ساینسپوهان وایي چې شاوخوا څلور میلیارده انسانان، چې د نړۍ نیمایي نفوس جوړوي، د تېر کال له مې میاشتې څخه تر سږ کال پورې لږ تر لږه یوه میاشت زیات له شدیدې ګرمۍ سره مخامخ شوي، چې د دوی په وینا دا ګرمي د بشري فعالیتونو له امله د اقلیمي بدلون پایله ده.

په هغه راپور کې چې د جمعې په ورځ (۹ جوزا) خپور شو، راغلي: «که څه هم سېلونه او طوفانونه اکثره سرلیکونه جوړوي، خو ګرمي په حقیقت کې تر ټولو وژونکې اقلیمي پدیده ده.»

په همدې حال کې د ګرمۍ له کبله د زیات شمېر مړینو راپور، نه ورکول کېږي یا په ناسم ډول دا ډول مړینې د زړه د ناروغۍ او یا د پښتورګو د ناروغۍ په څېر علتونو ته منسوب کېږي.

ساینسپوهانو له تایید شويو علمي لارو کار اخیستی، تر څو وارزوي چې اقلیمي بدلون څنګه د شدیدې ګرمۍ په پېښو کې د حرارت په زیاتوالي اغېز کړی او دې پېښو له اقلیمي بدلون پرته څومره امکان درلود. د دوی د دې ارزونې نتیجه دا شوه چې په نژدې ټولو هېوادونو کې د شدیدې ګرمۍ د ورځو شمېر لږ تر لږه دوه برابره شوی دی.

د کارابین ټاپوګان له هغو سیمو څخه دي چې له دې اضافي ګرمۍ ډېر اغېزمن شوي. د بېلګې په توګه، پورتوریکو په دې موده کې ۱۶۱ ورځې شدیده ګرمي تجربه کړې، حال دا چې که اقلیمي بدلون نه وای، هلته یوازې د ۴۸ ورځو شدیدې ګرمۍ تمه کېده.

د اسراییل پوځ د یکشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د لبنان په جنوب کې یې خپل ځمکني عملیات نورو سیمو ته هم پراخ کړي او ځواکونه یې له لیتاني سیند څخه اوښتي دي. پوځ په یوه بیان کې وویل: د دغه هېواد "د پام وړ شمېر" ځمکني ځواکونو د "مخکینۍ دفاعي کرښې" د پراخولو لپاره تعرضي عملیات پیل کړي او دا عملیات اوس ډېرو نورو سیمو ته غځېدلي دي.

دغه بیان دوه ورځې وروسته له هغې خپریږي چې د اسرائیل صدراعظم بنیامین نتانیاهو وویل چې د اسرائیل ځواکونه د لیتاني سیند څخه چې د اسرائیل او لبنان د ګډې پولې شاوخوا ۳۰ کیلومتره شمال ته موقعیت لري، تېر شوي دي.

په ورته وخت کې، د اسرائیل د دفاع وزیر ایسرائیل کاتز اعلان وکړ چې د دې هېواد پوځ د لبنان په جنوب کې د شقیف په نوم څوکه چې د منځنۍ پېړۍ لرغونې ستراتیژیکه کلاده، نیولې او د هغې پر سر یې د اسرائیل بیرغ پورته کړی. هغه دغه سیمه "د الجلیل د ښارګوټو او د اسرائیلي ځواکونو د امنیت لپاره له مهمو ستراتیژیکو نقطو" څخه وبلله.

د اسرائیل او د ایران ملاتړې حزب ‌الله ترمنځ اوربند د اپرېل له ۱۷ په رسمي ډول نافذ شوی، خو په عمل کې نه دی مراعات شوی او دواړه لوري پر یو بل د سرغړونې تورونه لګوي.

د لبنان صدراعظم نواف سلام د شنبې په ورځ اسرائیل تورن کړ چې د لبنان په جنوب کې د "سوځول شوې ځمکې سیاست" عملي کوي. د لبنان د روغتیا وزارت په وینا د مارچ له دویمې نېټې راهیسې د اسرائیل په بریدونو کې له ۳ زرو ۳۷۱ څخه ډېر کسان وژل شوي دي.

