ایران له اسراییل سره تر ۱۲ ورځنۍ جګړې وروسته نن پنجشنبه ( د زمري ۳۰مه) د لومړي ځل لپاره پوځي مانورې پيل کړې دي.

د ایران دولتي تلویزیون ویلي چې سمندري ځواکونه یې په عمان خلیج او د هند په اقیانوس کې خپل توغندي ازمایي.

اسوشیتید پریس خبري اژانس وایي، ایراني چارواکي داسې مهال د خپل پوځي قدرت مانورې کوي چې د اسراییل په بریدونو کې یې د هوایي دفاع او اټومي تاسیسات زیانمن شول.

ایران شاوخوا ۱۸ زره سمندري ځواک لري، خو په تیره جون میاشت کې له اسراییل سره د بریدونو پر مهال یې په ظاهره له هر ډول لویې حملې څخه ډډه وکړه.

دغه ځواکونه په بندرعباس، عمان خلیج، د هند په اقیانوس او سره سمندر کې ګزمې کوي.

د افغانستان د بیارغونې لپاره د امریکا د مرستو څارونکې ادارې سیګار اعلان کړی چې د روانې جنوري میاشتې په ۳۱مه یې فعالیت پای ته رسېږي.

سیګار د چارشنبې په ورځ (د سلواغې په ۸مه- د جنوري ۲۸مه) په یوه بیان کې له ټولو هغو کسانو مننه وکړه چې په تېرو ۱۷ کلونو کې یې د دې ادارې ملاتړ کړی، فعالیتونه یې څارلي دي او یا یې ګټه ترې اخیستې ده.

د امریکا کانګرس نوموړې اداره په ۲۰۰۸ کال کې په دې مقصد جوړه کړه چې د افغانستان د بیارغونې لپاره د امریکا د حکومت پر مرستو څارنه وکړي.

سیګار په دې کلونو کې د افغانستان د پرمختګ په پروژو کې د فساد په اړه ګڼ راپورونه خپاره کړل او ویل یې چې په افغانستان کې د امریکايي مالیه ورکوونکو په میلیونونه ډالره مرستو کې فساد روان دی.

د سیګار د معلوماتو له مخې متحدوایالتونو د طالبانو له بیاواکمنېدو وروسته هم له افغانستان سره څه باندې ۳ میلیارد ډالره مرسته کړې ده.

د ولسمشر ډونالډټرمپ ادارې د تېرکال په جنوري میاشت کې د امریکا بهرنۍ مرستې بندې کړې.

د ایران د پارلمان رییس له متحدوایالتونو سره مذاکرات رد کړل او ویې ویل چې امریکا یوازې غواړي چې خپله اراده پر نورو تحمیل کړي.

د امریکا ولسمشر پرون چارشنبې اعلان وکړ چې د امریکا یوه لویه کشتۍ د ایران پر لور خوځېدلې او د اړتیا په صورت کې به خپل ماموریت په ډېر سرعت او تشدد سره ترسره کړي. هغه هیله څرګنده کړه چې تهران به ژرترژره خبرو ته چمتو شي.

د ایران د پارلمان رییس محمدباقر قالیباف د امریکا سي ان ان ټلویزیون ته وویل که څه هم تهران خبرو ته چمتو دی خو فکر نه کوي دا به هغه خبرې وي چې ولسمشر ټرمپ یې غواړي.

د ټرمپ دې سخت خبرداري د ایراني چارواکو پراخ غبرګونونه وپارول.

اروپايي اتحادیې ومنله چې دایران په یوشمیر چارواکو بندیزونه ولګوي.

د اتحادیې د غړو هیوادونو سفیرانو موافقه کړې چې د ایران پر یوشمیر چارواکو د وروستیو مظاهرو په ځپلو کې د ونډې له امله بندیزونه ولګوي.

دغه لاریونونه چې د روانې جنورې میاشتې پیل کې ټول هیواد ته وغځیدل د حکومت لخوا له په مرګونو اقداماتو وځپل شول.

داروپايی اتحادیې هیوادونو په هغو ایراني افرادو او ادارو هم جلا بندیزونه تصویب کړل چې په اوکراین کې یې د روسیې جګړه کې مرسته کړې.

