د امریکا د متحد ایالتونو ولسمشر یو ځل بیا وویل چې لاهم هغه انتخاب د میز پر سر دی چې پر ایران به برید کوي.

ډونالډ ټرمپ د سې شنبې په ورځ په سپینه ماڼۍ کې د خبرې غونډې پرمهال دا هم وویل چې اونۍ مخکې د چهارشنبې او پنجشنبې په ورځو د ایران د اسلامي جمهوریت چارواکو غوښتل د لاریون کوونکو اته سوه اووه دیرش تنه اعدام کړي، خو د ده له خبرداري وروسته ایران دا کار ونه کړ.

د امریکا ولسمشر بیا وویل چې د ایران چارواکو ته یې وویل، که دا کسان اعدام شي دا به د دوی لپاره ډیره بده شي چې له دې خبرداري وروسته دوی نیولي معترضین اعدام نه کړل.

د امریکا ولسمشر بیا وویل چې دی نه پوهیږي چې په راتلونکې کې به د ایران چارواکي څه وکړي خو د اوس لپاره یې د دې کسانو له اعدامولو لاس اخیستی دی.

د طالبانو د حکومت دفاع وزارت ادعا کړې چې د کندهار د ۲۰۵ البدر قول اردو ځواکونو په سیمه کې د پاکستان د امنیتي ځواکونو ۷ پوستې نیولې دي.
د دې وزارت ویاند عنایت ‌الله خوارزمي نن چهارشنبې په خپله ایکسپاڼه کې دغه راز ادعا وکړه چې دغو ځواکونو بیګا شپه د پاکستان لسګونه سرتېري وژلي او ټپیان کړي دي.
تر اوسه د طالبانو دا ادعا د خپلواکو سرچینو له خوا نه ده تأیید شوې او د پاکستان چارواکو هم په دې اړه کومه تبصره نه ده کړې.
خو تردې مخکې پاکستاني چارواکو هم ورته ادعا کړې وه چې ګواکې د دواړو غاړو تر منځ په نښتو کې یې طالبانو ته مرګ ژوبله اړولې ده.

د ملګرو ملتونو کارپوهانو د سې شنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې په افغانستان کې د طالبانو لخوا د عدلي پرېکړو پر اساس په عام محضر کې خلکو ته د فزیکي سزاګانو زیاتوالی د نړیوالو بشري حقونو له قانون څخه سرغړونه ده.

دغو کارپوهانو وویل: "فزیکي سزا د انساني کرامت او بدني سلامتیا خلاف جرم دی او شډیډ ډول یې کیدای شي ظالمانه، غیرانساني یا د سپکاوی وړسزا او شکنجه وبلل شي او باید هغه سمدستي ودرول شي." د طالبانو حکومت تل ټینګار کړی چې دا سزاګانې د اسلامي شریعت له مخې تطبیقېږي.

په هغه بیان کې چې د ملګروملتونو په ویبپاڼه کې خپورشوی ویل شوي، له ۲۰۲۱ کال راهیسې چې طالبان په افغانستان کې بیا وک ته رسیدلي، یوازې په ۲۰۲۵ کال کې د تیرو ټولو کلونو په پرتله په دې هیواد کې ډیر نارینه او ښځینه په عام محضر کې په دُرو وهل شوي دي. د دغو کارپوهانو په خبره نښې ښيي چې په ۲۰۲۶ کال کې به د دغو سزاګانو عملی کول لا زیات شي.

د ملګروملتونو د کارپوهانو په وینا په ۲۰۲۵ کال کې د طالبانو د محکمو د شمیرو له مخې لږترلږه ۱۱۱۰ کسان، چې ۹۴۰ یې نارینه او ۱۷۰ یې ښځې وې، په عام محضرکې په دُرو وهل شوي چې دا د ۲۰۲۴ کال پرتله نژدې دوه چنده زیاتې دي.

دغو کارپوهانو خبرداری ورکړ چې د طالبانو د محاکمو نوي جزایي مقررات چې د ۲۰۲۶ کال په جنوري کې خپاره شوي، کولای شي، د دا ډول غیرقانوني سزاګانو عملي کول لا زیات کړي.

