د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ خبرداری ورکړ چې که روسیه په ۵۰ ورځو کې له اوکراین سره پر اوربند موافقه ونه کړي، پر هغو هیوادونو به سختې تعرفې ولګوي چې له روسیې سره راکړه ورکړه کوي.

ټرمپ د اوکراین د جګړې په تړاو د روسیې پر ولسمشر ولادیمیر پوتین نیوکه وکړه او هغه یې په دې تورن کړ چې د سولې د تړون له لاسلیکولو ډډه کوي او واشنګټن ته یې "بې‌مانا دلایل" وړاندې کړي دي.

ټرمپ د دوشنبې په ورځ په واشنګټن کې د ناټو له سرمنشي مارک روټې سره د کتنې په ترڅ کې اعلان وکړ چې له ناټو سره یې داسې توافق کړی چې د اوکراین لپاره به وسلې استول کېږي او د دغو وسلو لګښت به ناټو ورکوي.

هغه وویل:

«موږ نن داسې یو توافق وکړ چې وسلې به اوکراین ته لیږل کېږي او لګښت به یې ناټو پرې کوي.»

ټرمپ دا هم وویل، که چېرې ولادیمیر پوتین د اوکراین د جګړې د ختمولو لپاره اقدام و نه کړي، امریکا چمتو ده چې پر روسیې او هغو هیوادونو چې له مسکو سره راکړه ورکړه کوي، ۱۰۰ سلنه ګمرکي تعرفې ولګوي. دا تعرفې ښايي په راتلونکو ۵۰ ورځو کې عملي شي.

ټرمپ زیاته کړه:

«موږ له روسیې خوشاله نه یوو، او ډېرې سختې تعرفې به پرې ولګوو … شاوخوا ۱۰۰ سلنه تعرفې.

موږ په دې جګړه کې ۲۵۰ میلیارد ډالر مصرف کړي دي … او موږ غواړو دا جګړه ختمه شي. زه له پوتین څخه مایوسه یم، ځکه ما فکر کاوه چې دوې میاشتې مخکې به موږ یو تړون ولرو.»

د بشري حقونو یوه ډله وایي، طالبانو په افغانستان کې په خپله پنځه کلنه واکمنۍ کې د مجازاتو د یوې بڼې په توګه د درو کارول زیات کړي دي.

په کاناډا کې مېشت د افغانستان د بشري حقونو او ډیموکراسۍ سازمان (اې اېج ار ډي او) په هغه راپور کې چې د سې شنبې په ورځ خپور کړی، ویلي چې په ۲۰۲۴ کال کې د درو وهلو ۵۹۳ پېښې ثبت شوي، په داسې حال کې چې په ۲۰۲۵ کال کې د دغو پېښو شمېر ۱،۰۷۴ ته لوړ شوی دی.

د بشري حقونو دې سازمان ویلي چې د روان ۲۰۲۶ کال تر اپرېل میاشتې پورې یې د درو وهلو ۵۵۳ پېښې ثبت کړې دي.

د طالبانو حکومت د جنسي جرمونو په ګډون په ډېرو مواردو کې تورنو کسانو ته د تنفیذي او تعلیقي بند ترڅنګ د درو وهلو سزاوې ورکړې دي چې د بشري حقونو ډلې هغه له انساني کرامت سره په تضاد کې بولي او د درولو غوښتنه‌یې کوي، خو طالبان وایي د شریعت له مخې دا ډول سزاوې مجرمنیو ته ورکوي.

د جرمني «ډي پي اې» خبري اژانس د راپور له مخې، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه مأموریت (یوناما) د جولای په وروستیو کې په یوه راپور کې ویلي چې طالب چارواکو د روان کال د اپرېل له نیمایي راهیسې په عام محضر کې د درو وهلو د نویو پېښو خبر نه‌دی ورکړی، خو د یوناما په خبره د اپرېل له لومړۍ نېټې څخه د جون تر ۳۰مې پورې ۱۳۷ کسان په درو وهل شوي دي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت وایي، ټول هغه ۲۳ افغانان چې د سې شنبې په ورځ بېرته افغانستان ته واستول شول، ډېری یې د جنسي تېریو، وهلو او سختو ټپي کولو په ګډون په درنو جنایي جرمونو کې ښکېل او مجرم پېژندل شوي و.

د دې وزارت ویاند فرانس‌پرس اژانس ته ویلي له تېر کال راهیسې چې نوي حکومت په کار پیل کړی، جرمني تر اوسه ۲۲۸ افغانان بېرته افغانستان ته استولي دي.

جرمني د طالبانو حکومت په رسمیت نه‌پېژني، خو له دې سره سره‌یې خپل هېواد ته د افغانانو د بېرته ستنولو په اړه له کابل سره خبرې اترې کړې دي.

د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو د ملاتړ صندوق (یونیسف) خبرداری ورکړی چې په افغانستان کې شاوخوا یو میلیون ماشومان له شدیدې خوارځواکۍ کړېږي او ژوند یې له جدي خطر سره مخ دی.

