د وړاندوینې له مخې نن، سبا او بل سبا د افغانستان په اوولس ولایتونو کې د ورښتونو امکانات شته.

د طالبانو د هوا پیژندنې ادارې په یوه بیان کې لیکلي دي چې په هرات، غور، بادغیس، فراه، نیمروز، هلمند، کندهار، رزګان، جوزجان، سرپل، فاریاب، بلخ، غزني، لوګر، میدان وردګ، پروان او کابل کې به واورې او بارانونه وشي.

د خبرپاڼې له مخې په ځینو سیمو کې د سیلابونو د راوتلو امکانات شته.

د پاکستان پوځ د چهارشنبې په ورځ وویل چې افغانستان پولې ته څیرمه ایالتونو کې پر امنیتي ځواکونو د بریدونو د زیاتوالي په وړاندې په بېلابېلو سیمو کې د عملیاتو په ترڅ کې ۳۲ وسله ‌وال وژلي دي.

د جرمني خبري آژانس د راپورله مخې د پوځ د عامه اړیکو څانګې په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې یې امنیتي ځواکونو په بریالیتوب سره ۳۲ تنه چې هغه یې د هند د نیابتي ډلو ترهګربللي، وژلي دي. د پوځ په وینا، ۲۴ وسله ‌وال په خیبر پښتونخوا او اته نور په بلوچستان ایالتونو کې وژل شوي دي.

پوځ خپل لورته د اوښتې مرګ ژوبلې په اړه څه ندي ويلي.

دواړه ایالتونه له افغانستان سره ګډه پوله لري او په وروستیو کې پکې د پاکستاني طالبانو تحریک (TTP) او همدارنګه د بلوچستان د ازادۍ پوځ (BLA) اړوند بېلتون‌ پالو وسله ‌والو بریدونه زیات شوي دي.

د پاکستان ولسمشر اصف علي زرداري په یوه جلا خبرپاڼه کې ویلي: "موږ به د هند تر ملاتړ لاندې د فعالو ترهګرو عناصرو ناوړه پلانونه په هره بیه چې وي، شنډ کړو."

پاکستان پر ګاونډي افغانستان تورلګوي چې د تحریک طالبان پاکستان ملاتړ کوي خو کابل دا تورونه تل رد کړي دي.

د راپورله مخې تېر کال د پاکستان لپاره په وروستیو لسیزو کې یو له تر ټولو خونړیو کلونو څخه و. په دغه هېواد کې له ۵ زرو څخه زیات وسله‌ وال بریدونه شوي چې ۲۷ یې ځانمرګي بریدونه وو.

د ایران له ملاتړه برخمنې د عراق حشد الشعبي وسله ‌والې ډلې د چهارشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د دې ډلې پراډو د امریکا او سعودي عربستان په ګډو هوايي بریدونو کې د وژل شویو کسانو شمېر ۲۰ ته رسېدلی دی.

حشد الشعبي په خپره کړې اعلامیه کې ویلي چې دا شمېرې لومړنۍ دي او لږ تر لږه ۳۲ نور کسان هم په دغو بریدونو کې ټپیان شوي دي.

د امریکا او سعودي عربستان ګډ هوايي بریدونه د بغداد، واسط، نینوا، بصرې، کرکوک، کربلا او دیالې په ولایتونو کې د حشد الشعبي پر مرکزونو ترسره شول، چې په نتیجه کې یې د دغو ځواکونو پوځي تأسیساتو او تجهیزاتو ته هم مالي زیانونه اوښتي دي.

د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) په اعلامیه کې وویل چې دغو ایران پلوه وسله ‌والو په وروستیو ورځو کې څه باندې ۲۴ ډرون بریدونه ترسره کړي دي.

د سینټکام په وینا پرحشد الشعبي د دغو بریدونو هدف "له ایران سره همغږي ترهګر" وو، چې د ایران سپاه پاسداران انقلاب هغوی ته د امریکايي ځواکونو او د سعودي عربستان د انرژۍ پر بنسټیزو تأسیساتو د بریدونو لپاره لارښوونه کړې وه.

د بې پولې ډاکټرانو ټولنې(MSF) له پاکستانه وغوښتل چې د افغانانو جبري ستنول ودروي. دې ټولنې د سې شنبې په ورځ د جولای په ۲۸ په یوه راپورکې وویل، هغه محرومې ټولنې او هغه کسان چې افغانستان ته د بېرته ستنېدو په صورت کې له زیان او خطر سره مخامخ کېږي، باید په رسمي توګه وپېژندل شي او لازم قانوني او بشري خوندیتوب ورته برابر شي.

