ایراني او امریکایي سرچینو ویلي، دوی د ایران د اټومي پروګرام د خبرو د بیا پېل په هدف یو بل سره په تماس کې دي.

دواړو لورو د درېدلو خبرو بیا پېل ته کره نیټه نه ده ټاکلې.

د سپینې ماڼۍ ویاندې کارولین لیویت تېره شپه خبریالانو ته ویلي، واشنګټن له ایران او د خبرو له منځګړو سره په نژدې رابطه کې دی.

بل لورته د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي ویلي، ډيپلوماسي دوام لري او د بېلابېلو چینلونو له لارې اړیکې د ټینګېدو په حال کې دي.

دا په داسې حال کې ده چې پر ایران د اسراییلو او امریکا له بریدونو وروسته د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جون په ۲۵مه په هاګ کې د ناټو په سرمشریزه کې وویل، واشنګټن به راتلونکې اونۍ له ایران سره بحثونه پيل کړي.

د اسراییلو او ایران له جګړې مخکې څو ځله امریکایي او ایراني مرکچیانو د ایران د اټومي پروګرام پر سر خبرې وکړې، خو کومه مشخصه پایله یې نه درلوده.

د امریکا د کلیفورنیا ایالات په سن دیګو ښار کې پر یوه ستر جومات په برید کې درې کسان وژل شوي.

په وژل شویو کې یو تن د جومات ساتونکی شامل دی.

پولیسو ویلي، دوه مشکوک بریدګر هم وژل شوي.

د سن دیګو د پولیسو مشر سکاټ وال ویلي، "پېښه د کرکې له کبله د جرم" په توګه څیړل کیږي چې جزیات به يې وروسته خپاره شي.

پېښه پرون دوشنبه شوې ده.

پولیسو ویلي، د برید پرمهال په جومات کې ماشومان په زده کړو بوخت وول.

تراوسه د پېښې لامل معلوم نه دی.

ایران له امریکا سره د جګړې د پایته رسولو شرایط اعلان کړل.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت مرستیال کاظم غریب ابادي نن سه شنبې وویل،" ایران ته د یورانیو د غني کولو حق ورکول، د لبنان په ګډون په ټولو جبهو کې د بریدونو درول، په هرمز تنګي کې د محاصرې ختمول، د ایران د ټولو پانګو ازادول، پر ایران د یو اړخیزو بندیزونو پایته رسول او ایران ته د جګړې د زیانونو تاوان ورکول"، د ایران له خوا د جګړې د پایته رسولو شرایط دي.

امریکا او اسراییلو د روان کال د فبرورۍ په ۲۸مه پر ایران برید وکړ.

له ۴۰ ورځینې جګړې وروسته دواړو خوا يې په اوربند سلا شوې.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ له دې مخکې د ایران ورته وړاندیزونه "بې مانا" بللي وو او ګواښ کړی و که په را روانو څو ورځو کې توافق ونه شي بیا په پر ایران بریدونه پیل کړي.

د ایران حکومت له امریکا او اسراییلو سره د جګړې له پیل راهیسې ۵۰ کسان اعدام کړي.

دا خبره په امریکا کې میشت د ایران د بشري حقونو سازمان هرانا په یوه راپور کې کړې ده.

د راپور له مخې، اعدام شوي کسان د "جاسوسۍ، د ایران ملي امنیت ته د خطر جوړونې او بهرنیو رسنیو ته د جګړې اړونده خبرونو او معلوماتو د استولو په جرمونو تورن وو".

په راپور کې وړاندې راغلي چې له ۲۰۲۵کال راهیسې تر تیرې اونۍ په ایران کې څلور زره او۲۳ کسان شوي دي.

پرون دوشنبې د بښنې نړیوال سازمان په خپل کلنې راپور کې ویلي و چې تیرکال په نړۍ ۲۷۰۷ کسان اعدام شوي.

د دغه سازمان په ټکو، ددغو اعدامو له ډلې ۲۱۵۹ يې په ایران کې شوي.

