د خوندیتوب د نړیوال مسوولیت مرکز په خپله تازه ارزونه کې ویلي افغانستان د نړۍ د هغو ۱۸ هېوادونو د نوملړ په سر کې دی چې خلک یې د نورو افراطي ډلو د ګواښونو تر څنګ د طالبانو د حکومت له خوا د بشري حقونو له سرغړونو او د نورو جرمونو له ګواښ سره مخ دي.

د خوندیتوب لپاره د نړیوال مسوولیت مرکز Global Centre for the Responsibility to Protect د جمعې په ورځ (د مارچ ۱۴مه) په خپله خپره کړې ارزونه کې له نړیوالو غوښتي چې طالبان دې د خلکو په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو پر وړاندې د حقونو د سرغړونو له امله حساب ورکولو ته اړ کړي.

د ارزونې له مخې، له افغانستان وروسته په دوهم ځای کې چین او په دریم ځای کې د افریقا د مرکزي ساحل درې هېوادونه، بورکینا فاسو، مالي او نایجر راغلي دي چې خلک یې له پراخو بشري سرغړونو سره مخ دي.

د ارزونې په ټکو طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې پر افغانستان له بیاواکمنېدو راهیسې له نړیوالو قوانینو پراخو سرغړونو ته دوام ورکړی، د ښځو او نجونو پر وړاندې یې سیستماتیک جنسیتي تبعیض تطبیق کړی، د خپلواکو رسنیو پر فعالانو او د بشري حقونو پر مدافعینو یې فشارونه راوستي او د کمزوري دولتي جوړښت تر څنګ یې د نړیوالو مکلیفیتونو عملي کېدو ته ته هم لېواتیا نه ده ښودلې.

یو شمېر افغان میرمنې هم وايي چې طالبانو ترې د کار او زده کړو په ګډون د ژوند هرډول بنسټیز حقونه اخیستي دي.

د غزني ولایت یوې اوسېدونکې او له زده کړو محرومې فتانې ازادي راډیو ته وویل"ښځې او نجونې تر پخوا هم اوس له ډېرو ستونزو سره مخ دي، کار او زده کړې نه شي کولای، په ولایتونو او لیرې پرتو سیمو کې د تاوتریخوالي له کبله حتی خپل غږ نه شی اوچتولای. ښځو ته روغتیایي خدمتونه نه شته، نجونې چې له زده کړو راګرځول شوي، ټولې له نهیلۍ ډک ژوند تېروي او له رواني فشارونو سره مخ دي."

په ارزونه کې همداراز راغلي چې د اسلامي دولت ډلې یا داعش خراسان څانګې پر قومي او مذهبي لږکیو په بېلابېلو سیمو کې بریدونو ته دوام ورکړی او هغوی یې له ګڼو ګواښونو سره مخامخ کړي دي.

دا خبره داسې وخت کېږي چې په دې وروستیو کې د افغانستان بېلابېل ولایتونه د خونړیو پېښو شاهدان دي. د ډېری دې حملو پړه داعش ډلې منلې ده.

د خوندیتوب لپاره د مسوولیت نړیوال مرکز د اړینو اقداماتو په برخه کې ویلي چې طالبان باید د افغانستان نړیوال مکلفیتونه ومني، د بشري حقونو سرغړونې ودروي، نړیوال محاکم دې د جرمونو قضایي پروسې ګړندۍ کړي.

دغه راز یې له ملګرو ملتونو او نړیوالې ټولنې غوښتي چې پر طالبانو دیپلوماتیک او حقوقي فشارونه زیات کړي او له دوی سره دې هر ډول اړیکې باید د بشري حقونو د درناوي په شرط عادي کړي.

په همدې حال کې د رواداري په نوم د بشري حقونو د سازمان مشره شهرزاد اکبر وايي “د افغانستان بشري وضعیت د خورا ډېرې اندېښنې وړ دی. له نړیوالې ټولنې او ملګرو ملتونو زموږ پرله پسې غوښتنې دا دي چې د نړۍ له هېوادونو سره په همغږۍ کې پر طالبانو لازم فشارونه راوړي څو ښځې او نجونې کار او زده کړې وکړای شي او خلک په هر ډول حقونو او سیاسي مشارکت کې ونډه ولري، دغه راز باید د جرمونو او سرغړونو د مستندولو یو پراخ میکانیزم رامنځته شي تر څو وروسته بیا نړیوالو محاکمو کې وړاندې کړل شي.”