دغه بندیزونه چې د شتمنیو کنګل او دویزو بندیز په کې شامل دي د چهارشنبې په ورځ دسفیرانو لخوا تصویب شول او تمه کیږي چې بهرنیو چارو وزیران به یې دپنجشنبې په ورځ رسما لاس لیک کړي.

ایران کې وروستي لاریونونه د دیسمبر په ۲۸ مه د اقتصادي ستونزو او دبهرنیو اسعارو په وړاندې دایراني ریال د رالویدو له امله په تهران کې پیل شول، وروسته یې د حکومت ضد احتجاج بڼه غوره کړه او لمن یې ټول هیواد ته وغځیدله.

ددغو لاریونو د ځپلو په ارتباط په کورنیو چارو وزیر اسکندر مومني او ۱۴ نورو چارواکو بندیزونه ولګول شول.

ویل کیږي چې ددغو لاریونو په ترځ کې زرګونه ګسان وژل شوي دي.

د امریکا د متحد ایالتونو ولسمشر نن یو ځل بیا ایران ته ګواښ وکړ.

ډونالډ ټرمپ وویل، هیله ده چې ایران ژر تر ژره د خبرو میز ته حاضر شي او د اټومي وسلو په برخه کې یوې عادلانه معاملې ته غاړه کیږدي. ولسمشر ټرمپ په خواله رسنیو کې په یوه پیغام کې دا هم لیکلي دي چې یو لوی لښکر د ایران په لور روان دی. ټرمپ زیاته کړه چې ده مخکې هم غوښتل له ایران سره یوه معامله وکړي، خو هغوی چمتو نه شول چې له امله یې د ایران پر اټومي تاسیساتو بریدونه وشول، خو دا ځل به حمله، د ده په وینا تر مخکنۍ یوې ډیره سخته وي.

د امریکا د ولسمشر تر دې خبرداري مخکې د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي وویل چې له واشنګتن سره د روغې جوړې خبرې ممکن نه دي او دیپلوماسي د پوځي ګواښ له لارې نه اغیزمنه ده او نه ګټه کوي.

کرملین وایي، نن به د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د سوریې له ولسمشر احمد الشرع سره د غونډې پرمهال په سوریه کې د روسیي ځواکونو د حضور په اړه خبرې وکړي.

د کرملین ویاند دیمیتري پیسکوف وویل، دا مشران به په مسکو کې نن د اقتصادي همکاریو او له لویه سره د منځني ختیځ د وضعیت په اړه وغږیږي.

د سوریې د مخکني ولسمشر بشار الاسد حکومت چې د دوه زره څلرویشتم کال په ډسمبر کې د احمد الشرع په مشرۍ ایتلافي ځواکونو ونړاوه، د روسیې نژدې ملاتړی و.

د امریکا د متحدو ایالتونو ولسمشرډونالډ ټرمپ د سې شنبې د ورځې ناوخته اعلان وکړ چې د امریکا د پوځ « یوه بله بېړۍ» د ایران پر لور روانه ده.

ټرمپ په آیوا ایالت کې په یوه وینا کې وویل: «په رښتیا، همدا اوس یوه بله ښکلې بېړۍ هم په ښکلي ډول د ایران پر لور روانه ده. نو باید ووینو چې څه پېښېږي».

د امریکا ولسمشر روښانه نه کړه چې د هغه له دې بېړۍ ډلې څخه هدف هماغه د «یو‌اېس‌اېس ابراهام لینکن» الوتکې ‌وړونکې بېړۍ او ورسره ملې جنګي کښتۍ دي چې د دوشنبې په ورځ منځني ختیځ ته داخلې شوې دي او که هغه د امریکا د پوځ بله نوې بیړۍ ده چې سیمې ته استول شوې. خو ټرمپ داهم وویل: «هیله لرم چې هوکړې ته ورسېږي».

دا په داسې حال کې ده چې د تهران او واشینګټن ترمنځ په ایران کې د اعتراضونو د ځپلو پر سر د کړکېچونو له زیاتېدو سره سم، امریکا د سې شنبې په ورځ، په منځني ختیځ کې د څو ورځنیوپراخو هوايي پوځي تمرینونو د ترسره کېدو خبر ورکړ.

