یوه زلزله چې شدت یې د ریښتر په کچه ۴ اعشاریه ۷ درجې و، نن (پنجشنبه) د افغانستان په شمال لوېدیځو ولایتونو کې احساس شوه.

د جرمني د زلزله پېژندنې ادارې د راپور له مخې، د دې زلزلې مرکز د بغلان ولایت د نهرین ولسوالۍ د شمال په ۱۶ کیلومترۍ کې و.

د راپور له مخې، د زلزلې ټکان تر غرمې مخکې په لس بجې او ۵۲ دقیقې احساس شو.

د زلزلې له کبله د سرومال د تاوانونو په اړه کوم راپور نه دی ورکړل شوی.

د ۱۳۸۱ د حمل په شپږمه (د ۲۰۰۲ د مارچ په ۲۶ مه) یوې سختې زلزلې چې شدت یې د ریښتر ۶ درجې و، په نهرین کې لږترلږ۹ ۱۸۰۰ تنه مړه او تر ۴ زره ډېر کسان ژوبل کړل.

ټاکل شوې ده چې د افغانستان د کرکټ ملي لوبډله د شل اووریز نړیوال جام د سیالیو په دوام سبا پنجشنبې له کاناډا سره لوبه وکړي. دا لوبه د ماښام په ۶ بجو د چینای ښار په لوبغالي کې په پام کې ده.

د دې نړیوال جام د سیالیو په دوام نن هم درې لوبې پلان شوې دي؛ د کابل په وخت د ورځې په ۱۰ بجو د جنوبي افریقا او متحده عربي اماراتو، د ماسپښین په یوه بجه د نامیبیا او پاکستان او د ماښام په ۶ بجو د هند او هالنډ لوبډلې سره مخامخ کېږي.

په پرونیو سیالیو کې نیوزیلنډ کاناډا ته او نیپال سکاټلنډ ته ماتې ورکړه خو د آیرلنډ او زیمبابوې ترمنځ لوبه د باران له کبله هېڅ پیل نه شوه.

د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زیلینسکي پرون اعلان وکړ چې له روسیې او د دې هېواد تر اشغال لاندې سیمو څخه تراوسه دوه زره اوکرایني ماشومان اوکراین ته ستانه شوي خو زرګونه نور لاهم اسیران دي.

د ۲۰۲۲ کال په فبروري میاشت کې پر اوکراین د روسیې د یرغل له پیل راهیسې پر مسکو تور لګېدلی دی چې د اوکراین له اشغال شویو سیمو څخه یې شاوخوا شل زره ماشومان خپل قلمرو ته لېږدولي دي.

کییف وايي چې روسیې دا ماشومان اړ کړي دي چې روسي تابعیت واخلي او له خپل اوکرایني هویت څخه تېر شي، خو مسکو وايي چې هدف یې د دې ماشومانو د امنیت خوندیتوب دی او د پېژندګلوۍ په صورت کې به یې خپلو خپلوانو ته وسپارل شي.

یوشمېر منځګړي چې د امریکا لومړۍ مېرمن میلانیا ټرمپ او د خلیج د هېوادونو چارواکي پکې شامل دي، هڅه کوي چې دا ماشومان اوکراین ته ستانه کړي.

دا په داسې حال کې ده چې د جرمونو نړیوالې محکمې په ۲۰۲۳ کال کې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین او د دې هېواد د ماشومانو د حقونو کمیشنر په جنګي جرمونو او په غیرقانوني ډول د ماشومانو په ایستلو تورن کړي دي.

د ایران د بهرنیوچارو وزیر له امریکا سره د خبرو دوهم پړاو رغنده بللی خو وايي چې دواړه لوري د خپلو دریځونو د نژدې کولو لپاره نور کار ته هم اړتیا لري.

عباس عراقچي پرون په ژنیو کې د عمان په سفارت کې د خبرو له پای ته رسېدو وروسته وویل چې توافق ته د رسېدو بهیر پیل شوی دی خو ښايي سمدستي نتیجه ترلاسه نه شي.

هغه زیاته کړه چې د مذاکراتو د بل پړاو وخت تراوسه نه دی ټاکل شوی او اوس به دواړه لوري په خپلو پلازمېنو کې سلامشورې کوي.

په دې خبرو کې د ایراني پلاوي مشري عباس عراقچي او د متحدوایالاتو د پلاوي مشري د امریکا ځانګړي استازي سټیف ویتکوف او جرید کوشنر کوله.

ایران ویلي دي چې دا مذاکرات به یوازې د ایران د اټومي پروګرام په اړه وي خو متحدایالات ټینګار کوي چې د ایران د بالستیک توغندیو او د دې هېواد د سیمه ایز رول موضوع هم باید په خبرو کې شامله وي.

د روغتیا نړیوال سازمان WHO وايي چې د افغانستان د ختیځ او جنوب ختیځو سیمو خلک هرکال د جون او نوامبر میاشتو ترمنځ د ملاریا د ناروغۍ له ګواښ سره مخامخ کېږي.