دې ادارې همدارنګه ویلي چې په ټول افغانستان کې ۳.۷ میلیونه ماشومان له خوارځواکۍ سره مخ دي او دا هغه ماشومان دي چې د بدن وزن‌یې ډېر کم شوی، یعنې ډنګر دي.

د سویډن هرالډ خپرونې د سې ‌شنبې په ورځ د افغانستان لپاره د یونیسف د ادارې د مشر تاج‌الدین اویواله له قوله راپور ورکړی چې نوموړي په ژنیو کې یوې خبري غونډې ته ویلي: "که ژر تر ژره اقدام ونه‌شي او پر وخت د دغو ماشومانو درملنه ونه‌شي، د هغوی د مړینې خطر زیات دی."

دا په داسې حال کې ده چې افغانستان په ورته وخت کې له ګڼو طبیعي ناورینونو سره هم مخ دی او یو شمېر مرستندویه سازمانونه او ادارې اړې شوې دي چې په افغانستان کې خپل فعالیتونه ودروي او یا یې کم کړي.

د امریکا متحده ایالاتو ولسمشر ډونالد ټرمپ وايي چې "د ایران اسلامي جمهوریت چې د ړنګېدو په حال کې دی، اعتراض کوونکي حتی هغه مهال هم چې په اعتراضونو کې برخه نه‌اخلي، په بې‌ساري کچه وژني".

د ازادي راډیو د فردا څانګې د راپور له مخې، ټرمپ د سې ‌شنبې په ورځ د «وږې په ۳مه» په خپلې ټولنیزې شبکې «ټروت سوشال» کې لیکلي: "د ایران د ړنګېدو په حال کې اسلامي جمهوریت د خپلو پوځي ځواکونو د لویې برخې معاشونه نه‌شي ورکولای او په ورته وخت کې اعتراض کوونکي، حتی هغه مهال چې اعتراض نه‌کوي، په بې‌‌ساري کچه وژني".

هغه ویلي: "دا په پراخه کچه یو ستر بشري ناورین دی او باید همدا اوس ودرول شي."

د امریکا ولسمشر په دې اړه نور جزئیات نه‌دي ورکړي، خو په وروستیو میاشتو کې د ایران اسلامي جمهوریت یو شمېر هغه اعتراض کوونکي چې د تېر کال په اعتراضونو کې یې برخه اخیستې وه او پر "ملي امنیت ضد اقداماتو" تورن شوي وو، اعدام کړي دي.

د ایران قضایه قوې یوه ښځینه سیاسي بندي ارغوان فلاحي په اعدام محکوم کړې.

د ازادي راډیو د فردا څانګې د راپور په اساس نوموړې د بغاوت او د ایران د رژیم د یوې مخالفې ډلې، مجاهدین خلق سازمان سره د همکارۍ په تور په اعدام محکوم شوې.

د هغې د اعدام حکم د ایران سترې محکمې هم تایید کړی.

ارغوان فلاحي د ۱۴۰۳ کال د دلوې په شپږمه په تهران کې نیول شوې وه.

هغه وخت په ایران کې د ښځو د حقونو لپاره د "زن،زندګي، ازادي" ترشعار لاندې د اعتراضونو پر مهال زرګونه مظاهره چیان نیول شوي.

د ملګرو ملتونو د راپور په اساس ایران کې سږ کال تر دې دمه لږ تر لږه ۵۶ کسان د ملي امنیت جرایمو او ۲۷ نور د اعتراضونو له کبله اعدام شوي دي.

جرمني ۲۳ افغان وګړي نن کابل ته ډیپورټ کړل.

د جرمني رسنیو راپور ورکړی چې د دغه هېواد فدرالي پولیسو دغه شمیر افغانان چې د ایستلو په نوملړ کې شامل وو، د چارټر الوتکې په وسیله د لایپزیګ له هوايي ډګر څخه کابل ته ستانه کړي دي.

دا الوتنه نن، سه‌شنبه سهار ترسره شوې ده. د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر دوبرینټ تر دې مخکې ویلي وو چې د افغانانو ایستل نور یوازې پر مجرمینو او «خطرناکو» کسانو پورې محدود نه دي، بلکې نور هغه کسان هم چې د ایستلو شرایط ولري، خپلو هېواد ته به ستانه کړل شي.

په همدې حال کې، د کډوالو د حقونو فعالانو افغانستان ته د افغانانو د ایستلو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

د جرمني د شنو ګوند یو شمېر استازو هم پر دې پرېکړې نیوکه کړې او ویلي یې دي چې حکومت د ایستلو د پالیسۍ د عملي کولو لپاره له طالبانو سره په داسې حال کې همکاري کوي چې هغوی د ښځو او نجونو حقونه محدود کړي دي.

جرمني د جولای په ۲۹ مه هم د یوې چارټر الوتکې له لارې ۳۱ افغانان،افغانستان ته ستانه کړي و.

