اروپایي ټولنې په افغانستان کې د ښځو د اقتصادي پياوړتیا د پروګرام لپاره د لس میلیونه یورو مرستې اعلان وکړ.

په افغانستان کې د اروپایي ټولنې استازې ویرونیکا بوکوویچ پوهار د پنجشنبې په ورځ وویل چې په دې لس میلیونه یورو مرستې به د ښځو لپاره کوچینۍ تصدۍ جوړې شي.

د اروپایي ټولنې په بیان کې راغلې دي چې دا مرستې به د ملګرو ملتو د پراختیایي ادارې( یو این ډي پي) له لورې ولګول شي. بیان زیاتوي چې له شریعت سره به سم افغان ښځو ته مالي خدمات چمتو شي او په تجارتي برخه کې به وروزل شي.

یو این ډي پي ویلي دي چې په افغانستان کې له دوه زره یو ویشتم کال راپه دې خوا چې طالبان بیا ځلي واکمان شوې دي، نړیوالې مرستې کمې شوې او پر ښځو محدودیتونه زیات شوې چې له امله یې په اقتصادي ډګر کې د دوی هلې ځلې له خنډونو سره مخامخ شوې دي.

د طالبانو حکومت یوه باخبره سرچینه وايي چترال باندې د طالبانو وروستیو هوايي بریدونو کې، د وسله‌والو مخالفینو پناه‌ځایونه په نښه شوي دي.

د طالبانو حکومت دغې سرچینې چې د موضوع د حساسیت له امله‌یې ونه‌غوښتل نوم‌یې خپور شي، د چهارشنبې په ورځ (د اسد په ۷مه) ازادي راډیو ته وویل چې د طالبانو ځواکونو د پاکستان د چترال پر سیمه په دوو "غچ اخیستونکو" جلا بریدونو کې د مخالفو ډلو پناه‌ځایونه په نښه کړي دي.

سرچینه پرته له جزئیاتو زیاتوي چې په دغو بریدونو کې د یادو ډلو یو شمېر غړي وژل شوي او پناه‌ځایونه‌یې هم له‌منځه وړل شوي دي.

د پاکستان حکومت تر اوسه په دې اړه څه نه‌دي ویلي او ازادي راډیو هم نه‌شي کولای د خپلواکو منابعو له‌خوا د دغو بریدونو یا مطرح شویو ادعاوو تأیید یا رد ترلاسه کړي.

سرچینه وايي دا بریدونه د مخالفو وسله‌والو له‌خوا د چترال له سیمې د بدخشان پر زیباک ولسوالۍ د شوي برید په غبرګون کې ترسره شوي دي.

تر دې مخکې، د طالبانو حکومت لوی درستیز، فصیح‌الدین فطرت، د شنبې په ورځ ادعا کړې وه چې د پاکستان حکومت د طالبانو یو شمېر مخالفان سمبال کړي او زیباک ولسوالۍ ته‌یې استولي دي، خو د هغه په وینا، د طالبانو ځواکونو هغوی ته درنه مرګ‌ژوبله اړولې ده.

بل‌خوا، د یاسین ضیا په مشرۍ د افغانستان د ازادۍ جبهې هم د شنبې په ورځ په خپلې اېکس‌پاڼې د یوې وېډیو په خپرولو ادعا وکړه چې د زیباک په نښتو کې یې طالبانو ته درنه مرګ‌ژوبله اړولې او ادعا یې وکړه چې د طالبانو دوه بې‌پیلوټه الوتکې چې په ټکو یې د جبهې تر کنټرول لاندې سیمو کې یې عملیات کول، نسکورې کړې دي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) خبرداری ورکوي چې د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې سخت بارانونه، ناڅاپي سېلابونه او د ځمکې ښویېدنې امکان لري ناچاوده مهمات رابرسېره کړي او د سیمې د اوسېدونکو او مرستندویانو ژوند له خطر سره مخ کړي.

اوچا د چهارشنبې په ورځ «د اسد په ۷مه» په خپل راپور کې ویلي چې سختو بارانونو او ناڅاپي سېلابونو د افغانستان د مرکزي، ختیځو او سوېل‌ختیځو سیمو ځینې برخې اغېزمنې کړې دي.

