د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د پاکستان او هند ترمنځ د ترینګلتیا پر زیاتېدو اندېښنه وښوده ویې ویل چې دا وضعيت د سيمې په ګټه نه بولي.

د طالبانو د باندنیو چارو وزارت نن (چهارشنبه) پر خپله ایکسپاڼه لیکلي چې امنيت او ثبات د ټولې سیمې په ګټه بولي او په دواړو لوریو غږ کوي چې له زغم څخه کار واخلي او ستونزې د ديپلوماسۍ له لارې په خبرو او تفاهم حل کړي.

سره له دې چې پاکستان د طالبانو کلیدي متحد انګېرل کېده، د دغه هیواد او طالبانو اړیکې په ځانګړي ډول وروسته له دې خړپړې شوې چې تېر کال پاکستاني الوتکو د پکتیکا پر برمل ولسوالي بمباري وکړه.

د دې خلاف بیا له هند سره د طالبانو اړیکې نژدې شوې دي. دا په داسي حال کې ده چې د طالبانو د واکمنۍ په لومړۍ دوره کې د هند او طالبانو اړیکې ډېرې ترینګلې وې.

مجتبی خامنه یي د ایران د اسلامي جمهوریت د نوي مشرپه توګه وټاکل شو.

د ایران د خبرګانو د مجلس دارالانشا په سیمه ییز وخت دوشنبې د حوت په اتلسمه د سهار په لومړیو ساعتونو کې مجتبی خامنه‌ یي د اسلامي جمهوریت د نوي رهبر په توګه معرفي کړ.

د دارالانشا په اعلامیه کې راغلي چې د خبرګانو مجلس د اسلامي جمهوریت د مشر ایالت الله علي خامنه‌ یي د وژل کېدو د خبر تر خپرېدو سمدستي وروسته فوق ‌العاده غونډه وکړه او د استازو د اکثریت په رأیو سره یې سید مجتبی حسيني خامنه یي د ایران د اسلامي جمهوریت د نوي مشر په توګه وټاکه.

دې مجلس ویلي چې د جګړې له وضعیت او پر ودانیو یې د بریدونو سره سره د اسلامي جمهوریت د درېیم مشر د ټاکلو بهیر"پرته له ځنډه" ترسره کړ، "تر څو هېواد د رهبرۍ له تشې سره مخ نه شي." همدارنګه له ښاریانو غوښتنه شوې چې له نوي مشر سره "بیعت" وکړي.

مجتبی خامنه یي د ایران د وژل شوی مشرخامنه یي زوی دی. ویل کیږي، نوموړی چې په ۱۹۶۹ کال کې زیږیدلی، د ایران له سپاه پاسداران انقلاب اسلامي ځواک سره نژدې اړیکي لري.

دا په داسې حال کې ده چې د امریکا د متحدو ایالتونو ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یکشنبې په ورځ وویل که ایراني چارواکي لومړی د هغه تایید ترلاسه نه کړي، د اسلامي جمهوریت نوی مشر به "ډېره موده دوام ونه کړي."

هند د کرکټ د شل اوریزو لوبو د نړیوال جام اتلولي وګټله.

د هند او نیوزیلنډ ترمنځ پایلوبه چې د یکشنبې په ورځ د هند د احمدآباد په نریندرا مودي لوبغالي ترسره شوه، هند د پنځو لوبغاړو په سوځیدو ۲۵۵ منډې وکړې چې د نیوزیلنډ لوبډلې په شلو اورونو کې یوازې ۱۵۹ منډې جوړې کړې او لوبه یې د ۹۶ منډو په توپیر هند ته وبایلله.

د کرکټ په شل اوریز نړیوال جام کې چې هند او سریلانکا یې کوربه توب کاوه، د افغانستان په ګډون شلو ټیمونو ګډون کړی و. د دې جام لوبې د فبرورۍ په اومه پیل شوې وې چې پرون یکشنبې پای ته ورسیدې.

