د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د اوکراین د سولې په خبرو کې د ګډون په هدف تېره شپه سعودي عربستان ته روان شو.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ټامي بروس ( Tammy Bruce ) ویلي، روبیو به جده کې د دریو ورځو په مخه د ولسمشر ډونالډ ټرمپ پر هغو اهدافو تمرکز وکړي چې له مخې یې غواړي اوکراین کې د روسیې جګړه ختمه شي.

دا په جده کې د اوکراین د جګړې په اړه دویم پړاو خبرې دي.

لومړي پړاو خبرو کې که څه هم اوکرایني چارواکي حاضر نه و، خو فرانس پریس ویلي چې د اوکراین ولسمشر ولودمیر زلنسکي دا ځل ویلي چې د جدې خبرو کې به ګډون وکړي.

د اوکراین د سولې په اړه غونډه داسې مهال جوړیږي چې تېره اونۍ د امریکا حکومت له اوکراین سره پوځي مرستې او دغه راز استخباراتي معلوماتو شریکول وځنډول.

د اروپا د مرکزي او لوېدیځو سیمو پر لور د تودوخې د نوې څپې له نږدې کېدو سره، د فرانسې او هسپانیې چارواکو د ځنګلونو د اورونو د خطر د زیاتېدو خبرداری ورکړی دی.

د دواړو هېوادونو چارواکو د سې‌شنبې په ورځ وویل چې اوروژونکو د پراخو اورلګېدنو په مهار کې پرمختګ کړی، خو خطر لا هم شته.

په فرانسه کې ځايي چارواکو ویلي چې د دغه هېواد د سوېل لوېدیځ په ژیروند سیمه کې اور تېره شپه نور نه دی پراخ شوی. د فرانسې ولسمشر امانویل مکرون خبرداری ورکړی چې راتلونکې اوونۍ به ستونزمنې وي او د دې بحران پر وړاندې مبارزه لا ډېرې چمتووالي ته اړتیا لري.

په هسپانیه کې هم چارواکو د مادرید لوېدیځ سیمه کې د اور د مهار د عملیاتو د پرمختګ خبر ورکړی، خو د دغه هېواد د هواپېژندنې ادارې ویلي چې د تودوخې نوې څپه به د چهارشنبې له ورځې پیل شي او د هېواد په ډېرو سیمو کې به د اورلګېدنې خطر زیات کړي.

د راپورونو له مخې، د روان میلادي کال له پیل راهیسې په هسپانیه کې شاوخوا ۱۵۰ زره هکټاره او په فرانسه کې ۱۱۵ زره هکټاره ځمکه د ځنګلونو په اورونو کې سوځېدلې ده.

ورسره هم‌مهاله، د پرتګال په شمالي او مرکزي سیمو کې هم څو اورلګېدنې دوام لري او تر زرو ډېر اوروژونکي د اطفایې الوتکو او چورلکو په مرسته د دغو اورونو د مهار هڅې کوي.

د اسرائیل صدراعظم،بنیامین نتانیاهو، د سې‌شنبې په ورځ په سپینه ماڼۍ کې د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره ګوري. دا د ایران د جګړې له پیل وروسته د دواړو مشرانو لومړنۍ مخامخ لیدنه ده.

ټاکل شوې چې د غونډې اصلي موضوع د ایران جګړه او د واشنګټن هغه هڅې وي چې د خبرو اترو د پیل لپاره ترسره کېږي. دغه جګړه د فبرورۍ میاشتې په وروستیو کې پر ایران د امریکا او اسرائیل له ګډو بریدونو وروسته پیل شوه. اسرائیل د امریکا او ایران ترمنځ د نښتو په نوې څپه کې چې د اپرېل له اوربند وروسته یې زور واخیست، مستقیمه ونډه نه ده لرلې.

نتانیاهو واشنګټن ته له سفر مخکې وویل چې په دې لیدنه کې به د ټولو مهمو موضوعاتو، په ځانګړي ډول د ایران، په اړه خبرې وکړي. هغه زیاته کړه چې د اسرائیل موخه د خپل امنیت ساتل او د سیمې له هېوادونو سره د سولې اړیکو پراخول دي.

تمه ده چې په دې لیدنه کې د اسرائیل او لبنان ترمنځ د شوې موافقې پلي کیدل، د غزې وضعیت او د بیارغونې لپاره یې هڅې هم وڅېړل شي.

