو د میندلواو ژغورنې لپاره عملیات روان دي.

د پیښې علت سملاسي نه دی معلوم شوی. خو افغانستان کې اکثر ترافیکي پیښې د لارو د خرابوالي ، د موتر چلوونکو بې احتیاطي او د ترافیکي قوانینو نه رعایت کولو څخه رامینځ ته کیږي.

د اروپايي اتحادیې د بشري مرستو څانګه (ECHO)افغانستان کې دمیندو وضعیت بحراني او د اندیښنې وړ بولي.

دغه اداره خبرداری ورکوي چې د نجونو او ښځو په طبي زدکړو بندیز او روغتیايي خدماتو ته د ښځو دلاسرسي محدودیت وضعیت نورهم خراب کړی او د زیږون په مهال د میندو او ماشومانو ژوند له خطر سره مخ کوي.

تردې مخکې د ملګرو ملتونو دبشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) هم ویلي چې افغانستان د هغو هیوادونو څخه دی چې د میندو د مړینې کچه په کې لوړه ده او په هرو ۱۰۰ زرو ولادتونو کې ۶۰۰ میندې خپل ژوند له لاسه ورکوي.

واک ته د طالبانو له ستنیدو وروسته افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته د نجونو او ښځو په زده کړو او تحصیلاتو بندیز لګول شوی دی.

د کورنیو او بهرنیو فشارونو سره سره د طالبانو د حکومت په دغې پالیسۍ کې د بدلون نښې نه ترسترګو کیږي.

دشپږیزې ليګ په نننۍ لوبه کې مس عینک بند امیر ته ماته ورکړه.

مس عینک په دې شل اوریزه سیالۍ کې پیاوړې لوبه وکړه او مقابل ټیم ته یې په اتو ویکټو ماته ور کړ.

په دې لوبه کې د مس عینک لپاره خالد تڼیوال ۵۳ او رحمان الله ګربز ۵۲ منډې وکړې.

پرونیو لوبو کې آمو نهنګانو د بُست ساتونکو، او سپین‌غر پړانګانو بند امیر ته ماتې ورکړه.

د شپږیزې لیګ په سیالیو کې چې د چهارشنبې په ورځ خوست کې پیل شوي او ۱۴ ورځې دوام کوي پنځه ټیمونه برخه لري.

د ایران حکومت د پخواني مشر علی خامنه ای د جنازې لپاره خاص مراسم پیل کړي دي.

ایت الله خامنه ای، د کورنۍ یو شمیر غړي او ملګري یې څه دپاسه څلور میاشتې مخکې په ایران باندې دامریکا او اسرائیل د ګډ برید پیل کې ووژل شول.

ایراني رسنیو د جمعې په ورځ رپوټ ورکړ چې دخامنه ای جسد دتهران مصلا ته انتقال شوی دی.

دغه رپوټونه وايي بهرني پلاوي ټاکل شوې د ایران پخواني مشرته د درناوي مراسم پرځای کړي.

افغانستان کې د طالبانو د حکومت د ریاست الوزرا مرستیال ملا عبدالغنی برادر او بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقی هم ددغو مراسمو لپاره تهران ته تللي دي.

د ایران د حکومت چارواکو د خامنه ای د جنازې او خاورو ته سپارلو لپاره دیوې اونۍ پروګرام برابر کړی دی او هیله لري چې په «ملیونونو» کسان په کې برخه واخلي.

خو د خامنه ای د څه دپاسه دیرش کلنې واکمنۍ په دوران کې ګڼ شمیر ایرانیان د ځپنې ، ګواښ ، ویرې، او سیاسی- اجتماعي اختناق سره مخامخ وو.

حتی تردې چې د کب په نهمه یې د مرګ له اعلان وروسته ځینو ایرانیانو خوښې څرګنده کړه چې دا موضوع وروسته د یوشمیر ایرانیانو د نیول کیدو اودهغوی په حق کې د درنو سزاګانو د صادریدو سبب شوه او ځینې حتی د اعدام له خطر سره هم مخامخ شول.

ناټو کې د امریکا دایمي استازی وايي چې له ایران سره د جګړې په تړاو د واشنګټن او ځینو متحدانو ترمنځ اختلافات اوس پای ته رسېدلي دي.

متیو ویتاکر ویلي، هغه کړکېچونه چې د ایران پر ضد د پوځي عملیاتو له امله رامنځته شوي وو، اوس له منځه تللي او د ناټو غړي انقره کې د مشرانو د راتلونکې غونډې په درشل کې ډېر همغږي شوي دي.

ویتاکر خبریالانو ته وویل، ولسمشر ډونالډ ټرمپ له دې امله ناخوښ و چې د ناټو ځینو غړو هېوادونو امریکا ته اجازه ورنه کړه چې د ایران پر ضد په عملیاتو کې د دوی اډو یا هوايي حریم څخه استفاده وشي او وروسته یې پر دې بریدونو نیوکې هم وکړې.

د راپورونو له مخې، د ایران وروستۍ جګړه او د اوکراین د جګړې اړوند مسایل د ناټو د راتلونکې سرمشریزې له مهمو موضوعاتو څخه دي.

ټاکل شوې چې دا غونډه د دفاعي بودجې پر زیاتوالي، د پوځي صنایعو د ظرفیت پر پراختیا او په منځني ختیځ کې د ناټو پر رول متمرکزه وي.

د پنجشنبې په ورځ د شپږیزې کرکټ لیګ په دویمه ورځ، چې په خوست کې روان دی، آمو نهنګانو د بُست ساتونکو او سپین‌غر پړانګانو ،بند امیر ته ماتې ورکړه.