د بې ‌پولو ډاکټرانو ټولنې د کډوالو پر روغتیایي خدمتونو د پاکستان د حکومت د ناقانونه بهرنیانو د بیرته ستنولو د پلان د اغیزو په اړه ژوره اندیښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي چې یوشمیرکډوالو ورته ویلي چې د نیول کېدو له وېرې او دا چې په روغتیايي مرکزونو کې یې اسناد وپلټل شي خپله درملنه ځنډوي یا ترې تېرېږي. د دې ټولنې په خبره دغه وضعیت هغه روغتیایي ستونزې رامنځته کړي چې د مخنیوي وړدي او په هغو کې د خوارځواکۍ او د امیندوارۍ د پیچلتیاوو پېښې هم شاملې دي.

د پاکستان حکومت د ۲۰۲۳ کال په نومبر میاشت کې د ناقانونه کډوالو د بیرته ستنولو لړۍ پیل کړه چې په لومړي پړاو کې یې بې اسناده افغانان په نښه کړل او وروسته یې دا پلان هغو ثبت ‌شویو کډوالو ته هم وغځاوه چې د افغان تابعیت (ACC) یا PoR) کارټونه یې لرل.

پاکستان د روان کال د جولای له ۱۰مې نېټې راهیسې د ټولو هغو افغانانو چې په هغه هیواد کې د اوسیدو اجازه نه لري، د نیولو او افغانستان د استولو لړۍ ګړندۍ کړې چې تراوسه یې په سوونو کسان د دغه نوي بهیرپه ترڅ کې افغانستان ته لیږلي دي.

سعودي عربستان د چهارشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د دې هېواد وسله والو ځواکونو د امریکا د پوځ له مرکزي قوماندانۍ سینټکام سره په همغږۍ په عراق کې د ایران پلوه ډلو پر ضد "هدفي" بریدونه ترسره کړي دي. ریاض دغه ډلې د سعودي عربستان د تېلو پر تاسیساتو د بې پیلوټه الوتکو د بریدونو مسؤلې بولي.

د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ اعلان وکړ چې دا عملیات په تېرو ۷۲ ساعتونو کې د څه باندې ۳۰ ډرون بریدونو وروسته ترسره شول. د سینټکام په وینا، د ډرون دغه بریدونه د ایران د سپاه پاسداران انقلاب ځواک له خوا پر امریکايي ځواکونو او د سعودي عربستان د انرژۍ پر بنسټیزو تاسیساتو د په نښه کیدو لپاره رهبري کېدل.

د سعودي عربستان دفاع وزارت وویل چې په دغو بریدونو کې په عراق کې هغه ډلې په نښه شوې چې د سعودي عربستان د الشرقیه ولایت د تېلو پر تاسیساتو د بریدونو تور پرې لګېدلی دی. دې وزارت زیاته کړه چې ریاض د کړکېچ د زیاتولو غوښتونکی نه دی، خو د هر ډول " یرغل" پر وړاندې به ځواب ورکړي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت وایي، په یوه چارټرالوتنه کې یې ۳۱ افغانان بیرته افغانستان ته ولیږل.

د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر ډوبرینټ د جرمني په جنوب کې خبریالانو ته وویل، هغه کسان چې د سې شنبې په ورځ افغانستان ته استول شوي، " ډیری یې ډېر خطرناک او خطرناک مجرمان وو، چې د قتل، جنسي تېري او تاوتریخوالي جرمونه یې ترسره کړي وو."

هغه زیاته کړه، په الوتکه کې یو داسې کس هم و چې په کوم جرم نه و محکوم شوی، خو پر هغه هم له جرمني د ایستلو لازمي حکم نافذ و. د نوموړي په وینا، دغه کس مخکې په یوه بل اروپايي هېواد کې د پناه غوښتنه کړې وه، خو وروسته بېرته جرمني ته ستون شوی و.

د دغو افغانانو ستنول د هغې هوکړې پربنسټ ترسره شوي چې د طالبانو له حکومت سره شوې او له مخې یې د جرمني حکومت کولای شي د دریم ګړو هیوادونو له ښکیلتیا پرته افغانستان ته د افغانانو د بیرته ستنولو لړۍ په منظم ډول مخ ته یوسي.