که څه هم د طالبانو حکومت تراوسه د دې ارزونې په اړه څه نه دي ویلي خو له دې مخکې یې د افغان ښځو د تعلیم او کار حق د افغانستان کورنۍ مسئله بللې او ادعا یې کړې چې د اسلامي شریعت په چوکاټ کې یې د ښځو په ګډون د ټولو وګړو حقونه خوندي کړي دي.

طالبانو پر افغانستان له بیا واکمنېدو وروسته د زده کړو او کار په ګډون پر افغان نجونو او ښځو ګڼ بندیزونه لګولي چې افغان میرمنو او نړیوالو ویلي دوی ته د منلو وړ نه دي.

د خوندیتوب د مسوولیت نړیوال مرکز د بشري حقونو اړوند یو بنسټ دی چې هر کال د بېلابېلو هېوادونو بشري وضعیت ارزوي او خپل راپورونو په درې ربعو کې خپروي.

داسیا د فوټسال ۲۰۲۶ جام کې پایلوبې ته رسیدلو لپاره نن دسلواغې په ۱۴مه اته ټیمونه سره لوبې کوي.

د افغانستان د فوټسال ملي ټیم د جاپان په وړاندې، دایران ټیم د ازبکستان په وړاندې ، تایلند د عراق په وړاندې او اندونیزیا د ویتنام په وړاندې لوبې کوي.

له دغو ټیمونو څخه به ۴ ټیمونه د اسیا د فوټسال د ۲۰۲۶ کال د جام پایلوبې ته لار ومومي.

دافغانستان ملي ټیم د جام په تیرو لوبو کې د ایران له ټیم مات شو خو مالیزیا او سعودي عربستان ته یې ماتې ورکړي.

د اسیا د فوټسال د ۲۰۲۶ کال جام لوبې د سلواغې په ۷ مه اندونیزیا کې پیل شوي دي.

د ۱۹ کلونو څخه د کشرو لوبغاړو دنړیوال جام دنیمه پایلوبې لوبې نن سه شنبه پیلیږي.

دافغانستان، هند ، استرالیا او انګلستان ټیمونه په دې مرحله کې سره مخامخ کیږي.

د نیمه پایلوبې لومړۍ لوبه نن د انګلستان او استرالیا د ټیمونو ترمینځ ته.

دافغانستان د نولس کلونو کشره لوبډله سبا چهارشنبې د سلواغې په پنځلسمه له هند سره لوبه کوي.

ددغې مرحلې دوه بریالي ټیمونه د راتلونکې جمعې په ورځ د جام پایلوبه سره سیالي کوي.

افغانستان کې د طالبانو د حکومت د عالي تحصیلاتو وزارت په هیواد کې د نبوي سنتي طب د لومړني پوهنځي د تاسیس خبر ورکوي.

وزارت وايي دغه پوهنځی د طالبانو د مشرتابه له حکم سره سم د کابل د طبي علومو د پوهنتون په چوکاټ کې جوړیږي.

وزارت ددوشنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه ولیکل چې دغه پوهنځی به د روغتیايي علومو په پرمختګ او د مسلکي کادرونو په روزنه کې مهم رول ولوبوي.

سره لدې چې خبر کې ډیرجزئیات نشته خو نبوي طب د ځینو بیماریو په علاج کې په نبوي ارشاداتو او نباتی علاج باندې ډیر ولاړ دی او له کلونو راهیسې افغانستان او سیمه کې خپل مراجعین لري.

بلخوا د عامې روغتیا وزارت ویلي چې هدف دا دی چې سنتي یا دودیز طب په رسمي ډول د افغانستان د روغتیايي خدماتو سیسټم کې مدغم شي.

ددغه پوهنځي د تاسیس خبر په داسې حال کې ورکول کیږي چې دافغانستان د روغتیايي خدماتو سیستم د سلګونو زرو کډوالو له ستنیدو وروسته ،خصوصا د ښځینه روغتیاپالانو د کمښت له کبله بل هر وخت ته په کتنه ترډیر فشار لاندې دی.

د کرکټ د نړیوال جام په تمریني لوبه کې افغانستان او سکاټلنډ لوبه لري.

افغان ټیم لومړی بیټینګ وکړ او په شلو اورونو کې یې ۱۸۵ منډې هدف وټاکه.

دا لوبه د هند په بنګلور ښار کې روانه ده.

په نننۍ لوبه کې د افغانستان لپاره درویش رسولي په ۴۶ توپونو ۸۴ منډې جوړې کړې چې پکې ۵ شپږیزې او ۷ څلوریزې شاملې دي.

