ټاکل شوې ده د ملګروملتونو امنیت شورا سبا د افغانستان لپاره د ملګروملتونو د مرستندوی دفتر- یوناما ماموریت د یو بل کال لپاره تمدید کړي.

په یوه راپور کې چې پرون د امنیت شورا پر ویبپاڼه خپور شو ویل شوي چې د وړاندیز شوي پریکړه لیک د مسودې له مخې د یوناما ماموریت به د ۲۰۲۶ کال د مارچ تر ۱۷ مې پورې وغځول شي. د راپورله مخې د دې پریکړه لیک د مسودې په متن کې په افغانستان کې د یوناما په دندو او لومړیتونو کې کوم بدلون نه دی راغلی او د دې شورا ټولو غړو یې ملاتړ کړی دی.

بشري حقوق په تېره د ښځو او نجونو حقونه، سوله او امنیت، د افغانستان اقتصادي او بشري وضعیت، تروریزم، مخدر مواد، د سپکو او درنو وسلو قاچاق، د کورنیو بې ځایه شویو او کډوالو او د طبیعي پيښو اغیز هغه موارد دي چې د یوناما ماموریت په افغانستان کې تمرکز پرې کوي. یوناما خپل ماموریت د یوه بل کال لپاره داسې مهال غځوی چې پر افغانستان د طالبانو د واکمنۍ څه باندې درې نیم کاله اوښتي دي خو سرپرست حکومت یې د نړۍ هیڅ هیواد تراوسه په رسمیت نه دی پیژندلی.

له بشري حقونو او په تېره د ښځو له حقونو سرغړونې د طالبانو د حکومت د رسمیت پیژندنې پر وړاندې لوی خنډ بلل کیږي.

ملګري ملتونه وايي، له ایرانه په راتلونکو میاشتو کې د ستنېدونکو افغانانو ملاتړ ته د چمتوالي په حال کې دي.

ملګرو ملتونو تېره شپه پر خپله ایکس پاڼه دغه اعلان کړی دی او ویلې یې دي چې سیمه ییزو زیاتیدونکو شخړو ته په پام، داسې چمتوالی نیسي.

دوی لیکلي چې د دغه وضعیت په اړه به په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ د دوشنبې په ورځ د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته معلومات ورکړي.

ملګرو ملتونو ویلي، د کډوالۍ نړیوال سازمان ( ای.او.ایم) او د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمشنري ټیمونه به د ایران او افغانستان ترمنځ دروازو ته ځانونه ورسوي.

په ایران کې جګړې هلته د میشتو افغانانو ژوند هم تریخ کړی او یوشمېر یې افغانستان ته په تلو بریالي شوي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ترمپ، وایي چې له ایران سره به له «بې‌قیده او شرط تسلیمېدو» پرته هېڅ ډول موافقه ونه شي.

ټرمپ د جمعې په ورځ (د فبرورۍ ۶ مه) په خپله ټولنیزه شبکه ټروت سوشل Truth Social کې لیکلي چې:

«له ایران سره به هېڅ موافقه نه وي، مګر دا چې بې‌قید او شرطه تسلیم شي، او وروسته یو لوی او د منلو وړ رهبر یا رهبران وټاکل شي.»

د امریکا ولسمشر همداراز ویلي چې نه ستړې کېدونکې هڅې به وکړي څو ایران د «له منځه تلو له څنډې» بېرته را وګرځوي او له اقتصادي پلوه تر پخوا لوی، ښه او پیاوړی کړي.

په همدې حال کې د ایران پخواني ولیعهد، رضا پهلوي په یوه پیغام کې د ایران د اسلامي جمهوریت له لوري پر ګاونډیو عربي هېوادونو د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو بریدونه غندلي دي.

رضا پهلوي د جمعې په ورځ وویل چې په سیمه کې د اسلامي جمهوریت لاسوهنه هیڅکله د ایران د ملت غوښتنه نه وه. هغه زیاته کړه چې د ۱۹۷۹ کال تر انقلاب مخکې ایران له عربي مشرانو سره نژدې همکاري درلوده او په راتلونکې کې به هم «ریښتیني شریکان» وي.