له ۲۰۲۴ کال راهیسې، چې جرمني افغانستان ته د کډوالو د بېرته ستنولو بهیر بیا پیل کړی، تر اوسه یې له ۲۰۰ څخه ډېر کسان بېرته افغانستان ته استولي دي. د بشري حقونو د سازمان امنېسټي انټرنېشنل په وینا، لږ تر لږه یو له دغو بېرته ستنول شویو کسانو وروسته وژل شوی دی.

ملګري ملتونه وایي چې په افغانستان کې رسنۍ لاهم تر فشار لاندې دي.

دا خبره د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندویه مأموریت (یوناما) په هغه راپور کې چې د سې شنبې په ورځ‌یې خپور کړی کړی او ویلي یې دي چې د یوناما د بشري حقونو څانګې د خبریالانو د توقیف او د رسنیو د فعالیتونو د ځنډولو څو پېښې مستندې کړي چې هغه د دې څرګندونه کوي چې د رسنیو سکټور لاهم په یوه ستونزمن چاپېریال کې فعالیت کوي.

په افغانستان کې د بشري حقونو د وضعیت په اړه د یوناما راپور په دې هېواد کې د ۲۰۲۶ کال د اپرېل څخه تر جون پورې موده رانغاړي.

په دغه راپور کې د واکمنو چارواکو له‌خوا پر رسنیو د فشارونو په اړه د خبریالانو د نیول کېدو او د رسنیو د تړل کېدو د څو پېښو یادونه شوې او دغه‌راز ویل شوي چې یو شمېر رسنیو د مالي ستونزو له امله خپل فعالیتونه درولي دي.

جرمني یو ځل بیا افغانان د چارټر الوتنې له لارې خپل هېواد ته ستانه کړل.

د جرمني خبري اژانس د راپور له مخې، د دغو افغانانو د سپرلۍ الوتکه د سې شنبې سهار وختي د جرمني د لایپزیګ له هوايي ډګر څخه د کابل پر لور والوتله.

تر اوسه د دغو افغانانو په اړه چې دوی څومره کسان وو او د کومو لاملونو له امله بېرته افغانستان ته واستول شول، نور جزئیات نه‌دي خپاره شوي.

خو د جرمني د ختیځ ایالت ساکسوني د کورنیو چارو وزارت د دغو افغانانو د ډیپورټ بهیر تأیید کړی دی.

په کابل هوايي ډګر کې هم عیني شاهدانو ویلي چې یو شمېر کورنۍ د خپلو خپلوانو د ورتګ د هرکلي لپاره راټولې شوې وې او چارواکو ورته ویلي چې د ډیپورټ شویو د نومونو د ثبت او پوښتنو ګروېږنو وروسته ښایي خوشې شي، خو کله چې له کورنیو یې تضمین ترلاسه کړي.

د راپور له مخې، د دغو افغانانو ستنول د هغې هوکړې پر بنسټ ترسره شوي چې د طالبانو له حکومت سره شوې او له مخې یې د جرمني حکومت کولای شي د درېیم‌ګړو هېوادونو له ښکېلتیا پرته افغانستان ته د افغانانو د بېرته ستنولو لړۍ په منظم ډول مخ ته یوسي.

د جرمني حکومت ویلي هغه افغانان چې په دې هېواد کې یې درانه جرمونه ترسره کړي او نور هغوی چې د پناه غوښتنې یې رد شوي بېرته افغانستان ته لېږي، خو منتقدین وایي چې د جرمني حکومت له بشري حقونو څخه د سرغړونو، په ځانګړي ډول د ښځو پر وړاندې محدودیتونو سره سره طالبانو ته رسمیت ورکړی او هم‌یې هغوی ته امتیاز ورکړی.

د راپور له مخې په دغو امتیازاتو کې دا هم شامل دي چې په جرمني کې د افغانستان په ډیپلوماتیکو استازولیو کې د طالبانو ډیپلوماتانو ته د فعالیت اجازه ورکړل شوې ده.

د سره صلیب نړیواله کمېټه د افغانستان په څو ولایتونو کې له سوونو زیانګالو ښځو سره د مرستې خبر ورکوي.

د افغانستان لپاره د دې کمېټې څانګې د سې شنبې په ورځ په خپله اېکس پاڼه کې لیکلي چې په پروان، کندهار او خوست ولایتونو کې یې د افغاني سرې میاشتې ټولنې په همکارۍ زرو زیانګالو امیندواره او شیدې ورکوونکو ښځو ته نغدې مرستې او د تغذیې په اړه روزنه ورکړې ده.

