په ملګرو ملتونو کې د روسیې او متحدوایالتونو استازو تېره شپه په سوریه کې د روان بحران په اړه د امنیت شورا په غونډه کې لفظي شخړه وکړه او یوبل یې د تروریزم په ملاتړ تورن کړل.

په ملګرو ملتونو کې د امریکا مرستیال سفیر رابرټ ووډ په خپلو خبرو کې په سوریه کې د روان کړکېچ د کمېدو او د ملکي وګړو د خونديتوب غوښتنه وکړه.

هغه د ولسمشر بشار الاسد ځواکونه او روسیه پر ښوونځیو او روغتونو د حملو پر مهال د ملکي وګړو په مرګ‌ژوبله تورن کړل او په ځواب کې یې په ملګرو ملتونو کې د روسیې سفیر واسیلي نیبینزیا وویل، دا تصور هم لا نه شي کېدای چې واشنګټن به په اخلاص سره د تروریزم پر ضد مبارزه وکړي.

د سوریې د حکومت مخالفې هیات تحریر شام ډلې تېره اوونۍ حلب ښار ونیو، او د سوریې ځواکونو د روسیې په مرسته له حلب ښار څخه د دې ډلې د وسله‌والو د ایستلو لپاره هوايي حملې پیل کړې دي.

د امریکا ولسمشر، ډونالډ ټرمپ ویلي چې د ده په امر له تېرې میاشتې راهیسې له هرمز تنګي څخه څه باندې ۱۰۰ میلیون بېرله تېل او تر ۲۰۰ زیاتې سوداګریزې بېړۍ تېرې شوې دي.

ټرمپ د چهارشنبې په ماښام په «ټروت سوشل» کې لیکلي چې د مې میاشتې په لړ کې یې امریکايي ځواکونو ته یو «پټ ماموریت» سپارلی و، څو په هرمز تنګي کې د تېلو ټانکرونو او نورو سوداګریزو بېړیو ساتنه وکړي.

هغه زیاته کړې: «نن په خوښۍ اعلانوم چې د دې اقدام په پایله کې له هرمز تنګي څخه تر ۱۰۰ میلیونو ډېر بېرله تېل نړیوالو بازارونو ته رسېدلي او له ۲۰۰ څخه زیاتې سوداګریزې بېړۍ په بشپړ امنیت له دې لارې تېرې شوې دي.»

ټرمپ ادعا کړې چې دا عملیات ځکه بریالي شول چې «د هرمز تنګي کنټرول د امریکا په لاس کې دی، نه د ایران.»

نوموړي د ایران د پوځي ځواکونو د «ماتې» او د دغه هېواد د اقتصاد د زیانمنېدو یادونه هم کړې او ویلي یې دي: «د ایران کار پای ته رسېدلی دی.»

د امریکا د دفاع وزیر، پیټ هګسیت ویلي چې د امریکا ځواکونه به نن شپه په منځني ختیځ کې پراخ پوځي عملیات ترسره کړي او د ایران مهم تاسیسات به په نخښه کړي.

هګسیت ویلي، دغه بریدونه به «قوي او دقیق» وي او د امریکا پوځي ګټې به پیاوړې کړي، همدارنګه به د واشنګټن ډیپلوماتیک دریځ هم ښه کړي.

هغه زیاته کړې چې د امریکا د مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) ځواکونه به «نن شپه ډېر بوخت وي».

د امریکا د دفاع وزیر، ویلي چې د ایران «اکثر توغندي خپلو ټاکل شوو هدفونو ته نه رسېږي».

هګسیت همداراز د هغې اپاچي څرخکې د پیلوټانو د وضعیت په اړه ډاډ څرګند کړی چې هرمز تنګي ته نژدې په یوه پېښه کې ویشتل شوې او نسکوره شوې وه. د هغه په وینا، دواړه پیلوټان روغ دي او د اندېښنې وړ حالت نه لري.

نوموړي دا څرګندونې په داسې حال کې کړي چې د امریکا او ایران ترمنځ ترینګلتیا زیاته شوې او واشنګټن د ایران پر ضد د پوځي اقداماتو خبرداری ورکړی دی.

د فوټبال نړیوال جام سیالۍ نن (پنشجنبه) د مکسیکو او جنوبي افریقا په مسابقه پیلېږي.

په دې سیالیو کې ۴۸ لوبډلې له یو بل سره ۱۰۴ مسابقې کوي.

درې هېوادونه؛ متحده ایالتونه، کاناډا او مکسیکو ددې سیالیو، چې نژدې شپږ اوونۍ دوام وکړي، کوربانه دي.

لومړۍ مسابقه به په مکسیکو سیټي کې وي خو په نورو ورځو کې به دوې – دوې سیالۍ کېږي.

د دوهمې ورځې سیالۍ به د جنوبي کوریا او چک جمهوریت او همداراز د کاناډا او بوسنیا هرزګوینیا ترمنځ وي.

د دې جام سیالۍ به د جولای تر ۱۹مې نېټې پورې به روانې وي.