د امريکا د متحده ايالاتو ولسمشر ډونالډ ترمپ د يکشنبې په ورځ وويل چې که ايراني چارواکي د اسلامي جمهوريت د مشرتابه لپاره د نوي مشرد ټاکلو په اړه لومړی د هغه تأييد ترلاسه نه کړي، نو نوی مشر به "ډېر وخت دوام ونه کړي."

دا څرګندونې په داسې وخت کې کېږي چې له ايران څخه د خپرو شویو راپورونو له مخې د خبرګانو شورا د اسلامي جمهوريت د نوي مشر اعلانولو ته نژدې شوې ده. د ايران پخوانی مشر علي خامنه‌ یي د کب یا حوت په نهمه د امريکا او اسرائيل د بريد په لومړيو ساعتونو کې ووژل شو.

ډونالډ ترمپ له ABC News سره په مرکه کې د اسلامي جمهوريت د نوي مشر په اړه وويل: "هغه بايد زموږ تأييد ولري. که زموږ تأييد ترلاسه نه کړي، ډېر وخت به دوام ونه کړي. موږ غواړو ډاډ ترلاسه کړو چې هر لس کاله وروسته بېرته دې موضوع ته ور ونه ګرځو. هغه هم داسې وخت کې چې تاسو زما په شان ولسمشر ونه لرئ چې دا کار ترسره کړي."

د امريکا ولسمشر د دې پوښتنې په ځواب کې چې آيا چمتو دی داسې څوک تأييد کړي چې د ايران له اوسني حکومت سره چې اسراییل اوامریکا یې د نسکورولو خبره کړې، تړاو لري، وويل: "هو، د يوه ښه مشر د ټاکلو لپاره به دا کار وکړم. هو، زه به يې وکړم. ډېر کسان شته چې ښايي د دې لپاره وړ وي."

هغه همدارنګه دا احتمال هم رد نه کړ چې د امريکا ځانګړي ځواکونه د ايران د غني شوي يورانيمو د ايستلو لپاره واستول شي او ويې ويل: "هر څه د میزپرسر دي."

د طالبانو د حکومت سترې محکمې اعلان کړی چې د یکشنبې په ورځ، د حوت په ۱۷مه، په غور ولایت کې ۶ کسان چې ۳ ښځې هم پکې شاملې وې، د "اخلاقي فساد" په تور هر یو په ۳۹ دورو ووهل شول.

دې محکمې په یوه بله اعلامیه کې ویلي چې په کابل کې د طالبانو د حکومت د نشه يي توکو او مسکراتو د مخنیوي محکمې د پرېکړې پر بنسټ ۱۸ کسانو ته تعزیري سزا ورکړل شوې ده.

د اعلامیې له مخې، دغه کسان له ۱۰ تر ۳۹ پورې په درو وهل شوي او هم ورته له ۷ میاشتونه تر ۳ کلونو پورې د بند سزا ورکړل شوې.

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت له لوري د تورنو کسانو جسمي سزاوې تل د بشري حقونو د سازمانونو، په ځانګړي ډول د ملګرو ملتونو، له سختو نیوکو سره مخ شوې دي.

په دې وروستیو کې د ملګرو ملتونو کارپوهانو خبرداری ورکړی چې د طالبانو د پرېکړو له مخې په عام محضر کې د جسمي سزاګانو زیاتوالی په افغانستان کې د نړیوالو بشري حقونو له قوانینو سرغړونه ده.

خو د طالبانو چارواکي وايي چې د اسلامي شریعت له مخې مجرمینو ته جسمي سزاوې ورکوي او د داډول سزاوو د تطبیق پردوام یې ټینګارکړی.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت د یکشنبې په ورځ، د کب یا حوت په ۱۷مه، پرخپل ایکسپاڼه کې په یوه بیان کې وویل چې امیرخان متقي دا موضوع د چین له ځانګړي استازي یو شیا یونګ سره په لیدنه کې مطرح کړې ده.