د ملګروملتونو دې اړوندې ادارې پرون اعلان وکړ چې په افغانستان کې د ملاریا پرضد د مبارزې د ملي پروګرام ارزونه یې بشپړه کړې ده او د دې ناروغۍ د له منځه وړلو لپاره هڅې پیاوړې کوي.

په یوه بیان کې چې پرون د روغتیا د نړیوال سازمان WHO پر ویبپاڼه خپور شو، راغلي دي چې د ۲۰۱۸ او ۲۰۲۱ کلونو ترمنځ په افغانستان کې د ملاریا د مواردو له کمېدو وروسته په ۲۰۲۲ کال کې په ملاریا د اخته ناروغانو شمېر زیات شوی او په ۲۰۲۴ او ۲۰۲۵ کلونو کې یې هم موارد زیات پاتې وو.

په راپور کې ننګرهار، لغمان، کونړ او نورستان ترټولو زیانګالي ولایتونه بلل شوي او د WHO په وینا تودې هوا او د اقلیمي بدلونونو له کبله سختو بارانونو د ملاریا د میاشي د تکثر پراخېدو ته لاره اواره کړې ده.

په افغانستان کې د WHO استازي خبرداری ورکړی چې ملاریا پر زیانګالو ټولنو، په تېره پر ښځو او ماشومانو دروند فشار راوستی او ټینګار یې کړی دی چې د دوامداره همغږۍ او ملاتړ له لارې د دې ناروغۍ د پراختیا مخنیوی امکان لري.

نن په افغانستان او یوشمېر اسلامي هېوادو کې د روژې د مبارکې میاشتې لومړۍ ورځ ده.

د طالبانو حکومت او سعودي عربستان، قطر، کوېټ، بحرین، یمن، عراق، لبنان او متحده عربي اماراتو پرون ماښام اعلان وکړ چې د نوې میاشتې هلال لیدل شوی دی.

خو ځینو نورو هېوادونو لکه ترکیې، سوریې، اردن، مالیزیا، اندونیزیا، هند او پاکستان پنجشنبې د روژې لومړۍ ورځ اعلان کړې ده.

د روژې په مبارکه میاشت کې مسلمانان له پېشلمي څخه تر روژه ماتي پورې له خوراک او څښاک څخه ډډه کوي او ماښام د روژه ماتي لپاره سره یوځای کېږي.

د طالبانو د سوداګرۍ او صنایعو وزارت د افغانستان او ازبکستان ترمنځ په مختلفو سکټورونو کې د سوداګرۍ د ۲۵ موافقو د لاسلیک خبر ورکوي.

دې وزارت نن سې شنبې پرخپلې ایکسپاڼه لیکلي چې دغه موافقې چې په کابل کې د افغانستان او ازبکستان د سوداګرۍ په ګډ کنفرانس کې لاسلیک شوې، ارزښت یې څه باندې درې سوه ملیون ډالره ښودل شوی. د دې وزارت په خبره د دغو موافقو له مخې دواړه لوري به په ساختماني، خوراکي توکو، کرنې، موبل او فرنیچر، درملو اود جامو په سکټورنو کې سره همکاري کوي.

د منځنۍ آسیا د نورو هیوادونو په پرتله له ازبکستان سره د طالبانو د حکومت اړیکې له کله چې طالبان بیا په افغانستان کې واک ته رسیدلي په سیاسي او اقتصادي برخو کې ډیرې پیاوړې شوې دي. د شمیرو له مخې په ۲۰۲۵ کال کې د افغانستان او ازبکستان ترمنځ د سوداګرۍ راکړه ورکړه شاوخوا ۱،۶ ملیارډ ډالرو ته رسیده چې دا د ۲۰۲۴ کال په پرتله شاوخوا ۴۵ سلنه زیاتوالی ښیي.

د امریکا ولسمشرډونالډ ټرمپ وایي، په غیرمستقیم ډول د امریکا او ایران ترمنځ خبرو کې ښکیل دی.

ټرمپ ټینګاروکړچې د تهران د اټومي پروګرم پرسر خبرې به ډیرې مهمې وي. نوموړي چې پرون دوشنبې ناوخته یې په خپله آیرفورس ون الوتکه کې سپرو خبریالانو ته څرګندونې کولې وویل چې د ده په باور تهران غواړي یوه موافقه ترلاسه شي او زیاته یې کړه چې "دی فکرنه کوي چې هغوی به یوې موافقې ته د نه رسیدو د پایلو غوښتونکي وي."

ټرمپ له ایران سره د خبرو له لارې د یوې موافقې د احتمال خبره داسې مهال کوي چې متحدو ایالتونو خپله دوهمه الوتکه وړونکې بېړۍ هم منځني ختیځ ته لیږلې او که خبرې ناکامې شي نو واشنګټن د پوځي اقدام احتمال لپاره چمتووالی نیسي.

د سویس په جینیوا کې د عماني چارواکو په منځګړیتوب د امریکا او ایران ترمنځ د غیرمستقیمو خبرود دوهم پړاو مشري به د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي او د سپینې ماڼۍ ځانګړی استازی سټیف ویټکوف کوي. د دې خبرو لومړی پړاو د روانې میاشتې په پیل کې د عمان په پلازمینه مسقط کې ترسره شو.