د دې ادارې په وینا، نورستان ولایت لا هم د سېلابونو له امله د اغېزمنو شویو سیمو تر ټولو بحراني وضعیت لري.

د طالبانو حکومت چارواکو ویلي چې په نورستان ولایت کې د وروستیو سېلابونو له امله لږ تر لږه ۲۳ کسان مړه او شااوخوا ۸۰ نور ټپیان شوي دي.

افغانستان چې د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې له ډېرو زیانګالو هېوادونو څخه شمېرل کېږي، په وروستیو کلونو کې د ویجاړوونکو سېلابونو له زیاتېدو سره مخ شوی دی.

د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ د چهارشنبې په ورځ (د اسد په ۷مه) خبرداری ورکړ چې متحده ایالات به ایران ته «سخت ځواب» ورکړي.

دا وروسته له هغې چې د امریکا پوځ اعلان وکړ چې د ایران له‌خوا منځني ختیځ کې د امریکايي ځواکونو په لور توغول شوي څو بالستیک توغندي یې شنډ کړي دي.

ټرمپ فاکس نیوز شبکې ته وویل چې پر ایران به ډېر دروند ګوزار وشي.

تر دې مخکې، د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ (سنټکام) د ایران په وخت د چهارشنبې سهار ویلي و چې د ایران سپاه پاسداران ځواکونو هڅه کړې وه په منځني ختیځ کې پر مېشتو امریکايي ځواکونو ناڅاپي برید وکړي او له ایرانه‌یې څو بالستیک توغندي توغولي وو، خو ټول توغندي شنډ شوي دي.

ټرمپ د دې پوښتنې په ځواب کې چې له ایران سره د خبرو اترو د دوام امکان شته که نه، وویل: "موږ به اجازه ورکړو چې خبرې اترې دوام ومومي."

ټاکل شوې ده د «کانټیننټل جام» په نوم د فوټسال سیالۍ چې د افغانستان ملي لوبډله هم په‌کې ګډون لري، د اګسټ په لومړۍ نېټه (د شنبې په ورځ) پیل شي.

په دې سیالیو کې د افغانستان ترڅنګ د روسیې، ویتنام، نیوزیلنډ او تایلنډ ملي لوبډلې برخه اخلي.

د افغانستان د فوټسال ملي لوبډله پرون په دغو سیالیو کې ګډون لپاره تایلنډ ته ولاړه.

د افغانستان لومړۍ لوبه به د اګسټ په دوهمه (د یکشنبې په ورځ) د کوربه هېواد تایلنډ پر وړاندې ترسره شي.

ټاکل شوې ده چې د کانټیننټل فوټسال جام سیالۍ د اګسټ تر شپږمې دوام وکړي.

د پاکستان پوځ د چهارشنبې په ورځ وویل چې افغانستان پولې ته څیرمه ایالتونو کې پر امنیتي ځواکونو د بریدونو د زیاتوالي په وړاندې په بېلابېلو سیمو کې د عملیاتو په ترڅ کې ۳۲ وسله ‌وال وژلي دي.

د جرمني خبري آژانس د راپورله مخې د پوځ د عامه اړیکو څانګې په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې یې امنیتي ځواکونو په بریالیتوب سره ۳۲ تنه چې هغه یې د هند د نیابتي ډلو ترهګربللي، وژلي دي. د پوځ په وینا، ۲۴ وسله ‌وال په خیبر پښتونخوا او اته نور په بلوچستان ایالتونو کې وژل شوي دي.

پوځ خپل لورته د اوښتې مرګ ژوبلې په اړه څه ندي ويلي.

دواړه ایالتونه له افغانستان سره ګډه پوله لري او په وروستیو کې پکې د پاکستاني طالبانو تحریک (TTP) او همدارنګه د بلوچستان د ازادۍ پوځ (BLA) اړوند بېلتون‌ پالو وسله ‌والو بریدونه زیات شوي دي.

د پاکستان ولسمشر اصف علي زرداري په یوه جلا خبرپاڼه کې ویلي: "موږ به د هند تر ملاتړ لاندې د فعالو ترهګرو عناصرو ناوړه پلانونه په هره بیه چې وي، شنډ کړو."