متقي زیاته کړې چې دوی د ستونزو سوله ییز حل ته لومړیتوب ورکوي او هڅه کوي چې شخړې پراخې نشي، خو د "خلکو او وطن د دفاع" حق د ځان لپاره خوندي ساتي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د چین د استازي له قوله هم لیکلي چې ویلي یې دي، له پاکستان سره هم په تماس کې دي او د شخړو د کمیدو او د خبرو له لارې د ستونزو د حل غوښتنه کوي.

د طالبانو د حکومت او پاکستان ترمنځ نښتې وروسته له هغې زیاتې شوې چې پاکستان د کب یا حوت په دوهمه د شپې له خوا د پکتیکا او ننګرهار پر ځینو سیمو هوايي بریدونه وکړل.

په ځواب کې د طالبانو حکومت د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د پاکستان د حکومت پر سرحدي پوستو بریدونه پیل کړل چې ورپسې دغه نښتې یوې نوې مرحلې ته داخلې شوې چې تراوسه یې دوام موندلی.

وايي، د یکشنبې د حوت د ۱۷ مې نېټې شپه یې ارامه وه.

د ننګرهار د نازیانو ولسوالۍ یوه اوسېدونکي چې نه یې غوښتل نوم یې په راپور کې واخیستل شي ازادي راډيو ته وویل:

«له بېګاه راهیسي جګړه نشته، وضعیت نورمال دی، هیڅوک د جګړې طرفدار نه دي، ځکه جګړه بد مرغي راولي، موږ له دواړو خواو نه غوښتنه کوو چې ستونزې د خبرو له لارې حل کړي.»

د پکتیکا د برمل ولسوالۍ سیمه هم چې له تېرو لسو ورځو راهیسي د سختو نښتو شاهده وه یو اوسېدونکې یې اسماعیل غرمه مهال ازادي راډيو ته وویل، بیګاه او نن د حوت ۱۷مه وضعیت نورمال دی.

«بیګاه فضا ارامه وه، او نښتې نه وې، جګړه خو تباهي ده هیڅوک ګټه نه شي په کې کولای ټولو خلکو ته زیان رسوي»

د کونړ د ناړۍ ولسوالۍ یوه اوسېدونکي هم ازادي راډیو ته وویل چې تېره شپه یې د ډزو غږونه نه دي اورېدلي.

خو د خوست د علی شیرو او تریزیو ولسوالۍ یوه اوسېدونکې نورالله بیا ازادي راډيو ته وویل، د نښتو شدت د تېر په پرتله کم خو وضعیت لا هم غیر نورمال دی.

نوموړي وویل چې بیګاه نسبي ارامي وه خو د دې ولسوالۍ په ډبګي سیمه کې د پاکستاني ځواکونو یو هاوان د ملکي خلکو په کور ولګېده چې د ادعا پر بنسټ یې یې یوه ماشومه مړه او یوه میرمن ټپي شوه:

نوموړي زیاتوي، چې په دې نښتو کې ولسي وګړي ډیر زیانمن شوي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ یوناما هم په دې نښتو کې د پراخه ملکي مرګ ژوبلې راپورونه ورکړي دي.

یوناما د مارچ په ۵مه په یو راپور کې ویلي وو چې د تېرې فبرورۍ له ۲۶ مې د مارچ تر ۵ مې د دغه نښتو له امله په افغانستان کې ۵۶ ملکي وګړي وژل شوي چې لږ ترلږه ۵۵ سلنه یې ښځې او ماشومان دي او دغه راز ۱۲۹ نور ټپیان شوي دي.

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت دفاع وزارت او د پاکستان د اطلاعاتو وزارتونه چې تر ډېره د پیل شویو نښتو په اړه وروستي معلومات ورکوي یکشنبه د حوت ۱۷مه یې د دې راپور تر خپرېدو څه نه دي خپاره کړي.