د سره صلیب په وینا دا مرسته له میندو سره مرسته کوي چې خپلې بېړنۍ اړتیاوې پوره کړي او د خپلو کورنیو لپاره د دسترخوان پر سر مقوي خواړه کېږدي.

یو شمېر زیانګالو مېرمنو سره دا مرسته داسې مهال کېږي چې د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ ادارې (اوچا) د تېرې یکشنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې که په روان کال کې لازمه بودجه ترلاسه نه‌کړي، نو په افغانستان کې به میلیونونه ماشومان له ژوند ژغورونکو روغتیایي او تغذیوي خدمتونو بې‌برخې شي.

د اوچا په خبره د بودجې کمښت په ۲۰۲۶ کال کې په افغانستان کې د ۵،۷ میلیونو ماشومانو او میندو لپاره د تغذیې پروګرامونه له ګواښ سره مخ کړي دي.

روېټرز خبري اژانس ته باخبره سرچینو ویلي چې عمان، د خلیج هېوادونو په ملاتړ، ایران ته د هرمز تنګي د ګډ مدیریت لپاره یو پلان وړاندې کړی دی.

د دې طرحې له مخې، د دغه مهمې سمندري لارې مدیریت به په ګډه ترسره کېږي او له تېرېدونکو کښتیو څخه به د خدمتونو په بدل کې اختیاري فیسونه اخیستل کېږي.

دا طرحه داسې مهال وړاندې شوې چې د هرمز تنګي د کنټرول پر سر په تېرو نږدې دوو اوونیو کې د امریکا او ایران ترمنځ شخړو زور اخیستی و.

د روېټرز په وینا، امریکا غواړي چې د هرمز تنګي وضعیت له جګړې مخکې حالت ته وروګرځي او کښتۍ د دې تنګي له لارې له فیس پرته په ازاده توګه تګ راتګ وکړي، خو ایران ټینګار کوي چې باید د دغې ستراتېژیکي سمندري لارې په مدیریت کې رول ولري.

تر اوسه تهران په رسمي ډول د عمان وړاندیز ته ځواب نه‌دی ورکړی، خو د دې هېواد چارواکو په وروستیو ورځو کې په تهران کې له ایراني چارواکو سره د دې طرحې په اړه خبرې کړې دي.

په همدې حال کې، د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي هم له خپلو عماني او سعودي سیالانو سره په اړیکو کې د هرمز تنګي په اړه د سیمه‌ییزې همکارۍ پر اهمیت ټینګار کړی دی.

د اروپا د مرکزي او لوېدیځو سیمو پر لور د تودوخې د نوې څپې له نږدې کېدو سره، د فرانسې او هسپانیې چارواکو د ځنګلونو د اورونو د خطر د زیاتېدو خبرداری ورکړی دی.

د دواړو هېوادونو چارواکو د سې‌شنبې په ورځ وویل چې اوروژونکو د پراخو اورلګېدنو په مهار کې پرمختګ کړی، خو خطر لا هم شته.

په فرانسه کې ځايي چارواکو ویلي چې د دغه هېواد د سوېل لوېدیځ په ژیروند سیمه کې اور تېره شپه نور نه دی پراخ شوی. د فرانسې ولسمشر امانویل مکرون خبرداری ورکړی چې راتلونکې اوونۍ به ستونزمنې وي او د دې بحران پر وړاندې مبارزه لا ډېرې چمتووالي ته اړتیا لري.

په هسپانیه کې هم چارواکو د مادرید لوېدیځ سیمه کې د اور د مهار د عملیاتو د پرمختګ خبر ورکړی، خو د دغه هېواد د هواپېژندنې ادارې ویلي چې د تودوخې نوې څپه به د چهارشنبې له ورځې پیل شي او د هېواد په ډېرو سیمو کې به د اورلګېدنې خطر زیات کړي.

د راپورونو له مخې، د روان میلادي کال له پیل راهیسې په هسپانیه کې شاوخوا ۱۵۰ زره هکټاره او په فرانسه کې ۱۱۵ زره هکټاره ځمکه د ځنګلونو په اورونو کې سوځېدلې ده.

ورسره هم‌مهاله، د پرتګال په شمالي او مرکزي سیمو کې هم څو اورلګېدنې دوام لري او تر زرو ډېر اوروژونکي د اطفایې الوتکو او چورلکو په مرسته د دغو اورونو د مهار هڅې کوي.