پاکستان پر ګاونډي افغانستان تورلګوي چې د تحریک طالبان پاکستان ملاتړ کوي خو کابل دا تورونه تل رد کړي دي.

د راپورله مخې تېر کال د پاکستان لپاره په وروستیو لسیزو کې یو له تر ټولو خونړیو کلونو څخه و. په دغه هېواد کې له ۵ زرو څخه زیات وسله‌ وال بریدونه شوي چې ۲۷ یې ځانمرګي بریدونه وو.

د ایران له ملاتړه برخمنې د عراق حشد الشعبي وسله ‌والې ډلې د چهارشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د دې ډلې پراډو د امریکا او سعودي عربستان په ګډو هوايي بریدونو کې د وژل شویو کسانو شمېر ۲۰ ته رسېدلی دی.

حشد الشعبي په خپره کړې اعلامیه کې ویلي چې دا شمېرې لومړنۍ دي او لږ تر لږه ۳۲ نور کسان هم په دغو بریدونو کې ټپیان شوي دي.

د امریکا او سعودي عربستان ګډ هوايي بریدونه د بغداد، واسط، نینوا، بصرې، کرکوک، کربلا او دیالې په ولایتونو کې د حشد الشعبي پر مرکزونو ترسره شول، چې په نتیجه کې یې د دغو ځواکونو پوځي تأسیساتو او تجهیزاتو ته هم مالي زیانونه اوښتي دي.

د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) په اعلامیه کې وویل چې دغو ایران پلوه وسله ‌والو په وروستیو ورځو کې څه باندې ۲۴ ډرون بریدونه ترسره کړي دي.

د سینټکام په وینا پرحشد الشعبي د دغو بریدونو هدف "له ایران سره همغږي ترهګر" وو، چې د ایران سپاه پاسداران انقلاب هغوی ته د امریکايي ځواکونو او د سعودي عربستان د انرژۍ پر بنسټیزو تأسیساتو د بریدونو لپاره لارښوونه کړې وه.

د بې پولې ډاکټرانو ټولنې(MSF) له پاکستانه وغوښتل چې د افغانانو جبري ستنول ودروي. دې ټولنې د سې شنبې په ورځ د جولای په ۲۸ په یوه راپورکې وویل، هغه محرومې ټولنې او هغه کسان چې افغانستان ته د بېرته ستنېدو په صورت کې له زیان او خطر سره مخامخ کېږي، باید په رسمي توګه وپېژندل شي او لازم قانوني او بشري خوندیتوب ورته برابر شي.

د بې ‌پولو ډاکټرانو ټولنې د کډوالو پر روغتیایي خدمتونو د پاکستان د حکومت د ناقانونه بهرنیانو د بیرته ستنولو د پلان د اغیزو په اړه ژوره اندیښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي چې یوشمیرکډوالو ورته ویلي چې د نیول کېدو له وېرې او دا چې په روغتیايي مرکزونو کې یې اسناد وپلټل شي خپله درملنه ځنډوي یا ترې تېرېږي. د دې ټولنې په خبره دغه وضعیت هغه روغتیایي ستونزې رامنځته کړي چې د مخنیوي وړدي او په هغو کې د خوارځواکۍ او د امیندوارۍ د پیچلتیاوو پېښې هم شاملې دي.

د پاکستان حکومت د ۲۰۲۳ کال په نومبر میاشت کې د ناقانونه کډوالو د بیرته ستنولو لړۍ پیل کړه چې په لومړي پړاو کې یې بې اسناده افغانان په نښه کړل او وروسته یې دا پلان هغو ثبت ‌شویو کډوالو ته هم وغځاوه چې د افغان تابعیت (ACC) یا PoR) کارټونه یې لرل.

پاکستان د روان کال د جولای له ۱۰مې نېټې راهیسې د ټولو هغو افغانانو چې په هغه هیواد کې د اوسیدو اجازه نه لري، د نیولو او افغانستان د استولو لړۍ ګړندۍ کړې چې تراوسه یې په سوونو کسان د دغه نوي بهیرپه ترڅ کې افغانستان ته لیږلي دي.