دا د آمو نهنګانو دویمه او د سپین‌غر پړانګانو لومړنۍ بریا وه.

د شپږیزې سیالۍ چې د چهارشنبې په ورځ پیل شوې، ۱۴ ورځې دوام کوي، او په ترڅ کې به یې ۲۱ شل اوریزې لوبې ترسره شي.

په دغه لیګ کې د افغانستان د کرکټ بورډ په وینا، د سپین‌غر، بند امیر، مس عینک، آمو او بُست لوبډلې د اتلولۍ لپاره سیالي کوي.

د شپږیزې لیګ په یوولسم پړاو کې د افغانستان د ملي لوبډلې ګڼ مشهور لوبغاړي د ځوانو او کورنیو استعدادونو ترڅنګ برخه لري.

د روان کال په سیالیو کې:

• راشد خان د سپین‌غر لوبډلې لوبډلمشر دی.
• عظمت‌الله عمرزی د آمو لوبډلې لوبډلمشر دی.
• رحمان‌الله ګربز د مس عینک لوبډلې لوبډلمشر دی.
• ابراهیم ځدراڼ د بُست لوبډلې لوبډلمشر دی.
• حشمت‌الله شهیدي د بند امیر لوبډلې لوبډلمشر ټاکل شوی دی.

د افغانستان د بدن جوړونې او فټنس ملي لوبډله د جنوبي اسیا سیالیو کې وځلیده او دوه د سرو زرو ، درې د سپینو زرو او یو د برونزو مډال یې ترلاسه کړ.

د افغانستان د بدن جوړونې او فټنس فدراسیون وایي میوند بابکرخېل او نصیب الله عظیمي د سرو زرو مډالونه، او ریاض رحمان، احمد حبیبي او خواجه رفیع صدیقي د سپینو زرو مډالونه وګټل او بلال جلیلي د برونزو مډال خپل کړ.

دا سیالۍ د تېرې سې‌شنبې په ورځ د بوتان پلازمینه تیمفو ښار کې پیل شوې او له افغانستان څخه پکې ۱۵ ورزشکاران ګډون لري.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) وایي، د روان ۲۰۲۶ کال په تیرو شپږو میاشتو کې یې د افغانستان دبشري مرستو لپاره د اړتیا وړ بودیجې یوازې ۱۷ سلنه ترلاسه کړې ده.

اوچا وایي، افغانستان ته د بشري مرستو لپاره ټولټال ۱.۷۱ میلیارده ډالرو ته اړتیا ده، خو تر اوسه یوازې ۲۹۲ میلیونه ډالر برابر شوي دي.

د دې ادارې په وینا، په افغانستان کې ډېری اړمن خلک هره ورځ له داسې سخت وضعیت سره مخ وي چې فکر کوي چې خواړه واخلي که درمل، او یا د نن ورځې خواړه برابر کړي که د سبا .

په دې وروستیو کې د خوړو نړیوال پروګرام (WFP) هم خبرداری ورکړ چې دا مهال ۱۳.۸ میلیونه افغانان له شدیدې یا بېړنۍ خوراکي ناامنۍ سره مخ دي.

د اوکراین چارواکي وايي چې د پنجشنبې په سهار په پلازمېنه کیف باندې د روسیې د توغندیو او ډرون په لویه حمله کې لږ تر لږه ۱۳ کسان وژل شوي او لسګونه نور ټپیان شوي دي.

برید څو ساعته وروسته له هغه وشو چې د اوکراین ولسمشر ولودومیر زیلینسکي د ډبلین سفر لنډ کړ او د استخباراتي راپورونو په حواله یې د روسیې د احتمالي لوی برید په خبر ورکړ.

د روسیې د دفاع وزارت تایید کړه چې دوی په کیف باندې "لوی برید" کړی، او ادعا یې کړې چې دا برید د روسیې په خاوره کې د اوکراین د وروستیو بریدونو په ځواب کې دی.

په اسټرالیا کې د افغانستان د سفیر وحیدالله ویسي د کار موده د جولای په لومړۍ پای ته رسېدلې او ښايي هلته افغان سفارت وتړل شي.

وحیدالله ویسي له ۲۰۱۷ کال راهیسې هلته سفیر پاتې شوی.

ویسي خپله وروستۍ رسمي لیدنه د اسټرالیا له ګورنرې سم موسټین سره کړې او تر هغه وروسته یې د کار د پای ته رسېدو خبر ورکړی.

هغه لیکلي: سفارت ښایي وتړل شي خو زه هیله من یم چې اسټرالیا له افغانانو سره خپلې همکارۍ ته دوام ورکړي.

د اسټرالیا د کډوالۍ او تابعیت د وزارت مرستیال او د پارلمان غړي جولیان هیل هم د ویسي د کار د پای ته رسېدو په اړه لیکلي او ویلي یې دي چې ښاغلي ویسي له ۲۰۱۷ کاله په یوه ډېر ستونزمن وخت کې د سفیر په توګه خدمت وکړ.

په اسټرالیا کې د افغانستان سفارت د نیوزیلنډ او فیجي هېوادونه هم تر پوښښ لاندې لرل او هلته یې مېشتو افغانانو ته خدمات وړاندې کول.

په اسټرالیا کې شاوخوا ۹۰زره افغانان اوسیږي او په نیوزیلنډ کې بیا د افغانانو شمېر شاوخوا ۹ زرو ته رسیږي. په فیجي کې یواځې ۳۰ افغانان په موقتو ویزو اوسیږي.