ټاکل شوې چې د افغان کډوالو نجونو د فوټبال لوبډله د فوټبال د نړیوال فدراسیون، فیفا په چوکاټ کې خپله لومړۍ لوبه د اوکتوبرپه ۲۶ ترسره کړي. تردې مخکې تمه کیده چې د ښځینه فوټبالرانو دغه لوبې چې د “فیفا یوموټی کوي” په نوم ترسره کیږي، په متحده عربي اماراتو کې ترسره شوې وای خو فیفا اعلان وکړچې مراکش به د دغو لوبو کوربه وي. دغه پریکړه وروسته له هغې وشوه چې متحده عربي اماراتو افغان فوټبالرو ښځو ته ویزې ورنکړي.

د افغان کډوالو ښځو ۲۲ نفري لوبډله تیره میاشت وروسته له هغې جوړه شوه چې فیفا د روان کال په مې میاشت کې د هغوی د لوبو او فعالیتونو د تمویل لپاره ځانګړې بودیجه تصویب کړه.

د ۲۰۲۱ کال په اګست کې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته، د افغانستان د ښځینه فوټبال ملي ټیم ډیرو لوبغاړو په نورو هیوادونو، په ځانګړې توګه انګلستان او آسټرالیا ته پناه یووړه.

د ملګرو ملتونو د بشري مېشتېدو پروګرام (يو اېن هېبېټېټ) وايي چې په ۲۰۲۵ کال کې د افغانستان په ۲۸ ولايتونو کې له ۳۱ زره څخه زيات کسان د ناڅاپي سېلابونو له امله زيانمن شوي دي.
دې ادارې نن پنجشنبه (۳۰ دلو، ۱۹ فبروري) په اېکس شبکه کې په يوه بیان کې وليکل چې په افغانستان کې اقليمي اغیزې په زياتېدو دي.

د افغانستان بېلابېلو ولايتونو په وروستيو کلونو کې د مرګونو او ويجاړوونکو سېلابونو شاهدان پاتې شوي دي. دا هیواد د هغو لسو هېوادونو له ډلې څخه دی چې د اقليمي بدلون پر وړاندې تر ټولو زيات زيانګالي دي.

په برلین کې چارواکو د چهارشنبې په ورځ وویل چې جرمني ته د هغو افغانانو د لیږدولو بهیر نژدې په بشپړیدو دی چې دې هیواد منلي دي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت یوې ویاندې وویل چې د افغانستان لپاره د منلو فدرالي پروګرام شاوخوا ۲۳۰ کسان او د پخوانیو محلي کارکونکو او د هغوی د خپلو خپلوانو په ګډون شاوخوا پنځوس کسان، دا مهال په پاکستان کې جرمني ته د سفر لپاره انتظار باسي. دې ویاندې زیاته کړه چې جرمني ته دهغوی د لیږدولو پروګرام به په چټکۍ عملي شي.

د جرمني ډي پي اې خبري آژانس د راپورله مخې دې چارواکې همدارنګه وویل چې کیدای شي هره ورځ شمیرې بدلې شي ځکه د یوشمیرکسانو پردوسیو د محکمو په ګډون پر ځینو بهیرونو کې کار روان دی.

په تیره ډسمبرمیاشت کې د جرمني حکومت له ۶۵۰ څخه زیاتو افغانانو ته خبر ورکړ چې دا هیواد به یې ونه مني. دا هغه کسان دي چې د بشري حقونود دلایلو له مخې یې جرمني ته د تلو غوښتنلیکونه ورکړي وو.

د دې پرېکړې له لغوه کېدو سره، هغوی ته وړاندیز وشو چې له پاکستان څخه بېرته افغانستان ته په ستنېدو کې مرسته ترلاسه کړي یا بل هېواد ته ولاړ شي. په دې وړاندیز کې مالي مرسته هم شامله وه.

له دغوافغانانو د استوګنې پخوانی ملاتړ، لکه په مېلمستونونو کې یې استوګنځای پای ته رسول کېږي.

د کورنیو چارو وزارت وویل چې دا پرېکړه هم پر هغو کسانو تطبیقېږي چې د پاکستان په پلازمېنه اسلام‌اباد کې مېشت دي او هم پر هغو کډوالو چې له پاکستان څخه بېرته افغانستان ته ایستل شوي دي.

په وروستیو کې، د جرمني حکومت د چارټر او منظمو الوتنو له لارې هغه افغانان جرمني ته ولېږدول چې د طالبانو له واکمنۍ څخه پاکستان ته تښتېدلي وو. تېره اوونۍ، د فدرالي منلو پروګرام په چوکاټ کې ۴۷ کسان برلین ته ورسېدل.

