د امریکا او روسیې د مشرانو تر غونډې وروسته ولسمشر ډونالډ ټرمپ وویل چې ډیر لږ داسې څه پاتې شول چې موافقه پرې نه وي شوې.

په اوکراین باندې د روسیې د نژدې دوه څلویښت میاشتو د جګړې په اړه دا سرمشریزه د الاسکا په انکوریج کې د ایلمیندوروف په هوایي ډګر کې د اګست په پنځلسمه ترسره شوه.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین تر غونډې وروسته، پرته له دې چې د خبرو جزییات له رسنیو سره شریک کړي، وویل چې مذاکرات رغنده و او هیله یې دا ده چې اوکراین او اروپایي متحدان یې پلانونه خراب نه کړي.

په دې سرمشریزه کې د ولسمشر ټرمپ په مشرۍ په امریکایي پلاوي کې د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو او د ټرمپ ځانګړي استازي ستیو ویتکوف برخه اخیستې وه، د روسیې له ولسمشر سره د دغه هیواد د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف او د هغه سلاکار یوري اوشاکوف مل و.

د افغانستان د کرکټ د ملي لوبډلې د پخواني لوبغاړي شاپور ځدراڼ جنازه نن له هند څخه کابل ته ورسیده. نوموړی د ورپیښې ناروغۍ له امله وړمه ورځ د هند په یوه روغتون کې د ۳۹ کلنۍ په عمر مړشو.

د کابل هوایي دګرته د کرکټ د دغه ستوري جنازې ته د درناوي لپاره د هغه د کورنۍ غړي، خپلوان، کرکټران، مینه وال او چارواکي راټول شوي و.

د افغانستان کرکټ بورډ په یوه اعلامیه کې ویلي چې د هغه د جنازې لمونځ او خاوروته د سپارلو مراسم به د پنجشنبې په ورځ په کابل کې ترسره شي. شاپورځدراڼ د افغانستان د کرکټ له نوموتو چټکو توپ اچوونکو او اغېزناکو څېرو څخه و.

د پاکستان پوځ وایي چې په بلوچستان کې په وروستیو څلورو ورځو کې په دریو وسله والو بریدونو کې د وژل شویو کسانو شمیر۴۲ ته رسیدلی. په وژل شویو کې ملکي وګړي او امنیتي کسان شامل دي.

د پوځ ویاند احمد شریف چوهدري په یوه تلویزیوني وینا کې وویل، په وژل شویو کې څلور ملکي وګړي او نور پولیس او سرتېري دي. تردې مخکې چارواکو د سې شنبې په ورځ د امنیتي ځواکونو د نهو غړیو وژل کیدل تایید کړي و.

نوموړي همدارنګه وویل چې په دغو بریدونو کې ۵۴ وسله ‌وال وژل شوي او یادونه یې وکړه چې پوځي عملیات به دوام وکړي.

د بلوچستان چارواکو د سې شنبې په ورځ وویل چې وسله ‌والو د منګي بند پروژې د ساتنې پر پوستې برید کړی چې په پایله کې یې نهه پولیس وژل شوي او یو شمېر نور ورک دي.

وروستی تاوتریخوالی په پاکستان کې په سرحدي سیمو کې د مخ پر زیاتېدونکو هغو وسله ‌والو بریدونو د لړۍ یوه برخه ده چې اسلام‌اباد وايي چې دا بریدونه له افغانستانه تنظیمېږي، خو په کابل کې چارواکو په وار وار دا ادعا رد کړې ده.

وروسته له هغې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وویل له ایران سره شوې هوکړه پای ته رسېدلې، په نړیوالو بازارونو کې د تېلو بیې څه باندې ۵ سلنه لوړې شوې.

د برېنټ اومه تېلو بیه ۵،۳ سلنه لوړه شوه او د هر بیرل بیه یې ۷۸ ډالرو ته ورسېده، په داسې حال کې چې د لوېدیځ ټکزاس د اومه تېلو بیه ۵،۴ سلنه لوړه شوه او د هر بیرل بیه یې له ۷۴ ډالرو واوښته.