د متحدو ایالاتو ولسمشر وايي د فارس خلیج د عربي هیوادونو دمشرانو په غوښتنه یې په ایران نوی برید ځڼډولی.

دونالد ټرمپ د دوشنبې په ورځ خپله ټولنیزه شبکه تروت سوشیال کې ولیکل چې دغه برید یې چې ټاکل شوې وه د سه شنبې په ورځ وشي وځڼډاو.

ولسمشر ټرمپ زیاتوي چې "د قطر دامیر، دسعودي عربستان د ولیعهد او متحدو عربي اماراتو د ولسمشر "په غوښتنه دغه برید اوس نه کوي.

تردې مخکې هغه د امریکا وړاندیز ته د تهران د ځواب په غبرګون کې ویلي وو چې ټاکل شوې نه ده چې ایران ته کوم امتیاز ومني او ګواښ یې کړی وو چې ایران پوهیږي چې "ډیرژر به څه پیښ شي."

خوټرمپ خپل تازه پيغام کې لیکلي "ددې لپاره چې جدي خبرې دوام لري او دمونږ د مشرانو او لویو متحدینو په اند به داسې یو توافق وشي چې امریکا ته به هم ډیر د منلو وړوي" ، نو دی هغه برید چې د سه شنبې ورځې لپاره پلان شوی و ځڼډوي.

ولسمشر ټرمپ وړاندې لیکي : "دهغه درناوي له کبله چې پاس ذکر شویو مشرانو ته یې لرم ، د جنګ وزیر،د ګډو ځواکونو لوی درستیز او دامریکا ځواکونو ته مې امرکړی دی چې د سبا برید نه ترسره کوو، خو دویته مې ویلي چې د بشپړې تیارسئ په حالت کې اوسي که چیرې دمنلو وړ توافق ونشي نو بشپړ او پراخ برید وکړي".

د روسیې پر نفتو د امریکا د بندیزونو معافیت د یوې بلې میاشتې لپاره تمدید شو.

د امریکا د خزانې وزیر د دوشنبې په ورځ، د غويي ۲۸مه، اعلان وکړ چې واشنګټن د روسیې هغه نفت چې په ټانکرونو کې بار او په سمندر کې دي، د ۳۰ نورو ورځو لپاره د امریکا له بندیزونو معاف کړل.

دا اقدام په داسې حال کې شوی چې تهران او واشنګټن د جګړې د پای ته رسولو لپاره کومې موافقې ته نه دي رسېدلي، او په ټوله نړۍ کې د سون توکو بیې لا هم لوړېږي.

دا دوهم ځل دی چې پر ایران د امریکا او اسرائیل له ګډ برید وروسته، د روسیې د نفتو د خرڅلاو معافیت تمدیدیږي.

لومړی ځل، د هرمز تنګي د تړل کېدو او د نړۍ په بازارونو کې د نفتو د بیو د لوړېدو له دوام سره، د امریکا حکومت د وري ۲۸مه هم هغه معافیت وغځاوه چې مخکې یې د روسیې د نفتو په خرڅلاو لګولی و.

د امریکا د خزانې وزیر، سکاټ بېسېنټ، د دوشنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه ولیکل چې دا معافیت یو ځل بیا «تر ټولو زیانمنو هېوادونو سره مرسته ده څو د روسیې هغو نفتو ته لاسرسی پیدا کړي چې بیړیو کې بار په سمندر کې دي. »

د ایران د جګړې له پیل راهیسې، د نړۍ د نفتو بیې او ورسره د امریکا په شمول په ډېرو هېوادونوکې د سون توکو بیې لوړې شوې دي. د فرانسې خبري اژانس د راپور له مخې، اوس مهال په امریکا کې د پټرولو بیه د جګړې د پیل د ورځې په پرتله ۵۰ سلنه لوړه ده.

د پاکستان په واڼه ښار کې د دوشنبې په سهار د سړک غاړې بم چاودنه کې لږ تر لږه درې کسان وژل شوي او څلورنور ټپیان شوي دي. د راپورونو له مځې په وژل شویو کې د جنوبي وزیرستان د احمدزي وزیرد قوم یو وتلی مشر ملک طارق وزیر هم شامل دی.