تمه ده د افغانستان ټیم بله تمریني لوبه راتلونکې چهارشنبه له ویسټ اندیز سره وکړي.

د کرکټ د ۲۰۲۶ کال نړیوال شل اووریز جام د هند او سریلانکا په کوربه توب دا اوونۍ پيلیږي چې د افغانستان اولنۍ لوبه به راتلونکې یکشنبه د نیوزیلنډ په وړاندې وي.

افغانستان به ډي ګروپ کې په نیوزیلنډ سربېره له جنوبي افریقا، متحده عرب امارات او کاناډا سره مخ شي.

نن دوشنبې د افغانستان په یوشمېر ولایتونو کې د ماشومانو لپاره د پولیو د واکسین کمپاین پیل شوی.

دا په ۲۰۲۶ کال کې د پولیو د واکسین لومړنی کمپاین دی.

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت ویلي چې اوه میلیون او درې لکه له پنځو کلونو کم عمره ماشومانو ته به د پولیو واکسین ورکړل شي.

په ختیځو ولایتونو کې به چې فرعي کمپاین پکې تطبیقیږي شاوخوا یو نیم میلیون ماشومان واکسین شي.

د پولیو فري افغانستان په نوم بنسټ په خپله ایکسپاڼه کې په یوه بیان کې ویلي چې له پنځو کلونو کم عمره ماشومانو ته د پولیو د واکسین دغه کمپاین به د افغانستان په ۱۶ ولایتونو، کندوز، نورستان، کونړ، لغمان، ننګرهار، خوست، پکتیا، پکتیکا، غزني، زابل، ارزګان، کندهار او هلمند ولایتونو کې په بشپړډول او د کابل، بلخ او هرات ولایتونو په ځینو سیمو کې ترسره شي.

سږ ۲۰۲۶ کال لا د پولیو کومه پېښه افغانستان کې نه ده ثبت شوې خو تېر کال په دغه هېواد کې لږترلږه نهه مثبتې پېښې ثبت شوې وې.

افغانستان او پاکستان په نړۍ کې هغه دوه هیوادونه دي چې لاهم پکې د پولیو یا ګوزڼ ناروغي له منځه نده تللې.

پولیو یا ګوزڼ هغه ناعلاجه ناروغي ده چې یوازې واکسینونه یې مخه یې نیولی شي.

ټاکل شوې چې د افغانستان د کرکټ د نولس کلنو کشره لوبډله د نړیوال جام په نیمه پایلوبه کې د راتلونکې چهارشنبې په ورځ له هند سره مخامخ شي. دا لوبه به د کابل په وخت د غرمې په دولسو بجو د زیمبابوې په پلازمینه هراري کې پيل شي. هند پرون یکشنبې هغه مهال د دې جام نیمه پایلوبې ته لار وموندله چې پاکستان ته یې د ۵۸ منډو په توپیرماتې ورکړه. پرافغانستان او هند سربیره، د استرالیا او انګلستان لوبډلې هم د دې جام د نیمه پایلوبې پړاو ته وتلي دي. په پام کې ده چې د دوی ترمنځ لومړنۍ نیمه پایلوبه سبا سې شنبې د زیمبابوې په بولویوو Bulawayo کې ترسره شي.

د طالبانو د حکومت د ترانسپورت او هوايي چلند وزارت د هوا پېژندنې ریاست نن دوشنبې د افغانستان په درېیو ولایتونو کې د واورې او باران د ورېدو اټکل کړی.

د دې ریاست په خبرپاڼه کې چې د یکشنبې په ورځ خپره شوې، راغلي چې د بلخ، جوزجان او هرات ولایتونه به نن دوشنبه (۱۳ دلو) د واورې او باران د ورېدو شاهدان وي.

د باران اندازه له ۱۰ څخه تر ۲۵ میلی ‌متره او د واورې اندازه له ۱۰ څخه تر ۲۵ سانتي ‌متره پورې اټکل شوې ده.

دا په داسې حال کې ده چې په دې وروستیو کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د واورې او باران د ورېدو له امله له ۶۰ څخه زیات کسان مړه شوي دي.

نن دوشنبې د افغانستان په یوشمیرولایتونو کې د ماشومانو لپاره د پولیو د واکسین کمپاین پیلیږي.