متحده ایالاتو وروسته له هغې په ایران کې څه باندې اتیا هدفونه په نښه کړل چې ایران د جولای په ۵مه او ۶مه په هرمزتنګي کې څو پرڅو کشتیو بریدونه وکړل.

پاکستان د چهارشنبې په ورځ د یوې بوینګ باروړونکې الوتکې د موندلو لټون پیل کړ، چې د د دې هېواد د جنوبي ساحل په اوږدو کې ورکه شوې وه. د پاکستان صدراعظم شهباز شریف وویل چې دغه الوتکه، چې پنځه کسان پکې سپاره وو، د عربوپه سمندرګي کې لوېدلې ده.

د پاکستان د هوايي چلند چارواکو ویلي چې د هوايي ترافیکو د کنټرول له مرکز سره د دې الوتکې اړیکه د سې شنبې په شپه پرې شوه. دغې الوتکې چې د متحده عربي اماراتو له شارجې ښار څخه د پاکستان کراچۍ ښار ته روانه وه، له دې مخکې خبرورکړی ورکړی و چې د لارښود یا نویګېشن په سیسټم کې یې ستونزه پیدا شوې ده.

د صدراعظم په دفتره په خپره شوې خبرپاڼه کې شریف د الوتکې د عملې له کورنیو سره د خواخوږي څرګندولو ترڅنګ ټولو اړوندو ادارو لارښوونه کړې چې د لټون او ژغورني عملیات نورهم ګړندي کړي او ټولو امکاناتو څخه کارواخلي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، له ایران سره د شخړې د پای ته رسولو لپاره لاسلیک شوی تفاهم ‌لیک "نور پای ته رسېدلی" او زیاته یې کړه چې نه غواړي له تهران سره خبرې پرمخ یوسي.

ټرمپ د ترکیې په پلازمېنه انقره کې د چهارشنبې په ورځ د ناټو د سرمشریزې له پیلیدو مخکې وویل: "زما لپاره، فکرکوم چې دا (هوکړه) پای ته رسېدلې. زه نه غواړم له دوی سره معامله وکړم."

ټرمپ چې د ناټو سرمنشي مارک روټه یې په خوا کې و، وویل: "هغوی بې ‌ارزښته دي. دوی ناروغ خلک دي. دوی د ناروغو کسانو له خوا رهبري کېږي." نوموړي زیاته کړه: "زما له نظره، له دوی سره معامله کول یوازې د وخت ضایع کول دي." خو هغه داهم وویل چې دا د امریکا مذاکره کونکو ته پریږدي چې له ایران سره د سولې خبرې دوام ومومي کنه. نوموړی په دغو څرګندونو سره چې سخت دریځ یې خپل کړی، بیا هم د خبرو اترو لپاره دروازه پرانیستې پرېږدي.

د واشنګټن او تهران ترمنځ د لنډمهاله اوربند هوکړه چې د پاکستان په منځګړیتوب لاسلیک شوې، د دایمي هوکړې په اړه د خبرو لپاره ۶۰ ورځنۍ مهلت برابروي. خو په قطر کې غیرمستقیمې خبرې تېره اوونۍ له کوم پرمختګ پرته پای ته ورسېدې او د امریکا پوځ د سې شنبې په شپه پر ایران د بریدونو نوې څپه پیل کړه.

د امریکا حکومت د سې شنبې په ورځ وویل چې هغه جوازیې هم لغوه کړ چې ایران ته یې اجازه ورکوله د تیلو پلور ته دوام ورکړي. دا وروسته له هغې چې په هرمز په تنګي کې ایران په درې تېل وړونکو کشتیو برید وکړ.

د ملګروملتونو د کډوالو لوی کمیشنیر برهم صالح وایي، په افغانستان کې له زیانګالو سره بشري مرستې حیاتي دي خو هغه کافي ندي.