پر ایران د امریکا او اسراییل هوايي بریدونه، چې د فبرورۍ په ۲۸ پیل شوي، لا هم دوام لري.

پاکستاني رسنیو پرون (جمعه) راپور ورکړ چې د دې هېواد پولیسو په کراچۍ ښار کې تر ۲۵۰ ډېر هغه افغان وګړي نیولي چې د اوسېدو قانوني اسناد یې نه لرل.

د راپورونو له مخې، پولیسو دا کسان د کراچۍ په بېلابېلو سیمو لکه ختیځې ناحیې، جنوبي ناحیې او د ښار په مرکزي برخو کې نیولي دي.

پاکستاني چارواکو ویلي چې نیول شوي افغانان به د قانوني مراحلو تر بشپړېدو وروسته د افغان کډوالو ځانګړو کمپونو ته ولېږدول شي.

په وروستیو میاشتو کې د پاکستان په بېلابېلو ښارونو کې د بې اسناده افغان کډوالو د نیولو او ایستلو لړۍ زیاته شوې ده.

په همدې منځ کې په خیبرپښتونخوا کې د افغان کډوالو د نیونې په اوج کې دوې ورځې وړاندې امر وشو چې تر بلې خبرتیا پورې دې د افغان کډوالو نیونې ودرول شي.

په افغانستان کې د روسیې د سوداګرۍ مرکز ویلي چې د ایران له لوري د خوراکي توکو د صادراتو له بندېدو وروسته، د روسیې د میوو او سبزیجاتو د بازار د اړتیا یوه برخه به د افغانستان له لارې پوره شي.

روسي رسنیو پرون (جمعه- د کب ۱۵ مه) د افغانستان لپاره د روسیې د سوداګریز مرکز له قوله راپور ورکړی چې د ایران له لوري د کرنیزو او خوراکي محصولاتو د صادراتو د نامحدود بندیز له اعلان وروسته، په روسیه کې له افغانستانه د محصولاتو واردولو ته غوښتنې زیاتې شوې دي.

د دې مرکز د مسوولانو په وینا، ایران د سیمې د پوځي شخړو د پراخېدو له امله هڅه کوي خپل کورنی خوراکي امنیت خوندي کړي. له همدې امله هغه سرچینې چې مخکې د روسیې د خوراکي توکو بازارونو ته ځانګړې شوې وې، اوس د ایران د دولتي زېرمو لپاره کارول کېږي.

د افغانستان لپاره د روسیې د سوداګریز مرکز رئیس رستم حبیب الله ویلي چې له افغانستان څخه د کرنیزو محصولاتو د واردولو ډېرې غوښتنې ترلاسه شوې دي.

هغه زیاته کړه:

«له افغانستانه مخکې لا د ۱۰۰ ټنه مڼو یوه محموله روسیې ته لېږل شوې او د مرچکو، وچو مېوو، کرفس، کدو، بادنجڼو، نارنجبابو، بېلابېلو توتانو، تازه سبزیجاتو او نورو محصولاتو د لېږلو چمتووالی هم روان دی.»

د هغه په وینا، هڅه دا ده چې د روسیې د بازار تقاضا تر ممکنه حده پوره شي څو د دغه هېواد مصرف کوونکي د خوراکي توکو له کمښت سره مخامخ نه شي.

د اسراییل له خوا د لبنان په بېلابېلو سیمو کې د پراخې تخلیې د امر له صادرېدو وروسته اټکل کېږي چې د بې‌ځایه شویو شمېر په چټکۍ سره زیات شي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د ملګروملتو یوه چارواکي ویلي چې تر اوسه شاوخوا ۱۰۰ زره کسان په ۴۷۷ ډله‌ییزو پناهځایونو کې مېشت شوي او د دغو پناهځایونو ظرفیت په چټکۍ سره ډکېږي.