دایران بهرنیو چارو وزارت وايي امریکا سره د خبرو پر دوام غور کوي.

د وزارت ویاند د چهارشنبې په ورځ خپلو څرګندونو کې پر خبرو باندې د وروستیو نښتو د اغیز په هکله وویل چې باید دا وڅیړل شي او په ټکو یې «دیپلوماسي او جنګ له یوبل جلا او د یوبل په څنګ او سور کې دي. »

اسماعیل بقايي دغه راز د مذاکراتو د وروستي وضعیت په اړه وویل : «دتیرې شپې تحولاتو ته په کتنه باید وڅیړو، د یپلوماتیک بهیر په تشه کې نه را مینځ ته کیږي.»

د امریکا اردو، د ایران په لاس د خپلې یوې هیلي کوپټرې د نسکوریدو په غبرګون کې تیره شپه دایران په جنوب بریدونه وکړل او ایران هم په ځواب کې د سیمه په ځینو هیوادونو کې د توغندیو بریدونه وکړل.

د امریکا ولسشمر دونالد ټرمپ چې مخکې یې ویلي وو ایران سره هوکړه نږدې ده، د امریکا د اردو د عملیاتو په جریان کې وویل «مونږ ښه هوکړه درلوده او احتمالا چې بیا به یې هم ولرو.»

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د سې شنبې په ورځ وویل چې ایران د امریکا یوه اپاچي هلیکپټره ویشتلې چې د هرمز تنګي دپاسه یې د شپې له خوا ګزمه کوله او ژمنه یې وکړه چې دې کار ته به یې ځواب ووایي خو نور جزئیات یې ورنه کړل.

ټرمپ پرخپله ټولنیزه شبکه تروټ سوشال کې ولیکل: "ما ته همدا اوس زموږ ستر پوځ خبر راکړ چې تیره شپه ایرانیانو زموږ یوه ډېره پرمختللې اپاچي هلیکپټره هغه مهال وویشتله چې د هرمز تنګي پر سریې ګزمه کوله." هغه زیاته کړه: "په دې ماموریت کې دوو پیلوټانو حضور درلود چې دواړه روغ رمټ دي. له دې سره سره، متحده ایالات اړ دي چې دې برید ته ځواب ووایي."

د امریکا د پوځ مرکزي قومندانۍ (سنټکام) د سه ‌شنبې په ورځ وویل چې د دغه هېواد AH-64 هلیکپټره د ایران په وخت د شپې شاوخوا درې بجې د عمان د سواحلو په شاوخوا کې د ګزمې پر مهال راوغورځېده. په بیان کې ویل شوي چې له پیښې شاوخوا دوه ساعته وروسته د هلیکپټرې دوه عمله د ژغورنې د عملیاتو په ترڅ کې وژغورل شول او روغتیايي وضعیت یې ښه دی. ایران تراوسه د دې پیښې په اړه رسمي څرګندونې ندي کړي.

د امریکا د پوځ یوه هیلوکوپټره هرمز تنګي ته نژدې غوځیدلې ده.

نیویارک ټایمز د دوو باخبره سرچېنو په حواله راپور ورکړی چې دا اپاچي ډوله هلي کاپټره وه چې د غورځېدو له پيښې یې دوه سپاره کسان ژوندي پاته دي.

تراوسه معلومه نه ده چې دغه هیلوکوپټره ایراني ځواکونو نسکور کړې او که د تخنیکي ستونزې له کبله رالویدلی ده.

د دې خبر له خپریدو وروسته د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم د دغې هیلوکوپټرې غورځیدل تایید کړل او زیاته کړه چې جزییات به يې وروسته خپاره شي.

د متحدو ایالاتو د ولسمشر دونالد ټرمپ له غوښتنې وروسته ایران او اسرائیل دواړو وویل چې پریوبل بریدونه یې ودرول.

د اسرائیلو صدراعظم بنیامین نتانیاهو د دوشنبې په ورځ د بریدونو له دریدو وروسته وویل چې بریدونه ودریدل خو که ایران غلطي وکړي سخت ځواب به ورکړل شي.

تردې مخکې دایران سپاه پاسداران ځواکونو هم ویلي وو چې په اسرائیل د ایران بریدونه پای ته ورسیدل.

د امریکا ولسمشر ددغه وروستي کړکیچ په ترځ کې ویلي وو چې ایران سره یوې هوکړې ته رسیدل چې اوربند دسولې په یوې موافقې بدل کړي "ډیرنږدي" دي.

هغه ویلي وو نه غواړي چې په اسرائیل د ایران توغندیز بریدونه د سولې بهیر زیانمن کړي.

د ایران پوځ د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ چې پراسرائیل یې د اپریل د میاشتې له اوربند وروسته د بریدونو لومړۍ څپه پای ته رسېدلې، خو خبرداری یې ورکړ چې که اسرائیل پر لبنان خپلو بریدونو ته دوام ورکړي، نو دوی به بیا هم بریدونه پیل کړي.