دا لیدنه په داسې حال کې ترسره کېږي چې نتانیاهو د اسرائیل د راتلونکو انتخاباتو په درشل کې د صدارت د بلې دورې د ګټلو لپاره هڅې کوي.

رویټرز خبري اژانس د سې‌شنبې په ورځ فارس خلیج کې د یوې باخبره سرچینې په حواله راپور ورکړ چې عمان ایران ته دیوه ګډ سیمه ایز میکانیزم د جوړولو وړاندیز کړی چې له مخې به یې هرمز تنګي څخه د بیړیو د تیریدلو حق العبور په داوطلبانه ډول ورکول کېږي.

سرچینې چې نوم یې په راپور کې نه دی اخیستل شوی ویلي دي چې د عمان دغه وړاندیز د سیمې د هېوادونو له ملاتړ برخمن دي او داهم په کې راغلي دي چې ددې مهمې سمندري لارې کنټرول به یوازې د ایران په لاس کې نه وي.

ویل کېږي چې دغه وړاندیزکې د مالاکا تنګي د ادارې له ماډل څخه الهام اخیستل شوی چې د مالیزیا او اندونیزیا ترمنځ په ګډه اداره کېږي. د دې ماډل له مخې، بیړۍ دیاد تنګي څخه د تیریدو لپاره داوطلبانه فیس پرې کوي چې عواید یې د سمندري تګ راتګ د خوندیتوب، د چاپېریال ساتنې او د لټون او ژغورنې د چارو د تمویل لپاره لګول کېږي.

عمان تر دې مخکې په رسمي ډول ویلي چې د هرمز تنګي د مدیریت له هغې طریقې سره چې ایران یې غواړي موافق نه دی او ټینګار یې کړی چې د دې تنګي اداره باید د نړیوالو قوانینو له مخې ترسره شي.

له دې مخکې ایراني چارواکو تایید کړې وه چې د هرمز تنګي د مدیریت په اړه یې له عماني چارواکو سره خبرې کړې دي. د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند د دوشنبې په ورځ وویل چې دا مهال یوازینۍ رسمي خبرې چې ایران پکې دخیل دی، د هرمز تنګي په اړه له عمان سره دي.

د امریکا ولسمشر د دوشنبې په ورځ وویل، ایران ته‌یې د ډیپلوماسۍ لپاره یو بل فرصت ورکړی، خو که خبرې ناکامې شي، امریکا به پر ایران ډېر پراخ پوځي اقدامات ترسره کړي.

ډونالد ټرمپ له اکسیوس وېب‌پاڼې سره په مرکه کې وویل: “موږ له ایران سره ډېرې جدي او ژورې خبرې روانې کړې دي. که دا خبرې پایلې ته ونه‌رسېږي، نو بیا به ډېرو پراخو پوځي اقداماتو ته ستانه شو.”

ټرمپ د دې پوښتنې په ځواب کې چې تر کومه وخته به ډیپلوماسۍ ته فرصت ورکړي، وویل: “زیات وخت نه. یا به ډېر ژر پرمختګ وشي او یا به هېڅ پرمختګ ونه‌شي.”

د امریکا ولسمشر پر ایران د ۱۳ شپو له پرله‌‌پسې بریدونو وروسته، د تېرې جمعې په ورځ د دغو پوځي عملیاتو د درولو امر وکړ.

ایران هم چې د دغې جګړې پر مهال‌یې د منځني ختیځ څو هېوادونه په نښه کړي و، اعلان وکړ چې خپل بریدونه‌یې درولي دي.

ټرمپ وویل چې منځګړو هېوادونو ترې غوښتي وو څو خبرو ته یو بل فرصت ورکړي.

د سوریې ولسمشر احمد الشرع وایي چې دمشق له څو نورو هېوادونو سره په همکارۍ هڅه کوي چې له اسرائیل سره یوې امنیتي هوکړې ته ورسېږي.

الشرع له الجزیرې شبکې سره په خبرو کې هیله څرګنده کړې چې د دې ډول یوې هوکړې بریا به د یوې هر اړخیزې سولې لپاره لاره هواره کړي، پرته له دې چې د جولان پر لوړو سیمو د سوریې حق له پامه وغورځول شي.