اټومي الوتکې ‌وړونکې «ابراهام لینکن» بیړۍ چې د پرمختللو اف -۳۵ جنګي الوتکو په ګډون پرنږدې ۹۰ جنګي الوتکو سمباله ده، په تېرو ورځو کې له خپل پخواني ځای، د چین د جنوب له سمندر څخه، د فارس خلیج پر لور روانه وه، او د امریکا د مرکزي قومندانۍ سنتکام د تایید له مخې، د ایران په جنوب کې د اوبو مهم نړیوال تنګي ته رسیدلې.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي دی «هیله لري» چې د تهران پر وړاندې پوځي اقدام ته اړتیا پیدا نه شي، خو ده سیمې ته یو «لوی سمندري ځواک» استولی او د هوایي بریدونو احتمال یې هم ندی ردکړی.

ولسمشر ټرمپ د جنورۍ په ۲۶مه له اکسيوس سره په مرکه کې وویل چې د ایران اړوند وضعیت «بدلېدونکی» دی، ځکه هغه سیمې ته «لوی سمندري ځواک» لېږلی دی. د امریکا د مرکزي قوماندانۍ په وینا، د برید ډلې په ګډون د «يو اېس اېس ابراهام لنکن» په مشرۍ د الوتکو وړونکې بېړۍ اوس د منځني ختیځ په اوبو کې ځای پر ځای شوې ده. خو ټرمپ زیاته کړه چې د ده په اند تهران رښتیا هم غواړي یوه هوکړه وکړي.

هغه وویل: "هغوی غواړي یوه معامله وکړي. زه په دې پوهېږم. هغوی څو ځله اړیکه نیولې ده. هغوی غواړي خبرې وکړي."

په ایران کې کړکیچ وروسته له هغې زیات شو چې د دې هیواد رژیم د لاریونونو پر وړاندې سخت ځپونکي اقدامات وکړل چې د بشري حقونو د ډلو په وینا په زرګونه کسان پکې وژل شوي دي.

د اوکراین چارواکي وايي روسي ځواکونو په دوو جلا بریدونو کې دوه کسه ووژل او د دوو کوچنیانو او یوې امیدوارې ښځې په شمول یې ۲۰ تنه نور ټپیان کړل.

د فرانسې د خبري اژانس د رپوټ په اساس ، دغه بریدونه د اوکراین د دونتسک ختیځ کې د سلوویانسک ښار او په جنوب کې بندري ښار، اودیسه کې شوي دي.

د سیمې والي اولیګ کیپر په ټولنیزو رسنیو کې ولیکل چې روسي ځواکونو څه دپاسه ۵۰ ډرونونه وتوغول چې له امله یې دهستوګنې څو ودانۍ ، یوه کلیسا او څو ښوونځي زیانمن شول.

د تورسمندر په غاړه داوکراین دصادراتو او وارداتو لپاره مهم اودیسه ښار په ۲۰۲۲ کال اوکراین باندې دروسیې د پراخ یرغل د پیل راهیسې ،پرله پسې دا ډول بریدونو سره مخ کیږي.

په وروستیو اونیو کې د روسیې د ډرون او د توغندیو بریدونو له امله په ملیونو اوکراینیان له برښنا او د ژمي په سړه هوا کې د تودوخې سیستم له خدماتو بې برخې شوي دي.

بلخوا د اوکراین او روسیې ترمینځ دسولې لپاره د امریکا په منځګړیتوب ابوظبی کې خبرې د تیرې شنبې په ورځ پرته له کومې ټاکل شوې نتیجې پای ته ورسیدې خو چارواکو او منځګړو دخبرو د دوام لپاره خپله امادګي څرګنده کړه.

نیویارک ټایمز رپوټ ورکوي چې د امریکايي چارواکو او طالبانو ترمینځ له څو میاشتو راهیسې پټې خبرې رواني دي چې تمرکز یې د بندیانو په خوشې کولو دی چې ولسشمر ټرمپ ته اولویت لري.

در پوټ په اساس، په داسې حال کې چې واشنګټن د لږترلږه دریو امریکايي بندیانو دخوشي کیدو غوښتنه کړې طالبان وايي دوی سره د دینیس والتر کویلې او پولینیسیس جاکسون په نومونو یواځې دوه امریکایان بندیان دي. طالبان وايي د محمود شاه حبیبي په نامه د دریم افغان الاصله امریکايي دبرخلیک په اړه معلومات نلري.