د رویترز خبري آژانس د راپورله مخې اسرائیل چې نن سهاروختي یې د ایران د بریدونو په وړاندې د ایران په ځینو برخو کې یوشمیرځایونه په نښه کړل، په دې اړه سمدستي غبرګون ندی ښودلی. ایران ویلي وو چې پراسراییل یې توغندویي بریدونه د لبنان د پلازمینې بیروت په څنډو کې د اسرائیلي بریدونو په ځواب کې ترسره کړي دي. تردې مخکې د اسراییل د دفاع وزارت ویاند ویلي و چې له ایران سره یې د شخړو نوی پړاو ښايي څو ورځې دوام وکړي.

په عین حال کې د امریکا ولسمشرډونالډ ټرمپ په خپله ټولنیزه شبکه تروټ سوشال کې په یوه پوست کې لیکلي چې اسراییل او ایران دواړو غوښتل چې سمدستي اوربند وکړي. یوه اسراییلي چارواکي همدارنګه ویلي چې ټرمپ نن د اسراییل له صدراعظم بنیامین نتنیاهو سره خبرې وکړې. د دې خبرو نور جزیات ندي څرګند شوي.

په تهران کې، د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي نن دوشنبې وویل چې تهران او واشنګټن په داسې فضا کې پیغامونه تبادله کوي چې پرې "ډیر شک او بې ‌باوري" سیوری غوړولی.

د اسرائیل د دفاع وزارت وايي چې د ایران او اسرائیل ترمنځ د نښتو نوی پړاو ښايي څو ورځې دوام وکړي.

د اسرائیل د پوځ ویاند افی دفرین د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د دې هېواد "لسګونو جنګي جټ الوتکو" نن سهار په بریدونو کې د ایران په بیلابیلو سیمو کې د دې هیواد د هوايي مدافعې سیسټمونه په نښه کړي دي.

هغه زیاته کړه چې ایران په وروستیو کې توانېدلی چې د خپلو هوايي دفاعي وړتیاوو یوه برخه، چې د ۴۰ ورځنۍ جګړې په ترڅ کې زیانمنه شوې وه، بیرته "ورغوي".

د نوموړي په خبره د اسراییل په دغو تازه بریدونو کې د هوایي مدافعې دغه سیسټمونه له منځه وړل شوي دي.

تر اوسه ایراني چارواکو د اسرائیل د دغو ادعاوو په اړه غبرګون نه دی ښودلی.

وروسته له هغې چې د ایران اسلامي جمهوریت د یکشنبې د ورځې ناوخته د لبنان د حزب‌ الله پر ضد د اسرائیل د بریدونو په ځواب کې پر اسرائیل د توغندویو بریدونه وکړل، اسرائیل هم د دوشنبې سهار وختي په بریدونو کې د ایران په لوېدیځ، مرکزي او جنوب کې ځینې ځایونه په نښه کړل.

د ایران او اسرائیل ترمنځ وروستیو نښتو په سیمه کې د کړکېچ د پراخېدو په اړه اندېښنې زیاتې کړې دي.

په یمن کې حوثي یاغیانو، چې د ایران له ملاتړ څخه برخمن دي، د دوشنبې په ورځ پر اسراییل د توغندويي برید خبر ورکړ او اعلان یې وکړ چې د سره سمندرګي له لارې د اسراییلي کشتیو تګ راتګ منع کوي.

حوثیانو د اسراییل او حماس د جګړې پر مهال څو ځلې د اوبو په ډې مهمه لاره کې سوداګریزې کشتۍ په نښه کړې وې او ګڼ شمېر ترانسپورتي شرکتونه یې اړ کړي وو چې د افریقا د وچې له جنوبي برخې څخه اوږده بدیله لاره غوره کړي.

دا ګواښ په داسې حال کې مطرح کېږي چې د هرمز تنګی، چې د فارس خلیج اصلي تګلاره او د سیمې د هېوادونو د انرژۍ د صادراتو مهمه لار ده، د ایران په وړاندې د اسراییل او امریکا د جګړې په ترڅ کې د ایران له خوا تړل شوی دی.

د حوثیانو په اعلامیه کې راغلي: "موږ په سره سمندر ګي کې د اسراییل د سمندري تګ راتګ پر وړاندې بشپړ او هر اړخیز بندیز اعلانوو" او "د دې اعلامیې له خپرېدو سره سم، د دښمن ټول خوځښتونه زموږ د وسله ‌والو ځواکونو لپاره مشروع پوځي هدفونه ګڼل کېږي."

حوثیان، چې د مارچ په میاشت کې د ایران په ملاتړ د منځني ختیځ جګړې ته داخل شول، د ایران او امریکا ترمنځ د نازک اوربند له پیل راهیسې تر اوسه د اسراییل پر ضد د کوم توغندویي برید ادعا نه وه کړې.

د اسراییل پوځ مخکې په خپل ټیلیګرام چینل کې لیکلي وو: "له یمن څخه د اسراییل خاورې پر لور د یوه توغندي توغول کېدل تشخیص شوي او د هوايي دفاع سیسټمونه د دې ګواښ د شنډولو لپاره په عمل بوخت دي."