د شل اوریز نړیوال جام په سیالیو کې نن پنجشنبه (د سلواغې ۳۰مه) دافغانستان ټیم له کاناډا ، سیریلانکا له زیمبابوې او ویسټ انډیز له استرالیا سره لوبې کوي.

د افغانستان او کاناډا لوبه د هند د چینای په سټوډیوم کې د افغانستان په وخت د ماښام ۶ بجې پیلیږي.

د افغانستان ټیم په دغه جام کې تراوسه درې لوبې کړي چې نیوزیلند او جنوبي افریقا ته یې لوبې بایللی خو د متحدو عربي اماراتو ټیم څخه یې لوبه ګټلې ده .

شل اوریز نړیوال جام د هند او سیریلانکا په ګډ کوربتوب پیل شوی او وروستۍ لوبه یې د مارچ په اتمه ترسره کیږي.

په غزني کې د طالبانو د حکومت چارواکي وايي د چهارشنبې په ورځ( دسلواغې په ۲۹ مه ) د کابل- کندهار په لویه لار یوه ترافیکي پیښه کې ۳ کسه مړه شول.

دا پیښه د یوه مسافر وړونکي او یو بارووړونکي موټرد ټکر څخه رامینځ ته شوه.

د سه شنبې په ورځ هم په غزنې ولایت کې دیوې بلې ترافیکي پیښې په نتیجه کې ۷ کسو ته مرګ ژوبله واوښته او دغه راز د کابل ننګرهار په لویه لاره یوه ترافیکي پیښه کې ۲ کسه مړه او ۲ نور ټپیان شول.

د لارو خرابوالی ، د موټرچلوونکو بې احتیاطي او د ترافیکي قوانینو نه مراعتول په افغانستان کې د ترافیکي پيښو اصلي عوامل ګڼل کیږي.

کابل او چهاراسیاب ولسوالۍ کې ۵ کسه د قمار په جرم او یو کس د لواطت په تور په عام محضر کې په درو ووهل شول.

د طالبانو د حکومت سترې محکمې د چهارشنبې په ورځ ( دسلواغې په ۲۹ مه ) په خپل ویبسایټ ولیکل چې دغو کسانو ته د ابتدايي محکمو د پریکړو سره سم او د سترې محکمې له تائيد وروسته سزا ورکړل شوه.

ستره محکمه زیاتوي چې دغه ۵ کسه په ۶ میاشتو تنفیذی حبس هم محکوم شوي او هر یو ۱۵ درې ووهل شول.

دغه راز متهم کس پر ۲۹ درو تعزیري سزا محکوم شوی وو.

د طالبانو د حکومت لخوا په عام محضر کې د سزاګانو تطبیق له ګڼو داخلي او بهرنیو انتقادونو سره مخ شوی دی خو طالبان وايی دا کار د شریعت له احکامو سره سم کوي.

د طالبانو د حکومت د امربالعمروف او نهی المنکر وزارت په پروان او لغمان ولایتونو کې څه باندې ۵۰۰ د موسیقي الې سوځولي دي.

دغه وزارت پرون ناوخته پر خپلې ایکس پاڼې د دغو موسیقي الاتو د سوځولو د یوې ویډیو په خپرولو سره ویلي،"په تیر یوکال کې له پروان ولایت څخه ۵۰۰ او له لغمان څخه ۱۰۰ د موسیقي الې راټول او د سه شنبې په ورځ وسوځول شوې".

د دغه وزارت په ټکو، په سوځولو شویو الو کې هارمونیه، تبله او نورو وسایل شامل وو.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنیدو راهیسې په تیرو څلورو کلونو کې موسیقي په افغانستان کې حرامه بلل شوې او ورسره ډیر شمیر هنرمندانو او موسیقي کاران له دې هېواده ووتل.

دافغانستان د برېښنا شرکت له ایران سره د برېښنا د پیرودلو تړون، د ۱۴۰۵لمریزکال لپاره تمدید کړ.

دغه تړون نن چهارشنبې د (فبروري۱۸مه) د دغه شرکت د مشر عبدالحق عمري او ایراني چارواکو ترمنځ په تهران کې لاسلیک شو.

طالبانو د دغه تړون د تمدید په اړه نور جزیات ورکړي نه دي.

د عمري په مشرۍ د طالبانو یو پلاوی ایران ته تللی دی.

دغه شرکت پر خپلې ایکس پاڼې لیکي، "ایراني چارواکو سره د وارداتي برېښنا او د انرژۍ لیږد بنسټونو د پراختیا په اړه هم خبرې وشوې".

افغانستان د ایران په ګډون له ګاونډیو هېوادونو تاجکستان، ازبکستان او ترکمنستان څخه برېښنا واردوي.