نړۍ ددې په تمه ده چې د امریکا ولسمشردونالډ ټرمپ به له ایران سره د اوسني اوربند د غځولو لپاره د وړاندیز شوې هوکړې په اړه څه غبرګون وښيي. دا په داسې حال کې ده چې د امریکا له خوا د هوايي بریدونو د بیا پیلولو ګواښونه دوام لري. د راپورونو له مخې، ټرمپ لا تر اوسه وروستۍ پرېکړه نه ده کړې او د وړاندیز شویو شرایطو په اړه یې د لا سختو بدلونونو غوښتنه کړې ده. سپینې ماڼۍ د شنبې د ورځې ترناوخته پورې هیڅ رسمي څرګندونې ندي کړي. یوه ورځ مخکې د سپینې ماڼۍ په ځانګړې خونه کې ټرمپ له خپلو امنیتي سلاکارانو سره غونډه پای ته ورسوله. دا غونډه له تهران سره د یوې احتمالي هوکړې په اړه وه چې هدف یې د ۶۰ نورو ورځو لپاره د نازک اوربندغځول، د هرمزتنګې بیرته پرانیستل او د ایران پر بندرونو د امریکا د محاصرې پای ته رسول وو.

د دغې هوکړې مخې، پرنورو سختو او پېچلو مسئلو، لکه د ایران د یورانیمو د غني کولو حق او د هغه ټولیز اټومي پروګرام او همدارنګه پر تهران د بندیزونو د نرمولو د احتمال په اړه به په همدې ۶۰ ورځو کې خبرې اترې کیږي.

څو امریکایي رسنیو د شنبې په ورځ راپورورکړچې ولسمشرټرمپ د هوکړې په شرایطو کې د څو بدلونونه غوښته کړې چې ښې کار لاپاتې دی.

نیویارک ټایمز او اکسیسوس د هغو چارواکو په حواله چې له دغو خبرو اترو خبر دي، جلا جلا راپور ورکړی چې د ټرمپ غوښتنې د هوکړې د شرایطو لا سختولو اړوندې دي او دغه نوي جزئیات بېرته تهران ته د غور لپاره استول شوي دي.

له ایراني اړخه د دې هیواد د مذهبي مشر مجتبي خامنه یي یوه سلاکارمحسن رضایي پرولسمشرټرمپ تور پورې کړی چې هغه "د درېیم ځل لپاره له ډیپلوماسۍ سره خیانت کوي"؛ ځکه چې د ایران پر بندرونو لګېدلی سمندري بندیز یې لا هم نه دی ختم کړی او د خبرو اترو پر مهال یې هغه څه مطرح کړي چې نوموړي یې "له حده زیاتې غوښتنې" بللې دي.

د اروپایي کلبونو د اتلولۍ په پایلوبه کې د فرانسې پاریس سنت جرمان لوبډلې د انګلستان ارسنل لوبډلې ته ماته ورکړه.

دا مسابقه شنبه ( د جون ۳۰ مه) په بوداپست کې ترسره شوه . په ټاکلي وخت کې لوبه یو د یو په وړاندې مساوي شوه. بیا په اضافي دیرش دقیقو کې هم لوبه مساوي شوه او خبره پنلټي ته ورسیده. په پنلټي کې پاریس سنټ جرمنان څلور د درې په وړاندې ارسنل ته شکست ورکړ.

د اروپایي کلبونو ترمنځ اتلولي له نولس سوه پنځه پنځوسم کال راهیسې پيل شوې چې په پيل کې د اروپا کلب په نوم پیژندل کیده او اوس یې نوم ( یو اي فا چمپینز لیګ) دی.

پروسږکال هم پاریس سنت جرمنان لوبډلې دا اتلولي خپله کړې وه.