هغه همدارنګه خبرداری ورکړی چې که لبنان کې ګډوډي وي، نو دا به پر سوریې مستقیم او سمدستي اغېز ولري. نوموړي زیاته کړې چې د ایران پر ضد د امریکا او اسرائیل د جګړې پراخېدل هم د ټولې سیمې لپاره درنې پایلې لرلای شي.

د سوریې ولسمشر ټینګار کړی چې دمشق په لبنان کې د پوځي مداخلې نیت نه لري او د وسلو د انحصار او همدارنګه د جګړې او سولې په اړه د لبنان د حکومت د پرېکړې د حق ملاتړ کوي.

د ایران او امریکا ترمنځ پریوبل د بریدونو د دریدو وروسته نن دوشنبې د نړۍ په بازارونو کې د اومه تیلو بیې شاوخوا اوه سلنه را ولویدې.

د دغو بریدونو له دریدو سره دا هیلې زیاتې شوې چې ښايي دواړه هېوادونه بېرته اوربند ته وګرځي او د هرمز تنګي د بیا پرانیستلو په اړه خبرې اترې پیل شي. د برینټ او ټکزاس اومه تیلو بیې د دوشنبې په ورځ ډیرې راولویدې او د هربیرل بیه یې شاوخوا ۹۰ ډالرو ته ورسیده.

د برېنټ اومه تېلو د هربیرل بیه تېره اوونۍ له ۱۰۰ ډالرو څخه پورته شوې وه چې دا د مې له میاشتې راهیسې د تیلو ترټولو لوړه بیه وه.

امریکا په ایران کې پر اهدافو د ۱۳ ورځو له بریدونو وروسته د شنبې په ورځ خپل پوځي عملیات ودرول. په ملګروملتونو کې د امریکا دایمي استازي وویل چې د امریکا ولسمشرډونالډ ټرمپ "خبرو اترو ته لږ فرصت ورکوي."

ټاکل شوې د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زیلنسکي نن دوشنبې د جولای په ۲۷مه په لندن کې د بریتانیا له نوي صدراعظم انډي برنهم سره وګوري. دغه کتنه داسې مهال ترسره کیږي چې پر اوکراین د روسیې په هوایي بریدونو کې د ملکي وګړو مرګ ژوبله زیاته شوې ده.

زیلنسکي به لومړنی بهرنی مشر وي چې برنهم یې د دندې له پیلیدو وروسته کوربه‌ توب کوي. نوموړي یوه اوونۍ وړاندې وروسته له هغې د صدراعظم په توګه دنده پیل کړه چې د خپل کارګر ګوند غړي او پخواني صدراعظم کير سټایرمر استعفا ورکړه.

برنهم له زیلنسکي سره ترکتنې مخکې وویل: "بریتانیا له اوکراین سره اوږه په اوږه ولاړه ده او زموږ ملاتړ به ټینګ او نه بدلېدونکی پاتې شي."

نوموړي له زیلنسکي سره د جولای په ۲۰مه، یوازې څو ساعته وروسته له هغې چې د صدراعظم په توګه یې دنده پیل کړه، پرټیلفون هم خبرې کړې وې.

تمه ده چې برنهم به د دې سفر په ترڅ کې اعلان وکړي چې بریتانیا به د خپلې نوې "سټون کلوک" برېښنايي جګړې د سیسټم فکري ملکیت (Intellectual Property) له اوکراین سره شریک کړي، څو دا هیواد وکولای شي چې دغه ټکنالوژي په خپله تولید او پراخه کړي.

چارواکو ویلي، دغه د برېښنايي مداخلې (جمینګ) وسایل، چې د ټابلیټ کمپیوټر په اندازه دي، د ډرونونو له بدنې سره نښلول کېږي او د روسیې د هوايي مدافعې سیسټمونه له دې څخه منع کوي چې ډرونونه تعقیب او په نښه کړي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هغه راپورونه رد کړل چې ګواکې د امریکا پوځ د مهماتو له کمښت سره مخ دی. هغه کورنیو رسنیو ته ویلي چې د امریکا د مهماتو زېرمې ډېرې پراخې دي او له اړتیا څخه هم زیاتې دي. تردې مخکې یوشمیرامریکایي رسنیو د یوشمیرسرچینو له قوله ویلي چې امریکا پرایران بریدونه د دې لپاره درولي چې د مهماتو د کمېدو اندېښنو د جګړې د لا پراخېدو په اړه د واشنګټن پلانونه محدود کړي دي.