د ملګروملتونو کارپوهانو له نړیوالې ټولنې غوښتي چې بايد په افغانستان کې د بشري حقونو د بحران په اړه پیاوړی غږ اوچت کړي او زیاتوي په دې غوښتنه کې باید د یوې عادلانه قانوني پروسي یقیني کول او د بدني سزاګانو او د اعدام پربشپړ بندولو ټینګار شامل وي.

د امریکا مرکزي قومندانۍ سینټکام وایي، ځواکونو یې تر اوسه د یوه اوبتل په ګډون د ایران ۱۷ بېړۍ له منځه وړي او نږدې دوه زره هدفونه یې په ایران کې په نښه کړي دي. د سینټکام قومندان برد کوپرد سې شنبې په ورځ د مارچ په دریمه په خپله ایکسپاڼه کې په یوه ویډیویي پیغام کې وویل : " نن ورځ حتی یوه ایراني بېړۍ هم په فارس خلیج، هرمز تنګي او عمان خلیج کې په حرکت کې نه ده."

نوموړي زیاته کړه چې په دې عملیاتو کې له ۵۰ زرو څخه زیات پوځیان، ۲۰۰ جنګي الوتکې، دوه الوتکه وړونکې بېړۍ او امریکایي بم غورځوونکې الوتکې برخه لري او نور پوځي تجهیزات او ځواکونه هم سیمې ته د رسېدو په حال کې دي.

کوپر همدارنګه وویل چې امریکا او اسرائیل تر اوسه پرایران دوه چنده د هغو بریدونو ترسره کړي چې امریکا په ۲۰۰۳ کال کې پر عراق د یرغل په پیل کې کړي و.

په عین حال کې د قطر دفاع وزارت د سې شنبې په ورځ اعلان وکړ چې د ایران یو بالستیک توغندی ، په قطر کې د العدید پر پوځي اډې ولګېد. دا اډه په منځني ختیځ کې د امریکا تر ټولو لویه پوځي اډه بلل کېږي.

د وزارت په اعلامیه کې ویل شوي چې د ایران له لوري د توغول شویودوو بالستیک توغندیو یویې د هوايي مدافعې سیستمونو شنډ کړی خو بل ترې تیرشوی او پردې اډې لګیدلی. د وزارت په وینا په دې پیښه کې چاته ځاني زیان ندی اوښتی.

ایران تېر کال هم پرخپل اټومي تاسیساتو د امریکا د بریدونو په ځواب کې دا اډه په نښه کړې وه.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، ایران ته به په راتلونکو ورځو کې سخت ګوزار ورکړل شي.

ټرمپ د سې شنبې په ورځ د مارچ په ۳مه په سپینه ماڼۍ کې د جرمني له صدراعظم فریدریخ میرڅ سره د کتنې په مهال وویل: "لوی او پراخ بریدونه همدا اوس روان دي."

هغه خبرداری ورکړ: "دوی (ایران) نور هوايي دفاع نه لري، نور هېڅ ډول د کشف سیستمونه هم نه لري، نوهغوی به ډیرسخت زیان وویني."

ټرمپ همدارنګه یو ځل بیا ټینګار وکړ چې د ایران د ستر مشرعلي خامنه یي په ګډون د ایران د مشرتابه ډېری غړي د امریکا او اسرائیل په بریدونو کې وژل شوي چې دې کار رژیم له یوه نامعلوم برخلیک سره مخامخ کړی دی.

هغه وویل: "ډېری هغه کسان چې زموږ په پام کې وو، وژل شوي دي. اوس بله ډله شته چې د راپورونو له مخې ښايي هغوی هم وژل شوي وي."

د برېتانیا حکومت د سې شنبې په ورځ د مارچ په ۳مه اعلان وکړ چې له دې وروسته به د افغانستان، کامرون، میانمار او سوډان اتباعو ته د زده کړو وېزې ورکول بند کړي او افغانانو ته به د کار وېزې هم ودرول شي. دا پرېکړه د پناه غوښتونکو پر وړاندې د بریتانیا د حکومت د سخت دریځۍ د سیاستونو د یوې برخې په توګه شوې ده.