سعودي عربستان د چهارشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د دې هېواد وسله والو ځواکونو د امریکا د پوځ له مرکزي قوماندانۍ سینټکام سره په همغږۍ په عراق کې د ایران پلوه ډلو پر ضد "هدفي" بریدونه ترسره کړي دي. ریاض دغه ډلې د سعودي عربستان د تېلو پر تاسیساتو د بې پیلوټه الوتکو د بریدونو مسؤلې بولي.

د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ اعلان وکړ چې دا عملیات په تېرو ۷۲ ساعتونو کې د څه باندې ۳۰ ډرون بریدونو وروسته ترسره شول. د سینټکام په وینا، د ډرون دغه بریدونه د ایران د سپاه پاسداران انقلاب ځواک له خوا پر امریکايي ځواکونو او د سعودي عربستان د انرژۍ پر بنسټیزو تاسیساتو د په نښه کیدو لپاره رهبري کېدل.

د سعودي عربستان دفاع وزارت وویل چې په دغو بریدونو کې په عراق کې هغه ډلې په نښه شوې چې د سعودي عربستان د الشرقیه ولایت د تېلو پر تاسیساتو د بریدونو تور پرې لګېدلی دی. دې وزارت زیاته کړه چې ریاض د کړکېچ د زیاتولو غوښتونکی نه دی، خو د هر ډول " یرغل" پر وړاندې به ځواب ورکړي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت وایي، په یوه چارټرالوتنه کې یې ۳۱ افغانان بیرته افغانستان ته ولیږل.

د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر ډوبرینټ د جرمني په جنوب کې خبریالانو ته وویل، هغه کسان چې د سې شنبې په ورځ افغانستان ته استول شوي، " ډیری یې ډېر خطرناک او خطرناک مجرمان وو، چې د قتل، جنسي تېري او تاوتریخوالي جرمونه یې ترسره کړي وو."

هغه زیاته کړه، په الوتکه کې یو داسې کس هم و چې په کوم جرم نه و محکوم شوی، خو پر هغه هم له جرمني د ایستلو لازمي حکم نافذ و. د نوموړي په وینا، دغه کس مخکې په یوه بل اروپايي هېواد کې د پناه غوښتنه کړې وه، خو وروسته بېرته جرمني ته ستون شوی و.

د دغو افغانانو ستنول د هغې هوکړې پربنسټ ترسره شوي چې د طالبانو له حکومت سره شوې او له مخې یې د جرمني حکومت کولای شي د دریم ګړو هیوادونو له ښکیلتیا پرته افغانستان ته د افغانانو د بیرته ستنولو لړۍ په منظم ډول مخ ته یوسي.

له ۲۰۲۴ کال راهیسې، چې جرمني افغانستان ته د کډوالو د بېرته ستنولو بهیر بیا پیل کړی، تر اوسه یې له ۲۰۰ څخه ډېر کسان بېرته افغانستان ته استولي دي. د بشري حقونو د سازمان امنېسټي انټرنېشنل په وینا، لږ تر لږه یو له دغو بېرته ستنول شویو کسانو وروسته وژل شوی دی.

ملګري ملتونه وایي چې په افغانستان کې رسنۍ لاهم تر فشار لاندې دي.

دا خبره د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندویه مأموریت (یوناما) په هغه راپور کې چې د سې شنبې په ورځ‌یې خپور کړی کړی او ویلي یې دي چې د یوناما د بشري حقونو څانګې د خبریالانو د توقیف او د رسنیو د فعالیتونو د ځنډولو څو پېښې مستندې کړي چې هغه د دې څرګندونه کوي چې د رسنیو سکټور لاهم په یوه ستونزمن چاپېریال کې فعالیت کوي.

په افغانستان کې د بشري حقونو د وضعیت په اړه د یوناما راپور په دې هېواد کې د ۲۰۲۶ کال د اپرېل څخه تر جون پورې موده رانغاړي.

په دغه راپور کې د واکمنو چارواکو له‌خوا پر رسنیو د فشارونو په اړه د خبریالانو د نیول کېدو او د رسنیو د تړل کېدو د څو پېښو یادونه شوې او دغه‌راز ویل شوي چې یو شمېر رسنیو د مالي ستونزو له امله خپل فعالیتونه درولي دي.