یوازې پلازمینه کابل زر مېګاواټه برېښنا ته اړتیا لري چې برېښنا شرکت يې یوازې د ۴۰۰ تر ۵۰۰ کیلوواټه وړاندیز کولی شي، چې ډېره برخه یې له ازبیکستان او تاجکستانه وارداتي برېښنا ده.

د برېښنا شرکت د معلوماتو له مخې، افغانستان ته په کال کې د ۵۰۰۰ مېګاواټه برېښنا اړتیا ده، خو اوس مهال افغانستان یوازې شاوخوا ۹۶۰ مېګاواټه برېښنا لري چې له دې څخه ۳۵۰ تر ۴۰۰ مېګاواټه له کورنیو سرچینو برابرېږي.

ایران او پاکستان له پرون راهیسې ۸۱۲ افغانې کورنۍ بیرته افغانستان ته ستنې کړې دي.

د طالبانو په واک باختر خبري اژانس نن چهارشنبې پر خپلې ایکس پاڼې لیکي،"دغه کورنۍ د نیمروز، ننګرهار، هلمند، هرات او کندهار ولایتونو له لارې راستنې شوي دي".

بل پلو، په تعبید کې د رسنیو د ملاتړ سازمان د پاکستان او ایران پر حکومتونو غږ کړی چې د برازیل بشرپاله ویزو ته په تمه په دې هېوادونو کې میشت افغان خبریالان چې له جدي امنیتي ګواښونو سره مخ دي بیرته افغانستان ته اخراج نه کړي.

دغه سازمان نن په یو بیان کې غوښتنه کړې چې ایران او پاکستان دې خبریالانو سره د نړیوالو بشري اصولو سره سم برخورد وکړي.

ایران او پاکستان په وروستیو کې د خبریالانونو په ګډون په دې هېوادونو کې د میشتو افغان کډوالو د اخراج لړۍ پیل کړې ده.

ټاکل شوې ده چې د افغانستان د کرکټ ملي لوبډله د شل اووریز نړیوال جام د سیالیو په دوام سبا پنجشنبې له کاناډا سره لوبه وکړي. دا لوبه د ماښام په ۶ بجو د چینای ښار په لوبغالي کې په پام کې ده.

د دې نړیوال جام د سیالیو په دوام نن هم درې لوبې پلان شوې دي؛ د کابل په وخت د ورځې په ۱۰ بجو د جنوبي افریقا او متحده عربي اماراتو، د ماسپښین په یوه بجه د نامیبیا او پاکستان او د ماښام په ۶ بجو د هند او هالنډ لوبډلې سره مخامخ کېږي.

په پرونیو سیالیو کې نیوزیلنډ کاناډا ته او نیپال سکاټلنډ ته ماتې ورکړه خو د آیرلنډ او زیمبابوې ترمنځ لوبه د باران له کبله هېڅ پیل نه شوه.

د روغتیا نړیوال سازمان WHO وايي چې د افغانستان د ختیځ او جنوب ختیځو سیمو خلک هرکال د جون او نوامبر میاشتو ترمنځ د ملاریا د ناروغۍ له ګواښ سره مخامخ کېږي.

د ملګروملتونو دې اړوندې ادارې پرون اعلان وکړ چې په افغانستان کې د ملاریا پرضد د مبارزې د ملي پروګرام ارزونه یې بشپړه کړې ده او د دې ناروغۍ د له منځه وړلو لپاره هڅې پیاوړې کوي.

په یوه بیان کې چې پرون د روغتیا د نړیوال سازمان WHO پر ویبپاڼه خپور شو، راغلي دي چې د ۲۰۱۸ او ۲۰۲۱ کلونو ترمنځ په افغانستان کې د ملاریا د مواردو له کمېدو وروسته په ۲۰۲۲ کال کې په ملاریا د اخته ناروغانو شمېر زیات شوی او په ۲۰۲۴ او ۲۰۲۵ کلونو کې یې هم موارد زیات پاتې وو.

په راپور کې ننګرهار، لغمان، کونړ او نورستان ترټولو زیانګالي ولایتونه بلل شوي او د WHO په وینا تودې هوا او د اقلیمي بدلونونو له کبله سختو بارانونو د ملاریا د میاشي د تکثر پراخېدو ته لاره اواره کړې ده.

په افغانستان کې د WHO استازي خبرداری ورکړی چې ملاریا پر زیانګالو ټولنو، په تېره پر ښځو او ماشومانو دروند فشار راوستی او ټینګار یې کړی دی چې د دوامداره همغږۍ او ملاتړ له لارې د دې ناروغۍ د پراختیا مخنیوی امکان لري.