خو شنبه د حوت ۱۶مه د طالبانو حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت په خپله اېکس پاڼه په یو بیان کې ویلي چې سهار وختي د ننګرهار په تورخم ښارګوټي د پاکستاني ځواکونو د هوانونو له امله د موټرو د پرزو یو لوی مارکیټ په نښه شوي جې لهه امله یې تر ۱۵۰ دوکانونه سوزېدلي او سوداګرو ته نږدې ۳ سوه میلیونه افغانۍ زیان رسېدلی دی.

په تورخم کې د موټرو د پرزو یو پلورونکي حضرت ګل هم ازادي راډيو ته وویل چې په دې پېښه کې یې پلورنځی سوځېدلی او لږ ترلږه ۵ میلیونه افغانۍ زیان ورسېدلی دی.

«شاوخوا هر دوکاندار له ۵۰ تر ۶۰ لکه افغانیو زیان لیدلی دی، او هر څه یې لمنځه تللي دي، په جنګ کې هر وخت ولسي وګړو ته تر نورو ډېر زیان رسېدلی دی، زموږ غوښتنه داده چې دا نښتې بل اخره پای ته ورسیږي.»

د ملګرو ملتونو په ګډون بیلابیلو لوریو په دې نښتو کې د ملکي مرګ ژوبلی او عامه ځایونو په نښه کول غندلي او له دواړو لوریو نه یې د دغه تاوتریخوالي د پای او د ملکي وګړو د خوندیتوب غوښتنه کړې ده.

تازه شنبه د حوت ۱۶مه د طالبانو د حکومت دفاع وزیر یعقوب مجاهد له طلوع نیوز سره په یوه ځانګړې مرکه کې ویلي د جګړې پای ته رسول په پاکستان پورې اړه لري ځکه ادعا یې کړې چې دا نښتې د هغه هیواد له لوري پیل شوي او که پاکستان خپلې حملې ودروي نو دوی به هم دفاعي بریدونه پای ته ورسوي.

خو پاکستان په وار وار ادعا کړې چې د طالبانو حکومت د دوی مخالفې وسلوالې ډلې تحریک طالبان پاکستان ( ټي، ټي، پي) ته په افغانستان کې خوندي ځایونه ورکړي او له هغه ځایه په پاکستان کې بریدونه کوي هغه ادعا چې د طالبانو حکومت په وار وار رد کړې او د پاکستان ناامني یې د هغه هیواد کورنۍ مسله بللې ده.

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت او پاکستان ترمنځ دا تاوتریخوالی او نښتې وروسته له هغې پیل شوې چې پاکستان د حوت د دوهمې نېټې په شپه پکتیکا او ننګرهار کې په یو شمېر سیمو کې ملکي وګړي په نښه کړل، که څه هم د پاکستان حکومت ادعا کړې وه چې په دې هوايي حملو کې یې د تحریک طالبان پاکستان او د داعش خراسان څانګړي اړوند اووه مرکزونه په نښه کړي او ۷۰ تنه یې وژلي دي، خو په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ یا یوناما هغه مهال ویلي وو چې د لومړنیو معلوماتو پر بنسټ په دې حمله کې ۱۳ ولسي وګړي وژل شوي او ۷ نور ټپیان شوي دي.

د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي یو ځل بیا د نجونو لپاره د ښوونځیو او پوهنتونونو د بیا پرانستلو غوښتنه کړې ده.

د ښځو د نړیوالې ورځې په مناسبت په یوه پیغام کې ښاغلي کرزي همداراز د ښځو د کار او ټولنیزو فعالیتونو په بیا پیل ټینګار کړی.

پخواني ولسمشر د افغانستان د سولې او پرمختګ په هڅو کې د افغان مېرمنو تاریخي هڅې او مبارزې ستایلي.

طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې له واکمنېدو وروسته افغان نجونې له شپږم ټولګي پورته له زده کړو محرومې کړي.

طالبانو په افغانستان کې په ډیری دولتي دفترونو، د ملګرو ملتونو دفترونو او کورنیو او بهرنیو نادولتي موسسو کې د ښځو د کار کولو مخه هم نیولې ده.