د ځايي پولیسو افسر محمد طاهر شاه وزیر ویلي چې دا چاودنه ګلشن پلازا ته نږدې هغه مهال وشوه چې د طارق وزیرموټر له بازار څخه تېرېده.

پولیس وایي، ناپېژانده وسله والو ظاهراً د شپې له خوا د ګلشن پلازا په شاوخوا کې چاودېدونکي توکي ځای پر ځای کړي وو او بیا یې په سهار کې چاودنه ورکړې.

د پاکستانۍ ډان ورځپاڼې د راپور له مخې، طارق وزیر د قبیلوي شخړو په حل او د سولې د ټینګښت لپاره په جرګو کې مهم رول درلود.

هغه د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې هم د وسله والو له خوا تښتول شوی و، خو وروسته د قومي مشرانو او محلي منځګړو د هڅو په نتیجه کې خوشې شوی و. تراوسه چا یا کومې ډلې د دغې پیښې مسولیت ندی اخیستی.

د بښنې نړیوال سازمان امنیستي انټرنشنل وایي، په ۲۰۲۵ کال کې په نړۍ کې د اعدامونو شمیر له ۱۹۸۱ کال راهیسې ترټولو لوړ ثبت شوي حد ته رسیدلی دی.

د دې سازمان په کلني راپورکې چې د دوشنبې په ورځ یې خپورکړی، ویل شوي چې تیرکال ټولټال ۲۷۰۷ کسان په ۱۷ هېوادونو کې اعدام شوي دي.

په راپور کې راغلي چې دا شمېر د ۲۰۲۴ کال د ثبت شویو اعدامونو په پرتله څه باندې دوه پر درېیمه زیاتوالی ښيي.

د راپور له مخې، د دغو اعدامونو زیاتوالی تر ډېره په ایران پورې تړلی، هغه هیواد چې تیرکال لږ تر لږه ۲۱۵۹ اعدامونه پکې ترسره شوي دي. دا په وروستیو څو لسیزو کې په دې هېواد کې د اعدامونو تر ټولو لوړ شمېر بلل کېږي.

دغه سازمان زیاتوي چې په نړۍ کې د ۲۰۲۵ کال د اعدامونو په شمېر کې په سعودي عربستان، کویټ، مصر، یمن، سنګاپور او متحده ایالاتونو کې ترسره شوي اعدامونه هم شامل دي.

د ازادې اروپاـ ازادي راډیو د فرداڅانګې د راپورله مخې له ایران څخه د دقیقو معلوماتو په ترلاسه کولو د ستونزو له امله نورو ډلو بیا په دې هیواد کې د اعدامونو په اړه بېلابېلې شمېرې وړاندې کړي دي.

په ناروې کې مېشت د ایران د بشري حقونو سازمان د کال په پیل کې ویلي وو چې په ایران کې تېر کال له ۱۶۰۰ څخه زیات کسان اعدام شوي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یکشنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې ایران ډېر وخت نه لري او که ژر له متحده ایالاتو سره د هوکړې لپاره اقدام ونه کړي، له دې هېواد څخه به "هیڅ هم پاتې نه شي".

هغه په خپله ټولنیزه شبکه تروټ سوشیل کې په یوه لنډ بیان کې ولیکل:
"د ایران لپاره وخت په ختمېدو دی، ښه ده چې ډېر ژر اقدام وکړي، که نه له هغوی څخه به هېڅ هم پاتې نه شي. وخت ډېر حیاتي دی!"

ولسمشرټرمپ د دغه بیان له خپریدو څو دقیقې وروسته له اکسیوس خبري ویب سایټ سره په یوه ټلیفوني مرکه کې خپل ګواښ بیا تکرار کړ او ویې ویل: "وخت د ایران لپاره په ختمېدو دی".

هغه خبرداری ورکړ چې که د ایران حکومت د توافق لپاره غوره وړاندیز وړاندې نه کړي، نو "ډېر سخت ګوزارونه" به پرې وشي.