د پولیو فري افغانستان په نوم بنسټ په خپله ایکسپاڼه کې په یوه بیان کې ویلي چې له پنځو کلونو کم عمره ماشومانو ته د پولیو د واکسین دغه کمپاین به د افغانستان په ۱۶ ولایتونو، کندوز، نورستان، کونړ، لغمان، ننګرهار، خوست، پکتیا، پکتیکا، غزني، زابل، ارزګان، کندهار او هلمند ولایتونو کې په بشپړډول او د کابل، بلخ او هرات ولایتونو په ځینو سیمو کې ترسره شي. دې بنسټ ندي ویلي چې د دغه کماپین په ترڅ کې به څومره ماشومانو ته د پولیو د واکسین څاڅکې ورکړل شي خو اټکل کیږي چې په دغو ولایتونو کې به ملیونونه ماشومان د پولیو په وړاندې واکسین شي.

په نوي ۲۰۲۶ کال کې په افغانستان کې تراوسه د پولیو د کومې مثبتې پیښې د ثبتیدو راپورندی ورکړل شوي خوتیرکال په دې هیواد کې د لږترلږه نهمو مثبتو پیښو د ثبتیدو راپورورکړل شوی و. افغانستان او پاکستان په نړۍ کې هغه دوه هیوادونه دي چې لاهم پکې د پولیو یا ګوزڼ ناروغي له منځه نده تللې. پولیو یا ګوزڼ هغه ناعلاجه ناروغي ده چې یوازې واکسینونه یې مخه یې نیولی شي.

د بلوچستان اعلی وزير میر سرفراز بګټي ادعا کوي چې امنيتي ځواکونو په تېرو نژدې دوو ورځو کې د دې ایالت په بېلابېلو برخو کې د عملیاتو او جګړو پر مهال ۱۴۵مشکوک وسله وال وژلي دي.

ښاغلي بګټي نن په کوټه کې خبریالانو ته وويل، په تېرو ۴۰ ساعتونو کې له وسله والو سره په نښتو کې ۱۷ امنيتي سرتېري هم وژل شوي دي.

د هغه په وینا پرون شنبې په وسله والو حملو کې د وژل شویو ولسي وګړو شمېر ۳۱ ته رسېدلی دی. بګټي زیاته کړه چې په ګوادر کې د یوې کورنۍ پنځه مېرمنې او درې ماشومان چې ټول د خضدار سیمې اوسېدونکي بلوڅان وو، وژل شوي دي.

د بلوچستان په مرکز کوټه، مستونګ، نوشکي، دالبندین، خاران، پنجګور، تمپ او ګوادر سیمو کې له وسله والو حملو وروسته چې پړه یې بلوڅ بېلتونپالو ومنله، د پاکستان پوځ پرون وویل چې په ځوابي عملیاتو کې یې ۹۲ تنه مشکوک وسله وال وژلي دي.

د پوځ عامه اړیکو څانګې وویل چې د وسله والو په حملو کې ۱۸ ولسي وګړي او ۱۵ پوځیان وژل شوي دي.

د طالبانو حکومت، د ګډو ګټو د امنیتي تړون له هغې پرېکړې وروسته چې غواړي د تاجکستان سرحدي ځواکونه په پرمختللو وسلو سمبال کړي ویلي چې ځواکونه یې د تاجکستان له ځواکونو سره په ګډه د ناآرامیو مخنیوی کوي.

د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد تېره شپه د طالبانو تر ادارې لاندې ملي راډیو ټلویزیون ته وویل چې د مخدرو موادو قاچاقبران کله ناکله هڅه کوي چې له دې لارې د خپلو ګټو لپاره کار واخلي خو ښاغلي مجاهد وویل افغانستان هڅه کوي چې د تاجکستان له ځواکونو سره په ګډه د دې قاچاقبرانو مخه ونیسي.

روسي رسنیو پرون د ګډو ګټو د امنیتي تړون د مشر طلعت بیګ مسادیکوف له قوله راپور ورکړ چې وايي تاجکستان ته د وسلو د سپارلو لست چمتو کوي خو دا موضوع تر اوسه نه ده روښانه شوې چې تاجکستان ته به دا وسلې څه وخت سپارل کیږي.

د تېرې پنجشنبې په ورځ د تاجکستان امنیتي ځواکونو په ختلان ولایت کې د مخدرو موادو له شکمنو قاچاقبرانو سره د نښتې خبر ورکړ. په دې نښته کې د تاجکستان د سرچینو په وینا ۳ وسله وال ووژل شول او ۲ نور افغانستان ته وتښتېدل.

له دې مخکې په ګډ سرحد کې د نورو ناامنیو راپورونه هم ورکړل شوي دي.