نوموړي د سې شنبې د ورځې ناوخته پرخپله ایکسپاڼه لیکلي چې راستنیدونکي ساتنې، معیشت او فرصتونو ته اړتیا لري او زیاته کړې یې ده چې د همدې لپاره له الکساندرډي کرو(د یوان ډي پي مشر) سره زموږ ګډ ماموریت مهم دی. دوامداره حل لاره دې ته اړتیا لري چې د ملګروملتونو د کډوالو عالي کمیشنیرۍ UNHCR او د ملګروملتونو پراختیایي پروګرام UNDP په ګډه کار وکړي.

د ملګروملتونو دغه دواړه لوړپوړي چارواکي له څو ورځو راهیسې د افغانستان په سفربوخت دي.

د ملګروملتونو د کډوالو لوی کمیشنیر ویلي چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې له ۶ ملیونه زیات افغان کډوال بیرته خپل هیواد ته ستانه شوي چې پرټولنو یې چې له مخکې له بشري او پراختیایي ننګونو سره مخ دي، فشارونه نورهم زیات کړي دي.

د ایران سپاه پاسدران انقلاب ځواک وایي چې د امریکا د وروستیو پوځي بریدونو په غبرګون کې یې په بحرین او کویټ کې د امریکا پوځي اډې په نښه کړې دي.

په دواړو هېوادونو کې د هوايي بریدونو د خطر زنګونه وهل شوي. کویټ وویل چې د هوايي مدافعې سیسټمونه یې د دښمنو توغندیو او بې ‌پیلوټه الوتکو د ګواښونو پر وړاندې فعال شوي. د بحرین د کورنیو چارو وزارت له خلکو وغوښتل چې د خبرداري زنګونو له فعالېدو وروسته خوندي ځایونو ته لاړ شي.

ایران په سیمه کې پرامریکایي هدفونو بریدونه وروسته له هغې کوي چې متحده ایالاتو تیره شپه پرایران نوي بریدونه وکړل او د تیلو پلور ته ورکړل شوی معافیت یې لغوه کړ. دا اقدام وروسته له هغه وشو چې واشنګټن تهران تورن کړ چې په هرمز په تنګي کې یې پر سوداګریزو کشتیو بریدونه کړي دي.

د ډنمارک صدراعظمې مېټې فریدریکسن د ګرینلنډ ټاپو په اړه د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د وروستیو څرګندونو په اړه یوځل بیا پرخپل کلک دریځ ټینګار وکړاو ویې ویل چې دا ټاپو د پلور لپاره ندی.

ولسمشرټرمپ د سې شنبې په ورځ په انقره کې بیا ټینګار وکړ چې ګرینلنډ "باید د متحده ایالاتو تر کنټرول لاندې وي، نه د ډنمارک"، او ویې ویل چې دغه پراخه قطبي سیمه د چین او روسیې د بېړیو له خوا محاصره ده.

د ډنمارک صدراعظمې چې د ناتو په سرمشریزه کې د ګډون لپاره انقرې ته تللې، ټینګار وکړ چې دا په یخ پوښل شوی ټاپو، چې د ډنمارک د سلطنت له خوا اداره کېږي، "د پلور لپاره نه دی."

هغې زیاته کړه: "موږ هیله لرو چې ټول، د ټولو متحدینو په ګډون، د ګرینلنډ د خلکو د خپل برخلیک د ټاکلو حق ته درناوی وکړي. موږ یو خپلواک هېواد یو او اړتیا ده چې هرڅوک زموږ ځمکنۍ بشپړتیا او حاکمیت ته درناوی وکړي."

د فبرورۍ په میاشت کې، ډنمارک او متحده ایالاتو د یوه احتمالي راتلونکي تړون په اړه خبرې پیل کړې، چې موخه یې په شمالي قطب کې د امنیت ډاډمن کول دي؛ دا کار به د متحده ایالاتو او د قطبي متحدینو له خوا د ګډو اقداماتو له لارې ترسره کېږي. خوله دې سره سره متحدینو په ګرینلنډ کې خپل حضور زیات کړی دی.