تهران ویلي چې د امریکا د درنو اقتصادي بندیزونو د لیرې کیدو په بدل کې د خپل اټومي پروګرام محدودولو ته چمتو دی ، خو د یورانیمو د غني کولو له حق څخه به لاس وانخلي.

واشنګټن هڅه کړې چې د خبرو اترو ساحه پراخه کړي ترڅو د ایران د بالستیک توغندیو پروګرام باندې محدودیتونه او په منځني ختیځ کې د وسله والو ډلو لپاره د تهران ملاتړ پای ته رسول هم په کې شامل شي، خو دا هغه مسئلې دي چې تهران یې د منلو وړنه ګڼي.

د ملګروملتونو د خوړو او کرنې اداره خبرداری ورکوي چې د افغانستان په لوېدیځو او جنوبي ولایتونو کې له تودوخې سره یوځای سخت بارانونه ممکن د ځمکې په سطحه د چټک جریان او سیمه ایزو سیلابونو خطر زیات کړي.

دې ادارې نن سې شنبې په خپله ایکسپاڼه کې په یوه بیان کې ویلي چې په شمالي باراني سیمو کې له اوسط څخه ټیټ باران او د بخار د خپریدو زیاتوالی ممکن د فصل رطوبت اغیزمن کړي.

دې ادارې ویلي چې په ټول هیواد کې د بې موسمه تودوخه د سانتي ګراد په کچه د ۱-۸ درجو ترمنځ اټکل شوې او په جنوبي ولایتونو کې به تودوخه له ۲۰ درجو سانتي ګراد څخه هم لوړه وي. د دې ادارې په خبره دا ممکن د یخ وهلو خطر کم کړي او د فصلونو، څړځایونو ملاتړ وکړي. همدارنګه ویل شوي چې د واورې چټک ویلې کیدل کولی شي د واورې ذخیرې او د فصل په وروستیو کې د خاورې د رطوبت زیاتول کم کړي.

د ملګروملتونو د خوړو او کرنې اداره دغه خبرداری داسې مهال ورکوي چې په روان ژمي کې د افغانستان ډیرې سیمې د سختو ورښتونو شاهدې وې.

د پاکستان په شمال لویدیځ کې د دوشنبې د ورځې په دوو بم چاودونو او د پولیسو او وسله والو ترمنځ د نښتو په نتیجه کې لږ تر لږه ۱۴ امنیتي سرتیري او درې ملکي وګړي وژل شوي دي.

دا خبره یوه پاکستاني امنیتي چارواکي چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي، فرانسپرس آژانس ته کړې او ویلي یې دي چې په وژل شویو ملکیانو کې یو ماشوم هم شامل دی. په خیبر پښتونخوا ایالت کې په دغو جلا پیښو کې لږترلږه ۲۵ تنه نورټپیان شوي دي.

دې امنیتي چارواکي ویلي چې د دوشنبې په ماښام په یوه برید کې چې هغه ځانمرګی بللی، د خیبر پښتونخوا په قبایلي ولسوالۍ باجوړ کې د یوې دیني مدرسې له دیوال سره د چاودیدونکو توکو ډک موټر د ټکر په پایله کې د مدرسې د پولیسو او سرحدي ځواکونو یولس تنه غړي ووژل شول او لس نور ټپیان شول.

د هغه په خبره چاودنې د څو نږدې کورونو چتونه هم ونړول، چې یو ماشوم پکې یې وواژه.

دې چارواکي همدارنګه وویل چې په بنو ښار کې په یوه بل برید کې، په یوه ریکشا کې ایښودل شوی بم د میران پولیسو په مرکز کې وچاودید، چې دوه ملکي وګړي یې ووژل او ۱۷ نور یې ټپیان کړل. په یوه بله پیښه کې په شانګله ولسوالۍ کې په نښتو کې د درې پولیسو او درې وسله والو د وژل کیدو خبر ورکړل شوی دی.

د دغو پیښو مسولیت تراوسه چا یا کومې وسله والې ډلې ندی اخیستی خو په سیمه کې ترډیره د پاکستاني طالبانو تحریک یا ټي ټي پي ډیره فعاله ده.

د طالبانو د حکومت ترواک لاندې د افغانستان دالمپیک، بدني روزنې او سپورت عمومي ریاست د دوشنبې په ورځ زرګونو ورزشکارانو ته د ۱۴۰۴ کال د عصریې توزیع پیل کړه.

ټاکل شوې چې د بیلابیلو ورزشي رشتو څه دپاسه ۳۲۵۰ ورزشکارانوڅخه هر یوه ته ۱۳۲۰۰ افغانۍ ورکړل شي.

د عصریې د توزیع په لومړنۍ ورځ د کڼو ، د بیړۍ ځغلولو ، او د تکواندو ملي ټیمونو غړو ته دغه اندازه پیسې وویشل شوې.

د طالبانو حکومت په داسې حال کې چې د نجونو او ښځو په ورزش یې محدودیتونه لګولي په تیرو کلونو کې یې هم دعصریې په نامه دغه ډول نقدي مرسته نارینه ورزشکارانو ته توزیع کړې.