د امریکا د متحد ایالتونو دفاع وزیر( جګړې وزیر) وایي، که له ایران سره د روغې جوړې موافقه ونه شي، امریکا د جګړې بیا پیلیدو ته چمتو ده.

پیټ هګسټ د شنبې په ورځ( د مې ۳۰) په سنګاپور کې یوې امنیتي غونډې ته د خبر پر مهال دا هم وویل چې ولسمشر ډونالډ ټرمپ په ښې موافقې پسې ګرځي داسې موافقه چې ایران کله هم د اټومي وسلو څښتن نه شي.

د هګسټ تر دې څرګندونو یوه ورځ مخکې ولسمشر ټرمپ په تروت سوشل کې د ایران د غني شویو یورانیمو پر له منځه وړلو ټینګار وکړ او څرګنده یې کړه چې هرمز تنګي باید ژر تر ژره پرانیستل شي او ایران هلته ایښي مایونونه لرې کړي.

د ناروې د کډوالو شورا مشر وايي چې په ایران کې وروستۍ جګړې د افغان کډوالو په ګډون د ملیونونو خلکو ژوند سخت اغیزمن کړی دی.

یان ایګلند، چې په دې وروستیو کې یې ایران ته سفر کړی، د شنبې په ورځ، د جون په ۲۹مه په خپله ایکسپاڼه کې ولیکل چې په ایران کې د وروستۍ جګړې په ترڅ کې، د ایراني کورنیو او افغان کډوالو په ګډون درې میلیونه او دوه لکه خلک د خپلو کورونو پریښودو ته اړ شوي دي.

د ناروې د کډوالو شورا مشر زیاته کړه چې د دې خلکو اکثرو خپلې سپمولې پیسې او کورونه له لاسه ورکړي او ځینو یې خپل خپلوان له لاسه ورکړي دي.

هغه وویل چې د دوی شورا له جګړې ځپلو افغان کډوالو او ایرانیانو سره د مرستې لپاره د بودیجې له سخت کمښت سره مخ ده.

د ناروې د کډوالو شورا د احصایو له مخې، په ایران کې ۴.۴ میلیونه افغان کډوال ژوند کوي.

په افغانستان کې د یونیسف استازي د ګېټس بنسټ له چارواکو سره کتلي دي او له افغانانو سره یې د دې بنسټ د مرستو په تړاو خبرې کړې دي.

په افغانستان کې د یونیسف مشر تاج الدین اویالي د شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې دا لیدنه کتنه ګټوره بللې ده، خو نور جزییات یې نه دې ورکړي چې د دې بنسټ چارواکو څه نوې ژمنې ورسره کړې دي.

د ګېټس بنسټ د امریکا د مشهور میلیارډر بیل ګیټس دی چې په نړۍ کې تر ډیره په روغتیایي او غذایي برخه کې له بې وزلو سره مرستې کوي.

د یونیسف استازي زیاته کړه چې له افغانانو سره د روغتیا، د پولیو یا د ماشومانو د ګوزڼ د له منځه وړلو او ماشومانو ته د مغذي خوړو د چمتو کولو په برخو کې د دې بنسټ مننه کوي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د پاکستان د بهرنیو چارو له وزیر اسحاق ډار سره په واشنګتن کې لیدلي.

مارکو روبیو په خپله ایکس پاڼه لیکلي چې له ډار سره په لیدنه کې یې د منځني ختیځ د سولې د ټینګښت لپاره د پاکستان د رول ستاینه کړې.

هغه زیاته کړې چې دواړو د امریکا او پاکستان د ښه امنیت او سوکالۍ لپاره د رغنده ملګرتیا په غښتلي کولو سلا وکړه.

اخوا بیا د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت لیکلي چې اسحاق ډار له مارکو روبیو سره په خبرو کې اندېښنه ښوولې چې وسله والې ډلې له افغان خاورې پر دوی بریدونه کوي.

په بیان کې زیاته شوې چې ډار د روانو امنیتي ننګونو سره د مقابلې لپاره د ترهګرۍ ضد همکارۍ د پیاوړتیا پر اړتیا ټینګار وکړ.