افغانستان کې د طالبانو حکومت د بدخشان لپاره د نوي والی او امنیه قوماندان د ټاکنې خبر ورکوي.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد سه شنبې ( د وږي په دریمه ) په خپله ایکسپاڼه ولیکل چې د طالبانو د مشرتابه د فرمان په اساس د کورنیو چارو وزارت پخوانی معین ملا رحمت الله نجیب د مولوی اسماعیل غزنوي په ځای د بدخشان والي او د سرپل پخوانی والي ملا احمد شاه دیندوست د بدخشان امنیه قوماندان ټاکل شوي دي.

مولوی اسماعیل غزنوي د ټولګټو وزارت دمعین په توګه ټاکل شوی دی.

دغه ټاکنې په داسې مهال اعلانیږي چې بدخشان ولایت کې په دې وروستیو ورځو امنیتي پیښې رامینځ ته شوې.

د طالبانو ناراضي قوماندان جمعه خان فاتح له څو ورځې جګړې وروسته تسلیم شو او تر هغه مخکې د فیض اباد لپاره د طالبانو د حکومت ښاروال حبیب الرحمن منصور په یوه چاودنه کې چې مسئولیت وسله والو مخالفینو په غاړه واخیست، ووژل شو.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د دوشنبې په ورځ، د وږي په ۲مه، سوریه د «ترهګرۍ ملاتړو هېوادونو» له نوملړه وایسته.

د «ترهګرۍ ملاتړو هیوادونو» په نوملړ کې د هیوادونو شمولیت هغوی د امریکا د بهرنیو مرستو له ترلاسه کولو، له متحده ایالاتو څخه د دفاعي تجهیزاتو له پېرلو او همداراز د ځینو مالي راکړو ورکړو څخه محروموي.

د امریکا د خزانې وزیر سکاټ بسنت په دې اړه په یوه اعلامیه کې وویل: «د نن ورځې اقدام به په سوریه کې د پانګونې فرصتونه زیات کړي، څو سیاسي او اقتصادي ثبات ته وده ورکړل شي.»

په اعلامیه کې ټینګار شوی چې دا پرېکړه د ډونالډ ټرمپ د هغې ژمنې د عملي کولو په موخه شوې چې پر دمشق د بندیزونو د فشار د کمولو لپاره یې کړې وه.

د امریکا د خزانې وزارت په عین حال کې ویلي چې د دغو محدودیتونو لرې کول په دې معنا نه دي چې دغه وزارت به د نړیوال ترهګرۍ پر وړاندې په مبارزه کې خپله تګلاره بدله کړي او یا به په سوریه کې د «ناوړه کړنو» د عاملینو د حساب ورکونې په اړه د امریکا ژمنتیا کمه شي.

د سوریې د مرکزي بانک رئیس هم د واشنګټن د دې پرېکړې هرکلی کړی او هغه یې «تاریخي اقدام» بللی دی.

په یمن کې حوثي یاغیان چې د تهران له ملاتړه برخه‌من دي ادعا کوي چې د ینبع په بندر کې یې د سعودي عربستان په یوې بېړۍ د بالیستیک توغندي برید کړی دی.

د حوثیانو ویاند یحیی سریع دا خبره د دوشنبې په ورځ په خپلو ټلوېزیوني څرګندونو کې وکړه.

د سعودي عربستان د بېړۍ چلولو ملي شرکت تأیید کړې چې په سره سمندر کې یې په یوې بېړۍ برید شوی دی.

د شرکت اعلامیې وویل د "امزان" په نوم د دوی په یوې تېل وړونکې بېړۍ چې د مصر د عین‌السخنه له بندره ینبع ته روانه وه برید شوی دی.

راپورونه وايي په برید کې ماڼوګرو ته زیان نه‌دی رسېدلی.

ینبع په سره سمندر کې د سعودي عربستان له مهمو نفتي تأسیساتو څخه ګڼل کېږي چې د ورځې په ملیونو بېرل نفت ورڅخه نړیوالو بازارونو ته صادرېږي.

یاد بندر د امریکا او ایران له جګړې وروسته او له کله چې د هرمز تنګي تړل شوی د سعودي عربستان د تېلو د صادراتو په مهم مرکز بدل شوی دی.

کابل کې د ایران سفارت وايي د ایران او افغانستان ترمنځ د سوداګرۍ کچه ۹ برابره زیاته شوې ده.

د ایران سفارت چارواکو د دوشنبې په ورځ په خپله اېکس‌پاڼه ولیکل چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اورګاډي له لارې د اموالو انتقالات چې پخوا په کال کې ۱۵ زره ټنه وو اوس په میاشت کې شاوخوا ۱۳۰ زرو ټنو ته رسېدلي دي.

ایراني چارواکي اټکل کوي چې دغه کچه به په یوه کال کې شاوخوا ۵۰۰ زره ټنو ته ورسېږي.

افغان سوداګرو وروسته له دې چې په تېر اکټوبر میاشت کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ تجارتي لارې وتړل شوې د منځنۍ اسیا او ایران بندرونو ته مخه کړه.

خو بل‌خوا د امریکا ولسشمر ډونالد ټرمپ د تېرې چهارشنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې هر هېواد چې ایران سره مرسته یا راکړه ورکړه وکړي، نو په ټکو یې له "ډېرې درنې سزا" سره به مخ شي.