د کورنیو چارو وزارت وویل چې له دغو هېوادونو څخه د محصلینو له خوا د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه ډېر زیات شوي او له ۲۰۲۱ کال راهیسې نږدې ۱۳۵زره پناه غوښتونکي له قانوني لارو بریتانیا ته داخل شوي دي. د کورنیو چارو وزیرې شبانه محمود په یوه اعلامیه کې وویل: "برېتانیا به تل هغو خلکو ته پناه ورکړي چې له جګړې او ځورونې تښتي، خو زموږ د وېزو له سیستم څخه باید ناوړه ګټه وانخیستل شي."هغې زیاته کړه: "له همدې امله زه دا بې ‌سارې پریکړه کوم چې پرهغو اتباعووېزې ودروم چې غواړي زموږ له سخاوت څخه ناوړه استفاده وکړي."

د کورنیو چارو وزارت وویل چې د افغانستان په ګډون د دغو څلورو هیوادونو د محصلینو له خوا د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه د ۲۰۲۱ او ۲۰۲۵ کلونو ترمنځ له څه باندې ۴۷۰ سلنه زیات شوي او زیاته کړې یې ده چې که څه هم حکومت د ۲۰۲۵ کال په اوږدو کې د محصلینو له خوا شل سلنه پناه غوښتنلیکونه ردکړي خو لا هم نورو اقداماتو ته اړتیا ده، ځکه هغه کسان چې د زده کړو په وېزو بریتانیا ته راځي، لا هم د ټول سیسټم د پناه غوښتنو ۱۳ سلنه جوړوي.

د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان وایي، هیواد یې چمتودي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د شخړو د پای ته رسولو لپاره د اوربند د بیا ټینګیدو په هڅو کې برخه واخلي. د رسنیو د راپورونو له مخې د ترکیې ولسمشرد سې شنبې په ورځ د مارچ په دریمه د پاکستان له صدراعظم شهباز شریف سره په ټیلفوني خبرو کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د کړکیچ او په منځني ختیځ کې د روانې جګړې په اړه خبرې وکړې.

د پاکستان له صدراعظم سره په خبرو کې اردوغان په هغه هیواد کې وروستي ترویستي بریدونه په کلکه وغندل او د ترهګرۍ په وړاندې مبارزه کې یې د خپل هیواد پرملاتړبیا ټینګار وکړ.

انقرې مخکې هم د اسلام ‌اباد او کابل ترمنځ د اوربند په ټینګیدو کې مرسته کړې او څو ځلې یې د دواړو هیوادونو د پلاوو ترمنځ د خبرو کوربه توب کړی و.

اردوغان همدارنګه په منځني ختیځ کې د روانې جګړې په اړه چې پرایران د اسراییل او امریکا له لوري د تیرې شنبې له بریدونو وروسته پیل شوې، د ډیپلوماتیکو هڅو د بیا پیلیدو پراړتیا ټینګاروکړ.

د اروپايي ټولنې د پناه غوښتنې ادارې وايي،" په ۲۰۲۵کال کې د پناه غوښتنې په غوښتنلیکونو کې شل سلنه کموالی راغلی دی".

خو دغو ادارو خبرداری ورکړی چې ښايي په ایران کې روانه جګړه د کډوالۍ بې سارې څپه رامنځته کړي.

د اروپايي ټولنې د پناه غوښتنې ادارو په هغه راپور کې چې د ایران د جګړې له پیل وړاندې خپور شوی راغلي" که چیرته د ایران د نفوس یوازې لس سلنه خلک کډوالۍ ته اړ شي نو دا به د وروستیو لسیزو د کډوالۍ تر ټولو لویه څپه وي".

تمه ده د را روانې پنجشنبې په ورځ د بلجیم په پلازمینه بروکسل کې د اروپايي ټولنې ۲۷غړي هېوادونه اروپا ته د ورتلونکو کډوالو د وضعیت په اړه خبرې وکړي.

اروپايي هېوادونو په ۲۰۲۵کال کې شاوخوا ۸۲۲ زره د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه ترلاسه کړي چې دا د تیر پرتله ۱۹سلنه کموالی ښيۍ.

تر دې مخکې په ۲۰۲۴کال کې ۱۱سلنه کموالی ثبت شوي و.

تیرکال افغانان د هغوو کډوالو په قطار کې وو چې د پناه تر ټولو ډیر غوښتنلیکونه يې ورکړي دي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت وايي،" په هغوو پالیسو کې هیڅ بدلون نه دی راغلی چې پر بنسټ يې په پاکستان کې میشت ۲زره ۳۰۸ افغان کډوالو جرمني ته انتقال شي".