د اسرائیل او حزب الله ترمنځ جګړه نوره هم شدیده شوې ده. د اسراییل پوځ د بیروت د جنوبي لمنو، د بقاع درې او د لبنان د جنوبي سیمو اوسېدونکو ته امر کړی چې خپلې سیمې پرېږدي.

ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی چې د مرستو سرچینې ډېرې محدودې دي او د ۲۰۲۶ کال لپاره د لبنان د مرستو له ۱.۶ میلیارده ډالرو غوښتنې څخه تر اوسه یوازې ۲۰ سلنه برابرې شوې دي.

د لبنان د روغتیا وزارت د معلوماتو له مخې، د روانې اوونۍ په ترڅ کې د اسراییل په بریدونو کې ۱۲۳ کسان وژل شوي او ۶۸۳ نور ټپیان شوي دي.

ملګرو ملتونو د تاوتریخوالي د فوري کمېدو او د نړیوالو بشردوستانه قوانینو د رعایت غوښتنه کړې ده.

روسیې د طالبانو له حکومت او پاکستانه وغوښتل چې په خپل منځ کې د نښتو د زیاتېدو مخه ونیسي او خپل اختلافات د خبرو له لارې حل کړي.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ماریا زاخاروفووا پرون (جمعه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې مسکو د افغانستان او پاکستان ترمنځ د وسله‌والو نښتو د راپورونو له امله اندېښنه لري.

هغې وویل چې په وروستیو ورځو کې په دغو جګړو کې، چې د راپورونو له مخې الوتکې او درنې وسلې هم پکې کارول شوې دي، دواړو لورو ته تلفات اوښتي او ملکي وګړي هم اغېزمن شوي دي.

زاخارووا زیاته کړه چې په اغېزمنو کسانو کې هغه افغان کډوال هم شامل دي چې په وروستیو کې له ګاونډیو هېوادونو، په ځانګړي ډول له پاکستان او ایران څخه بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

هغې له دواړو لورو وغوښتل چې د تاوتریخوالي د لا زیاتېدو مخه ونیسي او خپل اختلافات د متقابل درناوي پر بنسټ له ډیپلوماتیکو لارو حل کړي.

روسیې دا غوښتنه په داسي حال کې کړې چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د نښتو لس ورځې پوره کېږي او دواړه لوري یو بل ته د درنو مرګ ژوبلو د اړولو ادعاوې کوي.

یوناما ویلي تېره څه باندې یوه اوونۍ کې ۵۶ افغان ملکیان وژل شوي او ۱۲۹ تنه ټپیان دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت یوناما د ننني بیان له مخې افغان ملکیانو ته دا مرګژوبله د فبروري له ۲۶مې د مارچ تر ۵مې د پولې په اوږدو کې د طالب ځواکونو او پاکستاني عسکرو په غیرمستقیمو ډزو او هوايي بریدونو کې اوښتې.

۵۵ فیصده مرګژوبله ښځو او ماشومانو ته اوښتې.

د بېلګې په توګه د پکتیکا پر برمل د یوه هوايي برید یادوونه شوې چې د فبروري په ۲۷مې لږ تر لږه ۱۴ ملکیان (څلور ښځې، دوه نجونې، دوه هلکان او درې سړي) وژل شوي او شپږ نور ټپیان شول.

یوناما همداراز ویلي چې د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر د ۱۰تر ۱۷مې هم د طالبانو او پاکستاني ځواکونو په نښتو او د پاکستان په هوايي بریدونو کې لږ تر لږه ۷۰ افغان ملکیان وژل شوي او ۴۷۸ نور ټپیان دي.

اخوا د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا له طالبانو او پاکستاني ځواکونو غوښتي چې سمدستي نښتې ودروي ځکه د غچ اخیستنې او تاوتریخوالي دا بهیر یواځې لا ډېر خلک اغېزمنوي.