د ایران د پوځ ویاند محمد اکرمي نیا هم د یکشنبې په ورځ ومنله چې تیرو دووشپو کې امریکا خپل بریدونه درولي او دوی هم په خلیج کې د امریکا پرمتحدینو "غچ اخیستونکي" بریدونه ځنډولي دي.

په عین حال کې په ملګروملتونو کې د امریکا سفیر ویلي چې ولسمشر ټرمپ له ایران سره روانو ډیپلوماتیکو هڅو ته چې په وروستیو ورځو کې چټکې شوې دي، "د پرمختګ لپاره لږ وخت او فرصت" ورکړی دی.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي هم د دغو هڅو پخلۍ کړی او ویلي یې دي، سره له دې چې امریکا پرخپلو ژمنوعمل ندی کړی خو تهران او واشنګټن لا هم د منځګړو له لارې یو بل ته پیغامونه لېږي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتیریش د ټولو هغو بندیزونو د لیرې کولو غوښتنه وکړه چې د بشارالاسد د واکمنۍ په موده کې پرسوریه لګول شوي دي.

د فرانس پرېس خبري اژانس د راپور له مخې، ګوتیریش دغه غوښتنه د یکشنبې په ورځ سوریې ته د خپل دوه ورځني سفرپه پای کې وکړه.

د امریکا په ګډون لوېدیځو هېوادونو تر دې وړاندې پرسوریې لګول شوي یوشمیربندیزونه لیرې کړي خو د فرانس پرېس په وینا، پانګه‌ وال لا هم له احتیاط څخه کار اخلي. نړیوال بانک اټکل کړی چې له جګړې وروسته د سوریې د بیارغونې لپاره شاوخوا ۲۱۶ میلیارډه ډالرو ته اړتیا ده.

د ملګرو ملتونو سرمنشي په دمشق کې یوې خبري ناستې ته وویل:

"زه د هغو اقداماتو هرکلی کوم چې د بندیزونو د کمېدو او د اقتصادي پرمختګ لپاره د نویو فرصتونو د رامنځته کېدو لامل شوي دي، خو ټول دغه بندیزونه باید ژر تر ژره لغوه شي."

ګوتیریش د شنبې په ورځ سوریې ته تللی و چې دا د سوریې د کورنۍ جګړې له پیل راهیسې دمشق ته د ملګرو ملتونو د یوه سرمنشي لومړنی سفر بلل کېږي.

ایران وایي له تیرو دووشپو راهیسې چې امریکا بریدونه درولي، په منځني ختیځ کې یې د امریکا پر متحدینوخپل غچ اخیستونکي بریدونه درولي دي.

د فرانسپرس آژانس د راپورله مخې د ایران د پوځ ویاند محمد اکرمي نیا د یکشنبې په ورځ وویل: "دې بریدونو تر دوو شپو مخکې دوام درلود، خو په تېرو دوو شپو کې امریکایانو خپل بریدونه درولي دي." د نوموړي په خبره دې ته په پام چې د ایران دریځ "غچ اخیستونکی دی" نو دوی هم هم خپل غچ اخیستونکي عملیات درولي دي.

د راپورله مخې د امریکا له خوا په وروستیو بریدونو کې چې نژدې دوو اونیو کې یې هره شپه پرایران ترسره کول، دغه ځند، د هغو راپورونو له خپریدو وروسته راغلی چې وایي، د مهماتو د کمېدو اندېښنو د واشنګټن له خوا د جګړې د لا پراخېدو پلانونه محدود کړي دي.

CNN د پنټاګون د یوې سرچینې له قوله چې هویت یې ندی افشاکړی، راپور ورکړی چې د ایران پر ضد د امریکا عملیات "درول شوي" دي.

نیویارک ټایمز ورځپاڼې هم د دوو چارواکو له قوله چې له موضوع خبردي ویلي چې د عملیاتو د پراخولو پلانونه تر یوه حده د مهماتو د کمېدو له امله ځنډول شوي دي.

دې ورځپاڼې ویلي چې ولسمشر ټرمپ له دې خطر سره هم مخ دی چې که جګړه په منځني ختیځ کې لا پراخه شي، د خلیج له زیانګالو متحدینو سره ښایي اړیکې ترینګلې شي او د نړۍ اقتصاد له نورو ستونزو سره مخامخ شي.