اکسیوس د ولسمشرټرمپ له قوله لیکلي چې ویلي یې دي: "موږ غواړو توافق ته ورسېږو. هغوی لا تر اوسه هغه ځای ته نه دي رسېدلي چې موږ یې غواړو. یا باید هغه ځای ته ورسېږي، یا به سخته ضربه وویني، او هغوی دا نه غواړي."

ټرمپ زیاته کړه چې که ایران غوره وړاندیز وړاندې نه کړي، متحده ایالات به پردې هیواد "له مخکې څخه ډېر سخت" برید وکړي.

دوو امریکایي چارواکو هم ویلي چې تمه کېږي چې ولسمشر ټرمپ به د سې شنبې په ورځ د سپینې ماڼۍ د "وضعیت خونه" کې د خپل ملي امنیت له لوړپوړي ټیم سره غونډه وکړي، څو د احتمالي پوځي اقدام انتخابونه وڅېړي.

په فارس خلیج کې د جیوپولیټیکي ترینګلتیاوو د زیاتوالي او د انفلاسیون د فشارونو د دوام په اړه د اندېښنو له امله، د نړۍ د انرژۍ په بازار کې د تیلو بیې لوړې شوې دي.

د برنټ تیلو د یوه بیرل بیه د دوشنبې په ورځ په ۱،۲ سلنه زیاتوالي سره له۱۱۱ امریکایي ډالرو څخه لوړه شوه او د امریکا د لوېدیځ ټېکزاس انټرمدیټ اومه تیلو بیه هم ۱ سلنه پورته شوه او د یوه بیرل بیه یې څه باندې ۱۰۸ ډالرو ته ورسیده.

کارپوهان په هرمزتنګي کې چې د نړۍ بازارونو ته د تیلو لیږدولو یوه ستراتیژیکه لاره ګڼل کیږي، د ګډوډۍ له امله نړۍ ته د عرضه کیدونکو تیلو د محدود پاتې کېدو په اړه خبرداری ورکوي.

دوی اټکل کوي چې که په هرمز تنګي کې چې د نړۍ د تیلو شاوخوا ۲۰ سلنه سوداګري له همدې لارې کیږي، محدودیتونه دوام ومومي، ښایي د تیلو بیې تر دې هم لوړې شي چې ورسره به په اروپاکې انفلاسیون نژدې لس سلنه لوړشي.

د هند د پوځ د لوی درستیز ګواښ چې پاکستان به له جغرافیې لرې کوي د اسلام اباد کلک غبرګون پارولی.

د پاکستان د پوځ د مطبوعاتو څانګې ای اس پي ار دا خبرې «لیونتوب او جنګ غوښتنه» بللې او ویلي یې دي چې له جغرافیې حذفول به دوه اړخیز وي او پراخ عواقب به ولري.

د هند د پوځ مشر جنرال اوپندرا دویویدي د شنبې په ورځ په یوه غونډه کې د یوې پوښتنې په ځواب کې چې که پاکستان داسې کار وکړي چې هند بیا سندور عملیاتو ته اړ باسي څه غبرګون به وښيي؛ وویل چې «پاکستان به له جغرافیې لرې کړي.»

جنرال اوپندرا ویلي چې «که پاکستان له ترهګرۍ ملاتړ ته دوام ورکړي او د هند ضد فعالیتونو څخه لاس وانخلي نو تصمیم دې ونیسي چې غواړي په جغرافیه او تاریخ کې پاتې شي که نه.»

هند او پاکستان څو واره لویې او خونړۍ جګړې کړي.

هند تېر کال مې میاشت په پاکستان باندې توغندیز بریدونه وکړل.

هند هغو بریدونو ته د «سندور» عملیاتو نوم ورکړ.

هندي پوځ هغه عملیات د جمو کشمیر په پهلګام سیمه کې د ۲۶ هندي ملکیانو د وژنې په غچ کې وکړل.

د پهلګام د سیمې برید د لشکر طیبې ډلې وکړ چې هند وايي د پاکستان له ملاتړ برخمنه ترهګره ډله ده.