د ملګرو ملتونو د راپورونو په اساس لږ تر لږه ۱۱۵ زره افغان ملکیان د نښتو د دوام په سبب له خپلو مېنو وتلو ته اړ شوي او اخوا په پاکستان کې هم درې زره تنه د جګړو د دوام په خاطر له خپلو کورونو وتلو ته اړ شوي.

د طالبانو دفاع وزارت ویلي چې ځواکونو یې تېره شپه کندهار، پکتیا، خوست او ننګرهار کې له پاکستاني پوځیانو سره نښتې کړي.

د دغه وزارت ویاند عنایت الله خوارزمي په خپله ایکس پاڼه ادعا کړې چې طالب ځواکونو د کندهار شورابک ولسوالۍ سره د پاکستان په یوې لویې پوستې برید کړی او شاوخوا ۳۰ پاکستاني عسکر یې وژلي.

خوارزمي همداراز په ننګرهار او خوست کې هم پاکستاني ځواکونو ته د مرګژوبلې د اړولو ادعا کړې.

ازادي راډیو په خپلواکه توګه دا ادعا شوې شمېرې نه شي تاییدولی.

د پاکستان حکومت تازه د بیګانۍ جګړې په اړه څه نه دي ویلي.

د اوکرایین ولسمشر ولودومیر زیلینسکي وايي هېواد یې چمتو دی د ایراني ډرونونو په وړاندې د امریکا او خلیجي هیوادونو سره مرسته وکړي.

هغه ویلي چې امریکا له اوکراین څخه د ایراني ډرون په وړاندې د مبارزې لپاره د مرستې غوښتنه کړې ده.

پر ایران د امریکا او اسراییلو د بریدونو له پیل وروسته دغه هېواد په منځني ختيځ کې په لسګونو اهدافو د ډرون او توغندیو بریدونه کړي چې سیمه یې له کړکېچونو سره مخ کړې ده.

د ایران سپاه پاسداران ځواکونو د "وعده صادق ۴" د د بریدونو بلې څپې پیل اعلان کړی، چې پکې په اسراییلو باندې د توغندیو او ډرون بریدونه شامل دي.

ایراني چارواکو ادعا کړې چې د دوی «ډرونونه د باران په څېر په تل ابیب وریږي»

اخوا بیا جمعه سهار وختي اسراییلو پر ایران بیا بریدونه کړي. د بریدونو په لومړۍ څپه کې، په تهران، قم، اصفهان، رشت، پاوه، یزد او څو نورو ښارونو کې ډیری ځایونه په نښه شوي او د درنو چاودنو خبر ورکړل شوی.

د طالبانو حکومت د مالیزیا له صدراعظم داتو محمد انور ابراهیم سره د ریس الوزرا ملا محمد حسن اخوند د ټیلفوني خبرو خبرورکوي.

په هغه خبرپاڼه کې چې د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد د پنجشنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې خپره کړې ویل شوي چې د مالیزا صدراعظم د افغانستان او پاکستان ترمنځ د وروستي وضعیت په اړه خواشیني څرګنده کړه او هیله یې وښوده چې دغه کړکیچ د خبرو اترو له لارې حل شي. د خبرپاڼې له مخې هغه ویلي چې مالیزیا هڅې کوي چې له دواړو لوریو سره په تفاهم په دې برخه کې خپل عملي رول ولوبوي. د خبرپاڼې له مخې په دې خبرو کې د طالبانود حکومت پردریځ ټینګارشوی او ویل شوي چې دوی د تفاهم او خبرو له لارې د مشکلاتو پرحل باور لري خو د تیري په صورت کې له خپلې خاورې او ولس څخه دفاع خپل مشروع حق بولي. د افغانستان او پاکستان ترمنځ نوې شخړې هغه مهال پیل شوي چې پاکستان تیره اونۍ پرافغانستان هوایي بریدونه وکړل او طالبانو یې هم په وړاندې غچ اخیستونکي بریدونه پیل کړل.