د پاکستان د هوايي چلند چارواکو ویلي چې د یوې پاکستانۍ بوینګ ۷۳۷ بار وړونکې الوتکې، چې پنځه کسیزه عمله یې لرله، د سې شنبې په شپه د هوايي ترافیکو د کنټرول له مرکز سره اړیکه پرې شوه. د رویترز د راپورله مځې دغې الوتکې چې د پاکستان کراچۍ ښار ته روانه وه، له دې مخکې راپور ورکړی و چې د مسیریابۍ یا نویګېشن په سیسټم کې یې ستونزه پیدا شوې ده.

د الوتنې لومړنیو معلوماتو له مخې، د K2 Airways شرکت اړوند دغه ۲۷ کلنه بدله شوې بار وړونکې الوتکه چې د متحده عربي اماراتو له شارجې څخه د کراچۍ پرلور روانه وه، ښايي د دې ښار جنوب لوېدیځ لوري ته په سمندر کې لوېدلې وي. د الوتنو د څارنې د خدمتونو ادارې Flightradar24 د معلوماتو له مخې، دغې الوتکې تر وروستي چټک ښکته کېدو مخکې په لوړه ارتفاع کې څو ناڅاپي بدلونونه کړي وو.

که په دې پیښه کې د مرګ ‌ژوبلې راپورونه تایید شي، نو دا به له ۲۰۲۰ کال راهیسې په پاکستان کې د الوتکې د لویدو وروستۍ خونړۍ پیښه وي. په ۲۰۲۰ کال کې د پاکستان د نړیوال هوايي شرکت (PIA) یوه ایربس A320 الوتکه د کراچۍ هوايي ډګر ځغاست ‌لیکې ته تر رسېدو مخکې ولوېده، چې ۹۷ کسان پکې مړه شول.

د ملګروملتونو جګپوړي چارواکي وایي، په افغانستان کې د خصوصي سکټور له ملاتړڅخه هدف دادی چې ستونزو ته اوږد مهاله حل لارې وموندل شي. د کډوالو لپاره د ملګروملتونو عالي کمیشنر برهم صالح د دوشنبې په ورځ په مزارشریف کې د ملګروملتونو له ملاتړڅخه د برخمنو خصوصي سکټور له پروژو څخه د کتنې په مهال فرانسپرس خبري آژانس ته وویل، دا مهمه ده چې موږ دلته حضورولرو څو د مېشتېدو، ټولنیز ادغام، بقا، او له بقا ورهاخوا د معیشت او دوامدارو حل‌لارو په برخه کې مرسته وکړو.

د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام (UNDP) مشر الکساندر ډي کرو چې له هغه سره ملګری و، دې آژانس ته وویل چې د دواړو ادارو له خوا له سوداګریزو شرکتونو سره همکاري کولای شي د اوږدمهاله حل‌لارو د موندلو لپاره د پیل یوه ښه زمینه برابره کړي.

هغه وویل: "هغه تګلاره چې موږ دلته غوره کړې، په حقیقت کې دا ده چې سمدستي د اوږدمهاله لیدلوري پر بنسټ عمل وکړو او یوازې په لنډمهالو او بیړنیو اړتیاوو بسنه ونه کړو."

د ملګرملتونو دغه جګپوړي چارواکي له بیړنیو بشري مرستو ورهاخوا د افغانستان د ځان بساینې په هدف له خصوصي سکتورڅخه د ملاتړخبره داسې مهال کوي چې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي په کابل کې د صنعت او کانونو اوونۍ د پنځم نړیوال نندارتون پای غونډې مراسمو کې ویلي چې افغانستان په اوس وخت کې په ګڼو سکټورونو کې ځان بسیانې ته رسیدلی دی. د هغه په خبره وروستیو پنځو کلونو کې په افغانستان کې د تولیدي توکو شمیر له ۵۰۰ څخه دوه زره بیلابیله ډولو ته لوړشوی. خو د دغو پرمختګونو سره سره افغانستان لا هم د نړۍ د هغو هیوادونو په کتار کې دی چې له سختو بشري ناورینونو سره مخامخ دي.