د طالبانو دفاع وزیر محمد یعقوب مجاهد بیا پرون په مسکو کې د یوه نړیوال امنیتي کنفرانس په ترڅ کې ځینې لوري تورن کړل چې هڅه کوي افغانستان ناامنه وښيي او خپلې امنیتي ستونزې پرې وتپي.

طالبانو مخکې هم په وار وار رد کړې چې له افغان خاورې د پاکستان یا نورو هېوادونو پر ضد وسله والې ډلې فعالیت کوي.

په لغمان ولایت کې نن سهار د یوې ټرافیکي پېښې له امله ۱۸ کسان مړه او ۳۵ نور ټپیان شوي.

د لغمان لپاره د طالبانو د والي ویاند عبدالمالک نیازي په خپله فیسبوک پاڼه دا خبره کړې.

له پاکستانه د راستنو شویو افغان کډوالو لارۍ اوښتې او پکې ناستو کسانو ته یې دا مرګژوبله اړولې.

دا پېښه د لغمان د قرغیو په سرخکانو سیمه کې د کابل - جلال اباد لویې لارې په سر شوې.

د لغمان د والي ویاند د پېښې څو ویډیوګانې هم خپرې کړي او وايي چې ډېره مرګژوبله ماشومانو او ښځو ته رسېدلې.

د افغانستان د فوټبال ملي ټیم په څلور اړخیزو لوبو کې د ګډون لپاره د جمعې په ورځ مالدیف ته ولاړ.

ټاکل شوې چې د افغانستان ټیم به په دغو سیالیو کې د کوربه هیواد ، پاکستان او بنګله دیش د ټیمونو په وړاندې لوبې وکړي.

دغه لوبې دغبرګولي له ۱۱ تر۲۰ ترسره کیږي.

بلخوا د افغانستان له شلو کلونو د کم عمر ځوانانو د فوټبال ټیم د اسیاد ۲۰۲۷ کال د جام په مقدماتي لوبو کې برخه اخلي.

افغانستان په (D) ګروپ کې دی او سیالۍ یې داګست له ۲۶ د سپتمبر تر۶ بحرین کې ترسره کیږي.

د ایران بهرنیو چارو وزارت دمتحدو ایالاتو د ولسمشر دونالد ټرمپ څرګندونو ته غبرګون کې وویل چې ددواړو هیوادونو ترمینځ هوکړه تراوسه نهايی شوې نه ده.

خو د وزارت ویاند اسماعیل بقايی د جمعې په ورځ دا هم وویل چې د پیغامونو تبادله دوام لري.

ولسمشر ټرمپ مخکې ویلي وو چې د جګړې د پایته رسولو هوکړه باید د هرمز تنګي پرانیستلو اود اټومي زیرمو له مینځه وړلو ته شامله وي.

خو دایراني رسنیو د رپوټونو په اساس ښاغلي بقايي د هرمز تنګې په هکله چې دایران او عمان په اوبو کې دی وویل چې دغه دواړه هیوادونه باید داسې لارې چارې غوره کړې چې هم یې خپلې ګټې او امنیت وساتل شي او هم نړیوالې ټولنې ته د بیړۍ چلولو د خوندیتوب ډاډ ورکړي.

بقايي ویلي چې هرمز تنګی د ایران او عمان دی.

دامریکا ولسشمر او ددغه هیواد د خزانه داري وزیر په دې وروستیو کې عمان ته ګواښ وکړ چې د هرمز تنګي د کنټرول او ورڅخه د تیریدونکو بیړیو نه د مالیې اخیستو هڅه دې نه کوي.

لدې مخکې یوې ایرانۍ سرچینې هم رویترز خبري اژانس ته ویلي وو چې دتهران او واشنګټن ترمینځ یو تفاهم شوی خو نهايي شوی نه دی او هوکړه د اټومي موادو له مینځه وړلو ته نه شاملیږي.