ملګرو ملتونو ویلي لږ تر لږه ۲ میلیون او ۲ لکه نجونې له شپږم ټولګي پورته له زده کړو پاتې دي او که تر ۲۰۳۰ وضعه همداسې دوام وکړي دا شمېر له ۴ میلیونو نجونو اوړي.

هندوستان او نیوزیلنډ یکشنبه ماښام د شل اووریز کرکټ نړیوال جام پایلوبه ترسره کوي.

دا پایلوبه به د هند په کوربه توب د احمد اباد ښار په نریندرا مودي سټډيوم کې وشي.
دا سټډیوم د ۱۳۲زره ننداره چیانو د ځاییدو وړتیا لري.

هند او نیوزیلنډ څو ځله سره مخ شوي چې په لږ تر لږه پنځو وروستیو شل اووریزو لوبو کې څلور هند او یواځې یوه نیوزیلنډ ګټلې.
نیوزیلنډ هېڅکله نړیوال جام نه دی ګټلی که څه هم څو واره فاینل ته وتلی دی.
اخوا بیا هند په ۲۰۰۷ او ۲۰۲۴ کلونو کې اتلولۍ خپلې کړي او دا وار به له خپلې اتلولۍ دفاع کوي.

دا وار فاینل ته د رسېدو لپاره هند وتوانېد په سیمي فاینل کې انګلستان مات کړي او نیوزیلنډ هم جنوبي افریقا له مخې لرې کړې وه.

د طالبانو دفاع وزیر محمد یعقوب مجاهد خبرداری ورکړی: "که کابل هدف ګرځول کېږي نو اسلام اباد به هم ویشتل کېږي."

له پاکستاني ځواکونو سره د طالبانو د نښتو په لړ کې مجاهد دا خبره له طلوع ټلویزیون سره په یوه مرکه کې کړې چې د شنبې په شپه خپره شوه.

«که کابل نا امنه کېږي. اسلام اباد به نا امنه وي. که کابل ویشتل کېږي. اسلام اباد به ویشتل کېږي. دوی دې دا فکر نه کوي چې کابل کې موږ خلک شهیدانوو او خلک به ویروو او د کابل امنیت به خرابوو او دی به په اسلام اباد کې کرار ناست وي.»

پاکستان لا د ملا یعقوب د دغو خبرو په اړه څه نه دي ویلي خو مخکې یې ګواښ کړی چې د افغانستان په هره سیمه کې که وغواړي د دوی په خبره هغه وسله وال هدف ګرځوي چې پاکستان کې بریدونه کوي.

شنبه لسمه پرلپسې ورځ وه چې د طالبانو ځواکونو او پاکستاني پوځیانو نښتې وکړې.

پاکستان په دې لړ کې په پلازمینې کابل او څو نورو ښارونو هوايي بریدونه هم کړي چې د راپورونو له مخې ملکیانو ته پکې مرګژوبله اوښتې.

ملګري ملتونه وايي، له ایرانه په راتلونکو میاشتو کې د ستنېدونکو افغانانو ملاتړ ته د چمتوالي په حال کې دي.

ملګرو ملتونو تېره شپه پر خپله ایکس پاڼه دغه اعلان کړی دی او ویلې یې دي چې سیمه ییزو زیاتیدونکو شخړو ته په پام، داسې چمتوالی نیسي.

دوی لیکلي چې د دغه وضعیت په اړه به په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ د دوشنبې په ورځ د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته معلومات ورکړي.

ملګرو ملتونو ویلي، د کډوالۍ نړیوال سازمان ( ای.او.ایم) او د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمشنري ټیمونه به د ایران او افغانستان ترمنځ دروازو ته ځانونه ورسوي.

په ایران کې جګړې هلته د میشتو افغانانو ژوند هم تریخ کړی او یوشمېر یې افغانستان ته په تلو بریالي شوي دي.