د انفو امیګرنټس په نوم یوه خبري ویب پاڼه چې د کډوالو اړونده خبرونه خپروي د سه شنبې په ورځ د جرمني د کورنیو چارو وزارت په حواله لیکي،" د جرمني په محاکمو کې د افغان کډوالو د شکایت له زیاتیدو سربیره د دوی په پالیسو کې "هیڅ بدلون" راغلی نه دی".

په پاکستان میشت څه باندې ۲زره افغان کډولو د جرمني د حکومت له خوا دې هېواد ته د انتقال ژمنې ترلاسه کړې وې.

د انفو امیګرنټس د راپور له مخې، په وروستیو کې څه باندې ۵۰۰ قضیې د جرمني د حکومت پرضد د افغان کډوالو له خوا ثبت شوي او نژدې ۹۰ قضیې د استیناف په محکمو کې تر غور لاندې دي.

د جرمني حکومت د تیرکال په نوامبر میاشت کې په پاکستان کې یو شمیر افغانانو ته چې د دې هېواد ته د انتقال په تمه وو د نغدې مرستې وړاندیز کړی و او له دوی غوښتي وو چې بیرته افغانستان ته ستانه شي.

د سیریوم په نوم د هوايي چلند د تحلیل یو شرکت وايي، "پر ایران د امریکا او اسراییلو له بریدونو وروسته شاوخوا ۳زره الوتنې لغوه شوي دي".

د دغه شرکت په ټکو، نژدې یو میلیون مسافر د دې الوتنو له لغوه کیدو کیدو متاثره شوي.

دا په داسې حال کې دی چې د سه شنبې په ورځ یو شمیر الوتنې بیرته پیل شوې خو لا ډیرو هېوادونو خپل هوايي حریمونه تړلي دي.

له خلیج هېوادونو څخه د الوتنو د ټکټونو بیې هم په بې ساړې کچه لوړې شوي دي.

په عین حال کې اروپايي ټولنې اعلان کړی چې له منځنۍ ختیخه د خپلو وګړو د ایستلو پراوزونه يې پیل کړي دي.

امریکا او اسراییلو پر ایران د شنبې په ورځ برید وکړ چې په ځواب کې يې ایران د منځنۍ خیتځ په هېوادونو کې امریکايي اډې په نښه کړې.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي،"ایران له امریکا متحده ایالاتو مخکې د برید پلان درلود".

هغه دا خبره سه شنبه د (مارچ۳ مه) په سپینې ماڼې کې د جرمني له صدراعظم فردریش مرتس سره په یوې کتنې کې خبریالانو ته وکړه.

د ټرمپ په ټکو،"فکر کوم هغوي (ایرانیانو) غوښتل چې لومړی برید وکړي او ما نه غوښتل چې داسې یو څه وشي".

هغه وړاندې وویل، "ځکه مې پر ایران د برید امر وکړ چې د خبرو اترو له دریدو سره مې داسې "احساس وکړ" چې ایران پر امریکا د برید پلان لري".

ولسمشر ټرمپ دا څرګندونې داسې مهال کوي چې په جینوا کې د ایران او امریکايي مرکچیانو ترمنځ له خبرو اترو وروسته تمه وه چې د مذاکراتو بل پړاو پیل شي.

د ټرمپ په ټکو، "پر ایران د برید بده پایله به دا وي چې په دې هېواد کې د مخکني مذهبي مشر ایات الله علي خامنه ای په څیر بل مشر په کار پیل وکړي".

هغه وویل،"کیدای شي دا کار وشي، خو موږ نه غواړو چې دا کار وشي".

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ پر ایران خپل ټولو هوايي او سمندري بریدونه بریالي وبلل.

د هغه په ټکو، "تقربیا د ایران هر څه له کاره لویدلي دی".

ټرمپ وايي، "ایران لا هم دمنځنۍ خیتځ پر هېوادونو توغندي توغوي خو بالاخره به دا توان له لاسه ورکړي".

امریکا او اسراییلو په ګډه د شنبې په ورځ پر ایران برید وکړ چې لا هم دوام لري.