د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد نیویارک ټایمز ته ویلي : « مونږ غواړو دغه دوه امریکايي بندیان ازاد شي خو په عین حال کې په ګوانتانامو کې د مونږ دبندي برخلیک هم باید څرګند شي. »

ذبیح الله مجاهد CBS نیوز امریکايي شبکې سره خبرو کې هم ویلي چې امریکايي لوري سره د بندیانو د تبادلې په تړاو خبرې روانې دي خو تر اوسه نهايي نتیجې ته نه دي رسېدلي.

د رپوټونو په اساس تیرکال طالبانو لږترلږه ۵ امریکايي بندیان ازاد کړل خو د پاته بندیانو د خوشې کیدو په اړه خبرې له بند لارې سره مخامخ شوي دي.

طالبان وايی د خبرو پرمختګ اوس په ګوانتانامو کې د وروستي افغان بندي خوشې کیدو پورې ارتباط لري.

واشنګټن وايي طالبان دبندیانو له مسئلې د فشار د وسیلې په توګه کار اخلي خو طالبان دغه تور ردوي.

واشنګټن وايی په ګوانتانامو کې د محمد رحیم په نامه وروستی افغان بندي د بن لادن د ترجمان په توګه القاعده شبکه کې فعالیت کاوه.

د جرمني دفاع وزیر د متحدو ایالاتو ولسمشر دونالد ټرمپ څخه وغوښتل چې په افغانستان کې د ناټو دتیر حضور په اړه خپلو څرګندونو څخه بښنه وغواړي.

ټرمپ په دې وروستیو کې وویل چې د ناټو متحدینو افغانستان کې د جګړې له لومړۍ کرښې ځانونه لیرې ساتل.

داروپايی هیوادونو نوروسیاستوالو او پخوانیو پوځیانو هم د ټرمپ په دغو څرګندو سخت انتقادونه کړي.

تیره اونۍ فاکس بیزنس نیتورک سره مرکه کې ټرمپ وویل چې امریکا هیڅکله ناټو ته اړتیا نه لرله او توریې ولګاوه چې ناټو ځواکونو افغانستان کې د جګړې له لومړۍ کرښې ځانونه لیرې ساتل.

دغه خبرې د ناټو د متحدینو د ژور خپګان سبب شوې.

د جرمني دفاع وزیر بوریس پیستوریوس تیره شپه ددغه هیواد ملي ټلویزیون ARD سره مرکه کې وویل:

د جرمني زرګونو سربازانو د افغانستان په تیره شل کلنه جګړه کې د ناټو په لیکو کې فعالیت کړی اوددوی ۵۹ عسکر هلته وژل شوي دي.

د جرمني دفاع وزیر بوریس پیستوریوس وویل چې دامریکا دفاع وزیر پیت هاګسیت سره خپله راتلونکې غونډه کې به په دې اړه خبرې وکړي او له ولسمشر ټرمپ څخه یې وغوښتل چې بښنه وغواړي.

هغه وویل چې دا بښنه غوښتل به په ټکو یې"د نجابت، درناوي او همدارنګه د بصیرت نښه وي."

د پیستوریوس له دغو خبرو مخکې د بریتانیا د صدراعظم کییر ستارمر په شمول نورو اروپايی سیاستوالوهم د ټرمپ د څرګندونو په هکله ورته خبرې کړي.

د بریتانیا صدراعظم کییر ستارمر د ټرمپ څرګندونې "وحشتناکې" وبللې.

ټرمپ دتیرې شنبې په ورځ سره لدې چې له خپلو څرګندونو بښنه ونه غوښته خو د بریتانیا سربازان یې" ستر او زړور " وبلل.

د اسټرالیا، ایټالیا، ډنمارک او پولنډ صدراعظمانو، او د ناټو د نورو غړو او متحدو هېوادونو چارواکو هم د افغانستان په جګړه کې د دوی د ونډې په اړه د ټرمپ پر څرګندونو سخت انتقادونه کړي دي.

د ټرمپ ادارې چارواکي په اروپايي متحدینو انتقاد کوي وايي چې دوی دناټو په لګښتونو کې نسبتا کمه ونډه اخلي او د خپلې دفاع لپاره ډیره تکیه په متحده ایالاتو باندې کوي.